Cao Bằng được biết đến là quê hương của hát then, đàn tính. Để lời then tiếng tính không chỉ vang lên ở mỗi nếp nhà, mà còn lan tỏa sâu rộng, những nghệ nhân, người truyền lửa cùng sự định hướng của ngành du lịch và chính quyền các cấp đã góp phần gìn giữ giá trị bền vững của quê hương giữa dòng chảy hiện đại.
Những ngày tháng 5, lớp học hát then, đàn tính ở Trường Trung học cơ sở Hòa Chung (phường Tân Giang) vẫn vang lên những thanh âm trầm ấm, ngân vang. Lớp học có hơn 30 học viên. Em Giáp Bảo Ngọc (Trường Trung học cơ sở Hòa Chung) cho biết, lúc mới đầu học hát then, đàn tính, em thấy rất khó. Tuy nhiên khi được các nghệ nhân truyền dạy, em đã hiểu hơn về ý nghĩa của những lời ca. Qua đó, em dần yêu thích, đam mê và dành thời gian luyện tập để góp phần giữ gìn làn điệu độc đáo này.
Là một trong những gương mặt trẻ tích cực quảng bá hát then trên mạng xã hội thông qua kênh Facbook “Noọng Viễn Cao Bằng”, em Chu Thị Viễn (sinh năm 2005, xã Đàm Thủy) đã giới thiệu loại hình nghệ thuật này qua các clip được đầu tư gần gũi, sáng tạo, tiếp cận được đông đảo người xem trẻ tuổi. Viễn chia sẻ, trước đây, hát then chủ yếu biểu diễn ở địa phương nên ít người trẻ biết đến. Khi đưa lên mạng xã hội, nhiều bạn cùng trang lứa bắt đầu quan tâm, tìm hiểu về lời hát và ý nghĩa văn hóa phía sau mỗi điệu then.
Trong nhịp chảy của đời sống hiện đại, những nghệ nhân hát then, đàn tính chính là những người truyền lửa để di sản sống mãi qua thời gian.
Nghệ nhân hát then Hoàng Hồng Phấn (phường Tân Giang), người truyền dạy làn điệu then cho các câu lạc bộ hát then, đàn tính trên địa bàn tỉnh Cao Bằng chia sẻ, truyền dạy hát then, đàn tính cho học viên rất khó vì phải vừa đàn vừa hát. Trong khi các học viên đa số đều không có kiến thức về nhạc lý, xướng âm nên chủ yếu là truyền khẩu. Các nghệ nhân luôn cố gắng, tỉ mẩn dạy cho học viên từ cách cầm đàn tính, các thế tay để tạo nốt nhạc trên dây đàn, cách xướng âm, luyến láy. Sau mỗi khóa học, học viên được trang bị những kiến thức, kỹ năng cơ bản về hát then, đàn tính; đồng thời được thực hành biểu diễn các làn điệu gần gũi như: Tổ khúc non xa xa, Nhớ ơn cha mẹ thầy cô...
Theo bà Nguyễn Thị Thiêm, Chủ nhiệm Câu lạc bộ hát then, đàn tính xã Trường Hà, bằng tình yêu di sản, câu lạc bộ đã linh hoạt tổ chức các lớp học phù hợp với từng đối tượng, từ các bà đến các cháu thanh thiếu nhi trên địa bàn. Lớp học được tổ chức tại các nhà văn hóa thôn và được lồng ghép vào các buổi sinh hoạt cộng đồng để tạo sự gần gũi, vui tươi...
Bà Thiêm rất hạnh phúc khi thấy các học viên say sưa tập luyện. Từ những nhịp phách chông chênh ban đầu, giờ đây nhiều người dân và các em nhỏ đã tự tin gảy đàn tính, cất cao những làn điệu then ngọt ngào ca ngợi quê hương, đất nước…
Hát then, đàn tính được biểu diễn ở các sự kiến văn hóa của tỉnh Cao Bằng.
Trong thời đại số, việc bảo tồn hát then, đàn tính không còn bó hẹp trong các không gian truyền thống mà đang được mở rộng theo nhiều cách tiếp cận mới. Cấp ủy chính quyền các cấp đã quan tâm và tạo điều kiện để các câu lạc bộ hát then, đàn tính hoạt động hiệu quả. Phó Chủ tịch UBND phường Tân Giang Hoàng Đức Dũng cho biết, phường đã vận động thành lập 10 câu lạc bộ; trong đó 2 câu lạc bộ thuộc khối trường học. Thời gian tới, từ nguồn lực các chương trình phát triển văn hóa, địa phương sẽ hỗ trợ các câu lạc bộ về nhạc cụ, trang phục, các thiết bị văn hóa; hỗ trợ, thúc đẩy các nghệ nhân và cộng đồng trong việc duy trì hoạt động của các câu lạc bộ; gắn hoạt động du lịch cộng đồng với hát then, đàn tính, trong đó có việc đầu tư các hoạt động, sân chơi cho các câu lạc bộ…
Giai đoạn 2022-2025, thực hiện Đề án “Bảo vệ và phát huy giá trị các di sản văn hóa phi vật thể trong Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại trên địa bàn tỉnh Cao Bằng”, ngành Văn hóa tỉnh đã tổ chức mở trên 40 lớp hát then, đàn tính ở các xã, phường với trên 1.500 học viên tham gia. Tỉnh xây dựng 2 mô hình bảo tồn và phát huy di sản then gắn với hoạt động phố đi bộ Kim Đồng (phường Thục Phán) và xã Hòa An...
Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Cao Bằng Nông Thị Tuyến nêu rõ, thời gian tới, tỉnh tiếp tục huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho bảo tồn và phát huy giá trị di sản; trong đó có hát then, đàn tính. Đồng thời, địa phương gắn bảo tồn di sản hát then, đàn tính với phát triển du lịch bền vững, phù hợp với điều kiện thực tiễn; đưa nội dung hát then, đàn tính vào nhà trường; tổ chức các lớp bồi dưỡng cho cán bộ quản lý và người làm công tác văn hóa góp phần nâng cao nhận thức, năng lực chuyên môn và tính bền vững trong công tác bảo tồn phát huy di sản…/.
