Các nhà khoa học tại Đại học Bang Oregon (Hoa Kỳ) vừa công bố một phát minh đột phá trong việc vận chuyển thuốc kháng viêm qua hàng rào máu não, mở ra triển vọng mới trong điều trị nhiều bệnh lý nghiêm trọng như Alzheimer, xơ cứng rải rác, Parkinson và suy mòn do ung thư.
Đột phá trong công nghệ nano
Nhóm nghiên cứu đã phát triển thành công các hạt nano đặc biệt có kích thước nhỏ hơn 100 nanomet. Những hạt nano này được thiết kế với chức năng kép từ hoạt chất peptide, cho phép chúng vận chuyển thuốc kháng viêm trực tiếp đến vùng đích trong não. Trong các thử nghiệm trên mô hình chuột, các hạt nano polymer này đã thành công trong việc nhắm trúng vùng dưới đồi và phân phối thuốc ức chế một protein quan trọng liên quan đến quá trình viêm.
Giáo sư Oleh Taratula thuộc Khoa Dược, Đại học Bang Oregon nhận định: "Nghiên cứu của chúng tôi đánh dấu một bước tiến quan trọng trong lĩnh vực này". Kết quả nghiên cứu đã được công bố trên tạp chí Advanced Healthcare Materials.
Vai trò của vùng dưới đồi và hội chứng suy mòn
Vùng dưới đồi, mặc dù có kích thước nhỏ nhưng đóng vai trò then chốt trong việc duy trì cân bằng nội môi của cơ thể. Khu vực này điều khiển nhiều chức năng quan trọng như: Điều hòa thân nhiệt, kiểm soát chu kỳ giấc ngủ, sản xuất hormone, điều tiết cảm xúc, kiểm soát cơn đói và khát.
Nghiên cứu đặc biệt tập trung vào mối liên hệ giữa vùng dưới đồi và hội chứng suy mòn - một tình trạng sụt cân nghiêm trọng thường gặp ở bệnh nhân ung thư buồng trứng, dạ dày, phổi, tụy và các bệnh mãn tính khác như suy thận, xơ nang, Crohn, viêm khớp dạng thấp và HIV.
Hội chứng suy mòn ảnh hưởng đến khoảng 80% bệnh nhân ung thư giai đoạn cuối và có thể gây tử vong cho tới 30% số bệnh nhân mắc phải. Đặc điểm của hội chứng này là người bệnh tiếp tục sụt cân dù vẫn ăn uống bình thường, không chỉ mất mỡ mà còn mất cả khối cơ.
Vượt qua hàng rào máu não
Hàng rào máu não là một lớp bảo vệ đặc biệt giữa máu và não, được tạo thành từ các tế bào nội mô mạch máu kết dính chặt chẽ. Hàng rào này cho phép các chất cần thiết như oxy và glucose đi qua, đồng thời ngăn chặn các chất độc hại và mầm bệnh. Tuy nhiên, nó cũng cản trở việc đưa thuốc vào não.
Theo Giáo sư Taratula, thách thức không chỉ là vượt qua hàng rào máu não để đến được vùng dưới đồi, mà còn phải nhắm trúng các tế bào vi thần kinh đệm đang hoạt hóa - tác nhân chính gây viêm. Công nghệ mới này đã chứng minh khả năng nhắm trúng kép và giải phóng thuốc khi gặp nồng độ glutathione nội bào cao.
Kết quả khả quan
Kết quả nghiên cứu cho thấy những dấu hiệu tích cực: giảm đáng kể các dấu hiệu viêm trong vùng dưới đồi, tăng 94% lượng thức ăn tiêu thụ ở chuột thí nghiệm, duy trì được cân nặng và khối cơ.
Ý nghĩa của nghiên cứu không chỉ dừng lại ở điều trị suy mòn do ung thư. Giáo sư Taratula cho biết: "Khả năng vận chuyển thuốc qua hàng rào máu não và nhắm trúng tế bào vi thần kinh đệm mở ra nhiều khả năng điều trị mới cho các bệnh lý thần kinh liên quan đến viêm não, bao gồm cả bệnh Alzheimer và xơ cứng rải rác."
Nghiên cứu được thực hiện với sự cộng tác của nhiều nhà khoa học từ Khoa Dược, Đại học Bang Oregon và công ty Endevica Bio, với nguồn tài trợ từ Viện Ung thư Quốc gia (NCI), Viện Sức khỏe Trẻ em và Phát triển Con người Eunice Kennedy Shriver, và Quỹ Nghiên cứu Quốc gia Hàn Quốc.
Thanh Tùng
