Những ngôi trường 'trong mơ' thành hiện thực với học sinh vùng biên giới

Trong năm 2026 này, những lớp học khang trang, phòng học bộ môn, khu nội trú đầy đủ tiện nghi tại nhiều ngôi trường phổ thông nội trú liên cấp được xây mới nơi biên cương Tổ quốc sẽ cùng đi vào hoạt động.

Đây sẽ là thành quả minh chứng cho một chương trình đầu tư giáo dục có trọng tâm, thể hiện tín hiệu tích cực khi chủ trương của Đảng được quán triệt sâu rộng và hiện thực hóa bằng những công trình cụ thể, có lộ trình, giám sát và trách nhiệm đến cùng. Việc xây dựng 248 trường phổ thông nội trú liên cấp tại tất cả các xã biên giới đất liền là một chủ trương lớn mang tính chiến lược, bền vững.

Tạo điểm tựa tri thức nơi biên cương

Lạng Sơn là một tỉnh miền núi, biên giới, có nhiều dân tộc cùng sinh sống như Nùng, Tày, Kinh, Dao, Hoa, Sán Chay, Mông… Năm học 2025-2026, tỉnh có 63 cơ sở giáo dục phổ thông trên địa bàn các xã biên giới với tổng số 16.843 học sinh.

Ngay từ đầu năm học, Sở Giáo dục và Đào tạo, UBND các xã đã thực hiện sắp xếp, điều tiết bố trí đội ngũ đảm bảo có giáo viên dạy đủ các môn học theo yêu cầu tại các cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh, trong đó có ưu tiên các trường tại các xã biên giới, xã có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Tuy nhiên, do giao thiếu nhiều giáo viên so với định mức, đồng thời với nhu cầu triển khai thực hiện dạy học 2 buổi/ngày, nhiều giáo viên phải dạy liên trường, dạy vượt định mức quy định, ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng giáo dục, sức khoẻ và tâm lý giáo viên.

Ông Hoàng Quốc Tuấn, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Lạng Sơn cho biết: Thực hiện Công văn số 3037/BGDĐT-KHTC ngày 13/6/2025 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc rà soát, xác định nhu cầu đầu tư, xây dựng hoàn thiện cơ sở vật chất các trường phổ thông dân tộc nội trú, bán trú tại các xã biên giới đất liền, UBND tỉnh giao Sở Giáo dục và Đào tạo chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan, khẩn trương thực hiện chủ trương này.

Trong năm học 2025-2026, Lạng Sơn đầu tư xây dựng mới; cải tạo, nâng cấp 4 công trình trên địa bàn tỉnh gồm: Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học Cơ sở Kiên Mộc, xã Kiên Mộc; Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học Cơ sở Khuất Xá, xã Khuất Xá; Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học Cơ sở Mẫu Sơn, xã Mẫu Sơn; Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học Cơ sở Quốc Khánh, xã Quốc Khánh.

Ông Hoàng Quốc Tuấn nhận định: “Việc triển khai xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới là một quyết sách lớn, có ý nghĩa chính trị - xã hội, nhân văn sâu sắc, thể hiện sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước đối với đồng bào ở vùng biên giới của Tổ quốc, đặc biệt là đối với thầy cô giáo và học sinh nơi đây”.

Hiện nay, tỉnh Lạng Sơn có 11 xã biên giới được chủ trương xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học Cơ sở. Tỉnh đã xây dựng phương án sắp xếp, sáp nhập các cơ sở giáo dục trên địa bàn xã thành trường phổ thông liên cấp Tiểu học và Trung học Cơ sở. Theo đó, số lượng giáo viên, nhân viên sau sáp nhập cần phải điều tiết sang các cơ sở giáo dục thuộc các xã khác đang thiếu giáo viên.

Cũng như Lạng Sơn, Quảng Ninh có 118,82 km đường biên giới đất liền tiếp giáp với Trung Quốc với dân số gần 1,5 triệu người. Theo kế hoạch triển khai, hiện nay, tỉnh Quảng Ninh đang tập trung cải tạo, xây dựng bổ sung cơ sở vật chất, dự kiến hoàn thành 6 trường phổ thông nội trú để đưa vào sử dụng phục vụ năm học mới 2026-2027.

Việc rà soát quy mô và xác định nhu cầu nội trú để chuẩn bị đầu tư được giao UBND các xã biên giới thực hiện. Theo đó, các xã trực tiếp đến từng hộ gia đình để xác định số lượng học sinh có nhu cầu nội trú, từ đó tính toán quy mô số lớp, số giường ngủ và các công trình phụ trợ. Quy mô xây dựng được tính toán dựa trên dự báo tăng trưởng dân số trong 8 - 10 năm tới để xác định mô hình đầu tư đảm bảo tính bền vững.

Bà Nguyễn Thị Thuý, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Quảng Ninh cho biết: Trường phổ thông nội trú sau khi đi vào hoạt động sẽ theo mô hình vừa có học sinh nội trú, vừa có học sinh bán trú buổi trưa, đi về trong ngày. Đối tượng học sinh nội trú tuyển sinh trên địa bàn toàn xã, đối tượng học sinh bán trú buổi trưa tuyển sinh trên địa bàn khu vực xã như hiện nay. Việc bố trí này không làm ảnh hưởng đến các đối tượng học sinh, các đối tượng khác trên địa bàn có nhu cầu đều được bố trí nội trú, đảm bảo công bằng trên địa bàn xã.

Nhanh chóng biến chủ trương thành hành động

Theo số liệu tổng hợp của Bộ Giáo dục và Đào tạo, trong số 22 tỉnh, thành phố có xã biên giới đất liền, có 18 địa phương tham gia triển khai xây dựng 100 trường phổ thông nội trú liên cấp trong giai đoạn đầu. Một số địa phương có điều kiện đặc thù hoặc giao thông thuận lợi đã chủ động đề xuất phương án riêng hoặc chưa triển khai trong giai đoạn này.

Về kinh phí, tổng mức đầu tư 100 trường theo phê duyệt của các địa phương là 24.635,7 tỷ đồng, tăng 4.654 tỷ đồng so với dự kiến ban đầu. Trên cơ sở đề xuất của địa phương, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã phối hợp Bộ Tài chính báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, cân đối nguồn vốn; đồng thời tổng hợp nhu cầu kinh phí năm 2026, đề xuất phương án bố trí vốn để bảo đảm tiến độ chương trình. Theo phân công, địa phương chịu trách nhiệm kinh phí giải phóng mặt bằng và đầu tư hạ tầng kết nối.

Đến tháng 11/2025, toàn bộ 100 trường đã được khởi công, trong đó có lễ khởi công đồng loạt trên phạm vi cả nước theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ; 73/100 trường đã cơ bản hoàn thành giải phóng mặt bằng. Các địa phương được phân thành ba nhóm tiến độ: triển khai tốt, tiến độ trung bình và còn chậm, song đều cam kết hoàn thành và đưa các trường vào sử dụng từ năm học 2026-2027, một số nơi phấn đấu hoàn thành sớm hơn.

Trong quá trình triển khai, các địa phương còn gặp một số khó khăn như vượt tổng mức đầu tư, giải phóng mặt bằng còn chậm ở một số địa bàn, điều kiện thi công phức tạp, thiếu nhân lực và vật liệu. Trên cơ sở đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất các giải pháp trọng tâm gồm: bảo đảm nguồn vốn, tăng cường trách nhiệm người đứng đầu địa phương, lựa chọn chủ đầu tư và nhà thầu có năng lực, đẩy mạnh kiểm tra, giám sát và chuẩn bị đầy đủ điều kiện để các trường đi vào hoạt động hiệu quả. Song song với đầu tư cơ sở vật chất, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang khẩn trương hoàn thiện khung pháp lý cho mô hình trường phổ thông nội trú xã biên giới nhằm bảo đảm vận hành ổn định, lâu dài.

Khẳng định những quan tâm của Đảng, Nhà nước đối với giáo dục vùng biên, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Phạm Ngọc Thưởng nhấn mạnh: Chủ trương xây dựng 248 trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới là minh chứng cụ thể cho việc các chủ trương của Đảng đã đi vào cuộc sống bằng những hành động thiết thực.

Qua kiểm tra tình hình thực tế và tổng hợp báo cáo, các địa phương đã quán triệt sâu sắc ý nghĩa chính trị, xã hội, nhân văn của chương trình và nhanh chóng chuyển hóa thành hành động. Công tác lãnh đạo, chỉ đạo được triển khai quyết liệt, bài bản, bảo đảm trách nhiệm cụ thể cho từng cấp, từng ngành.

Thứ trưởng Phạm Ngọc Thưởng yêu cầu các địa phương khẩn trương rà soát, đánh giá tiến độ từng dự án, chủ động phương án bù tiến độ, huy động tối đa các nguồn lực tại chỗ, phát động các đợt thi đua cao điểm, bảo đảm hoàn thành 100 trường trong giai đoạn đầu theo đúng kế hoạch. Song song với xây dựng cơ sở vật chất, cần chuẩn bị đầy đủ các điều kiện để các trường đi vào hoạt động ngay khi hoàn thành, từ đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý, nhân viên đến phương án tuyển sinh, sắp xếp học sinh, bảo đảm sử dụng hiệu quả các công trình. Việc sử dụng nguồn lực phải thiết thực, tiết kiệm, hiệu quả, tuyệt đối tránh lãng phí, tiêu cực.

Cả nước hiện có 1.197 trường học tại các xã, phường biên giới với gần 600 nghìn học sinh; trong đó, mô hình trường phổ thông nội trú, bán trú giữ vai trò quan trọng trong bảo đảm cơ hội học tập cho học sinh vùng khó khăn. Thời gian qua, công tác huy động học sinh ra lớp tại các xã biên giới đạt nhiều kết quả tích cực; tỷ lệ học sinh đến trường, nhất là ở bậc Tiểu học và Trung học Cơ sở từng bước được nâng lên. Các chính sách hỗ trợ học sinh vùng khó khăn được triển khai tương đối đồng bộ, góp phần giảm tình trạng bỏ học.

Ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Phổ thông (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho biết: Bộ Giáo dục và Đào tạo đang hoàn thiện khung pháp lý, trong đó có Thông tư ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của trường phổ thông nội trú, xây dựng dự thảo Nghị định quy định chính sách đối với học sinh, dự kiến ban hành trong quý I/2026. Các văn bản này nhằm bảo đảm các trường phổ thông nội trú được vận hành đồng bộ, hiệu quả, phát huy vai trò là mô hình giáo dục đặc thù, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, thực hiện công bằng giáo dục và củng cố quốc phòng - an ninh khu vực biên giới.

Thời gian tới, ngành giáo dục sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các địa phương rà soát nhu cầu, hoàn thiện mạng lưới trường phổ thông nội trú; đồng thời triển khai đồng bộ các giải pháp về cơ sở vật chất, đội ngũ và chính sách hỗ trợ, tạo chuyển biến rõ nét cho giáo dục phổ thông vùng biên giới./.