Độc đáo 'Tết năm cùng' ở bản người Dao Hạ Sơn

Với quan niệm, Tết là dịp để gia đình, dòng tộc sum họp sau 1 năm lao động vất vả, cũng là dịp để báo với tổ tiên về những thành quả trong cả năm, cầu mong những điều tốt sẽ đến trong năm mới, từ tháng 11 - 12 Âm lịch hàng năm, khắp các bản làng người Dao xứ Thanh lại cùng nhau ăn "Tết năm cùng".

Giã bánh dầy.

Giã bánh dầy.

Nét văn hóa độc đáo

Là nơi có đông người Dao quần chẹt nhất tỉnh Thanh Hóa, thôn Hạ Sơn (xã Ngọc Lặc) là nơi sinh sống của 263 hộ dân tộc Dao với 1.086 nhân khẩu. Cũng như các dân tộc anh em khác, đồng bào Dao ở Hạ Sơn luôn siêng năng, cần cù, chăm chỉ trong làm ăn phát triển kinh tế, xây dựng đời sống mới. Đặc biệt, cộng đồng người Dao Hạ Sơn rất tâm huyết với việc gìn giữ những nét văn hóa đặc sắc của dân tộc mình.

Trong ngôi nhà sàn khang trang, rộng rãi ở thôn Hạ Sơn, ông Phùng Quang Du - người có uy tín trong cộng đồng dân tộc Dao ở Thanh Hóa - đang cùng anh em dòng tộc ôn lại lịch sử của người Dao. Ông Du kể, cũng như người Dao miền Bắc, người Dao quần chẹt Thanh Hóa trước đây sống chủ yếu trên các sườn núi ở các huyện vùng cao miền Tây xứ Thanh như Quan Hóa, Bá Thước, Cẩm Thủy (cũ) - là nơi có những ngọn núi cao, suối nước mát lành để canh tác nương, rẫy.

Gạo nếp ngon là "linh hồn" của món bánh dầy trong mâm cỗ của người Dao.

Gạo nếp ngon là "linh hồn" của món bánh dầy trong mâm cỗ của người Dao.

Đến cuối những năm 60, đầu những năm 70 của thế kỷ trước, theo cuộc vận động định canh, định cư của nhà nước, một số hộ người Dao đã di cư xuống vùng đất thấp hơn ở huyện Ngọc Lặc (cũ) để sinh sống, lập nên bản Hạ Sơn ngày nay.

Những năm qua, nhờ sự quan tâm của Nhà nước, đời sống vật chất của người dân được nâng lên, bản sắc văn hóa được gìn giữ và phát huy. Dịp này hàng năm, sau một năm làm lụng vất vả, khi mùa màng đã thu hoạch xong, khi cái rét ngọt về trên từng nếp nhà, đồng bào Dao quần chẹt lại dọn dẹp nhà cửa, bài trí lại bàn thờ, sắm sửa lễ vật để ăn Tết năm cùng.

Gạo nếp được đồ chín thành xôi là nguyên liệu để làm bánh dầy.

Gạo nếp được đồ chín thành xôi là nguyên liệu để làm bánh dầy.

Vừa tiếp đón họ hàng, bạn bè và khách phương xa, anh Phùng Bá Cảnh (thôn Hạ Sơn, xã Ngọc Lặc) phấn khởi cho biết, trong các lễ Tết của người Dao quần chẹt Hạ Sơn, "Tết năm cùng" là phong tục rất quan trọng đối với người Dao. Tục lệ đón “Tết năm cùng” vẫn được cộng đồng người Dao Thanh Hóa lưu giữ với rất nhiều nét đặc trưng, thể hiện tinh thần đoàn kết, gắn bó của anh em trong dòng họ và tình đoàn kết của cộng đồng. Những ngày cuối năm, ai nấy đều tất bật nhưng rất vui. Gia đình nào có được con cháu về đông đủ, khách khứa bạn bè xa gần tới chung vui thì đó là một niềm vui đặc biệt cho gia chủ…

Lưu giữ giá trị truyền thống

Những chiếc bánh dầy hay còn gọi là bánh mặt trời nhỏ xinh là món ăn truyền thống không thể thiếu trong ngày Tết của đồng bào dân tộc Dao xứ Thanh.

Những chiếc bánh dầy hay còn gọi là bánh mặt trời nhỏ xinh là món ăn truyền thống không thể thiếu trong ngày Tết của đồng bào dân tộc Dao xứ Thanh.

Theo phong tục của người Dao, lễ cúng là phần quan trọng nhất trong ngày tổ chức "Tết năm cùng". Thông thường, các bậc cao niên trong gia đình người Dao sẽ cùng với thầy cúng lập 3 bàn thờ, 3 mâm cỗ cúng, để cúng Bàn vương (ông tổ của người Dao), cúng hương hỏa tổ tiên và cúng hội đồng ma. Khác với người Kinh, người dân tộc Dao thường tự tay làm tiền vàng từ giấy bản để dâng lên tổ tiên.

Nghi lễ cúng Tết năm cùng do 3 thầy cúng thông thạo tiếng Dao cổ hành lễ.

Nghi lễ cúng Tết năm cùng do 3 thầy cúng thông thạo tiếng Dao cổ hành lễ.

Nghi lễ cúng tế do 3 thầy cúng thông thạo tiếng Dao cổ hành lễ. Các thầy cúng sẽ thay mặt gia chủ trình báo với Bàn vương, tổ tiên và hội đồng ma những công việc đã làm được và những công việc còn chưa làm được trong năm; cầu mong các thành viên trong gia đình được khỏe mạnh, làm ăn may mắn trong năm mới sắp đến…

Sau khoảng 2 giờ, khi lễ cúng hoàn tất, gia chủ sẽ bày cỗ để con cháu, anh em dòng tộc, bạn bè, khách quý cùng quây quần ăn Tết. Theo phong tục của người Dao, tất cả thức ăn ngày Tết được bày trên mâm hoặc rổ hình tròn, lót lá chuối tươi để tưởng nhớ Bàn vương và cũng là cách nhắc nhở con cháu khắc ghi về cuộc sống lưu tán, du canh du cư của tổ tiên người Dao từ hàng trăm năm trước…

Mẻ bánh đầu tiên không ai được nếm hay thử vì đây là mẻ bánh để cúng hương hỏa, tổ tiên.

Mẻ bánh đầu tiên không ai được nếm hay thử vì đây là mẻ bánh để cúng hương hỏa, tổ tiên.

Trên mâm cỗ cúng "Tết năm cùng" có 3 món ăn không thể thiếu gồm: thủ lợn (hoặc một phần thịt lợn), gà trống và bánh giầy. Trong đó, bánh giầy, còn gọi là bánh mặt trời, là món ăn truyền thống được làm từ gạo nếp ngon, đồ thành xôi, sau đó cho vào cối đá giã nhuyễn, trộn cùng với vừng rang rồi nặn thành từng chiếc bánh tròn nhỏ xinh. Từng chiếc bánh tròn xoe như thể hiện mong muốn mọi sự tròn trịa, đủ đầy, ấm no, may mắn… của người Dao trong năm mới. Vì vậy, mẻ bánh đầu tiên không ai được nếm hay thử, đây là mẻ bánh dành để cúng ông bà tổ tiên. Từ mẻ bánh thứ hai trở đi, mọi người có thể được nếm hoặc ăn thỏa thích.

Để đón “Tết năm cùng”, từ nhiều tháng trước, các gia đình người Dao đã tự tay tăng gia sản xuất, nuôi lợn, nuôi gà trống thiến, trồng lúa nếp ngon, vừng, lạc... Tùy điều kiện, mỗi gia đình sẽ lần lượt chuẩn bị cỗ để cúng lễ và mời anh em, họ hang, chòm xóm đến ăn Tết.

Phụ nữ Dao chuẩn bị cỗ cho Tết năm cùng.

Phụ nữ Dao chuẩn bị cỗ cho Tết năm cùng.

Theo thầy cúng Triệu Văn Hùng, người Dao ở Hạ Sơn đã duy trì phong tục Lễ cúng "Tết năm cùng" từ đời này qua đời khác. Trước đây, lễ cúng của người xưa thường kéo dài nhiều giờ đồng hồ, nhưng thực hiện nếp sống văn hóa mới, người Dao hiện nay đã cải tiến nhiều. Những gì trùng lặp sẽ cắt bớt đi, rút ngắn thời gian lại nhưng vẫn đảm bảo đầy đủ nghi thức tế lễ. "Tết năm cùng" như một dịp để đồng bào Dao xứ Thanh gửi gắm niềm tin, niềm mong ước vào ước cuộc sống tươi đẹp sắp đến cũng như niềm tự hào về nét văn hóa độc đáo của dân tộc mình đã được gìn giữ qua bao đời nay. “Chúng tôi luôn gìn giữ và thực hành các nghi lễ truyền thống mà cha ông truyền lại để nhắc nhở con cháu noi theo”, thầy cúng Triệu Văn Hùng cho biết.

Ngoài việc cúng lễ, ăn uống, trong ngày "Tết năm cùng", người Dao sẽ mặc những trang phục truyền thống đẹp nhất để đi thăm hỏi, động viên, chúc tụng nhau.

Trên mâm cỗ Tết năm cùng của người Dao quần chẹt xứ Thanh.

Trên mâm cỗ Tết năm cùng của người Dao quần chẹt xứ Thanh.

Ông Triệu Văn Chính, Bí thư chi bộ thôn Hạ Sơn (xã Ngọc Lặc) cho biết, dân tộc Dao ở Thanh Hóa có tiếng nói, chữ viết, trang phục và tập quán, tín ngưỡng riêng. Những năm gần đây, Đảng bộ và chính quyền xã Ngọc Lặc luôn quan tâm đến các hoạt động bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa của người Dao ở địa phương như phối hợp sưu tầm và xây dựng Bộ chữ Nôm Dao Thanh Hóa; dạy và học chữ Nôm Dao trong cộng đồng người Dao… Dù còn nhiều khó khăn nhưng đời sống của người Dao Thanh Hóa đang đổi thay từng ngày. Với những nỗ lực cố gắng của cán bộ, đảng viên và người dân, mong rằng trong tương lai không xa, các thôn, bản người Dao sẽ trở thành những thôn, bản nông thôn mới văn minh, giàu đẹp.

Cùng với tục lệ đón "Tết năm cùng", các bản làng người Dao xứ Thanh càng trở nên sôi động hơn. Các bà, các mẹ, các chị lại khoác trên mình những bộ trang phục truyền thống rực rỡ sắc màu để tham gia các nghi lễ, phong tục ngày Tết. Không khí hân hoan, phấn khởi như tô thắm thêm sức Xuân ở các bản làng người Dao./.

Có thể bạn quan tâm

Gìn giữ nghề dệt truyền thống của người Lự

Gìn giữ nghề dệt truyền thống của người Lự

Giữa nhịp sống phát triển của xã hội hiện nay, nhiều nghề truyền thống của đồng bào các dân tộc thiểu số đang dần bị mai một. Thế nhưng tại xã Khun Há tỉnh Lai Châu, những người phụ nữ dân tộc Lự vẫn miệt mài bên khung cửi, gìn giữ nghề dệt thổ cẩm truyền thống, đồng thời từng bước đưa thổ cẩm trở thành sản phẩm văn hóa đặc trưng.

Nhà sàn người Thái ở thung lũng Bình Chuẩn

Nhà sàn người Thái ở thung lũng Bình Chuẩn

Ẩn mình giữa thung lũng heo hút, biệt lập của xã Bình Chuẩn (tỉnh Nghệ An), nơi bốn bề được bao bọc bởi những dãy núi điệp trùng và cách trở bởi hai con dốc Bù Lìu, Pù Huột quanh co hiểm trở, những ngôi nhà sàn cổ của đồng bào Thái vẫn giữ được dáng vẻ nguyên sơ, lặng lẽ và tồn tại bền bỉ qua bao thế hệ. Không chỉ là nơi cư ngụ của người dân, những ngôi nhà cổ ở các bản Xiềng, Đình, Quăn, Mét… còn là “bảo tàng sống” lưu giữ đậm nét văn hóa truyền thống, phản ánh tinh hoa kiến trúc và đời sống tinh thần đặc sắc của người Thái nơi miền sơn cước xứ Nghệ.

Cảnh sát biển lan tỏa nghĩa tình quân dân vùng đồng bào dân tộc, tôn giáo

Cảnh sát biển lan tỏa nghĩa tình quân dân vùng đồng bào dân tộc, tôn giáo

Đoàn Đặc nhiệm phòng chống tội phạm (PCTP) ma túy số 2, BTL Cảnh sát biển Việt Nam đã chủ trì phối hợp với Bệnh viện Quân y 4, Đội Cảnh sát giao thông đường bộ cao tốc số 4, cấp ủy, chính quyền địa phương cùng các nhà hảo tâm tổ chức Chương trình công tác dân vận “Cảnh sát biển với đồng bào dân tộc, tôn giáo” với nhiều hoạt động thiết thực.

Phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, xây dựng ‘thế trận lòng dân’ vững chắc

Phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, xây dựng ‘thế trận lòng dân’ vững chắc

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn khẳng định sức mạnh của cách mạng bắt nguồn từ nhân dân, từ khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Người nhiều lần nhấn mạnh: “Dễ trăm lần không dân cũng chịu, khó vạn lần dân liệu cũng xong” và “Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết – Thành công, thành công, đại thành công”.

Gia đình chị H Lum dân tộc Mnông ở thôn Bon R Bút, xã Quang Sơn, Lâm Đồng, vay vốn ưu đãi trồng cà phê, dệt vải thổ cẩm cho hiệu quả tốt.

Nỗ lực giảm nghèo ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi hướng tới mục tiêu thịnh vượng

Dù đã đạt được những con số ấn tượng về giảm nghèo và tăng trưởng thu nhập, song thực tế triển khai tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) vẫn đang đối mặt với những "điểm nghẽn" về cơ chế, nguồn lực và tính bền vững. Để chuẩn bị cho giai đoạn mới, việc nhìn thẳng vào những hạn chế là yêu cầu cấp thiết để khơi thông nguồn lực cho vùng lõi nghèo của cả nước.

Trải nghiệm nghề truyền thống chạm bạc ở Cao Bồ

Trải nghiệm nghề truyền thống chạm bạc ở Cao Bồ

Từ lâu, bạc không chỉ là vật trang sức đối với người Dao ở xã Cao Bồ (Tuyên Quang) mà còn mang ý nghĩa văn hóa, tâm linh sâu sắc. Những vòng cổ, vòng tay, khuyên tai… không đơn thuần để làm đẹp, mà còn gắn với các nghi lễ, phong tục, trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống cộng đồng.

Đồng bào dân tộc Thái giữ lửa văn hóa từ trò chơi dân gian “tó mặng”

Đồng bào dân tộc Thái giữ lửa văn hóa từ trò chơi dân gian “tó mặng”

Giữa không gian núi rừng miền Tây Nghệ An, khi mùa vụ tạm khép lại, tiếng cười nói lại rộn ràng trên những bãi đất trống. Ở đó, trò chơi dân gian Tó mặng - bắn hạt mặng bằng ngón tay, ngón chân trúng đến điểm đích không chỉ mang đến niềm vui mà còn là sợi dây kết nối cộng đồng, lưu giữ bản sắc văn hóa của đồng bào Thái qua bao thế hệ.

Lễ cúng hồn trâu của người Lự gìn giữ nét văn hóa nông nghiệp

Lễ cúng hồn trâu của người Lự gìn giữ nét văn hóa nông nghiệp

Tại xã Nậm Tăm (tỉnh Lai Châu), nơi cộng đồng người Lự với hơn 1.000 nhân khẩu sinh sống, đời sống văn hóa truyền thống vẫn được gìn giữ đậm nét qua nhiều phong tục, tín ngưỡng và lễ hội đặc sắc. Nổi bật trong đó là Lễ Sú Khon Khoài (cúng hồn trâu) – một nghi lễ nông nghiệp mang ý nghĩa tri ân và cầu mùa, thường được tổ chức sau mùa vụ.

80 năm công tác dân tộc: Nền tảng vững bền khối đại đoàn kết

80 năm công tác dân tộc: Nền tảng vững bền khối đại đoàn kết

​Ngày 24/4, nhân kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống Cơ quan quản lý Nhà nước về công tác Dân tộc (3/5/1946 - 3/5/2026), thành phố Hà Nội đã trang trọng tổ chức kỷ niệm, nhìn lại chặng đường hình thành, phát triển và những đóng góp của ngành đối với sự phát triển chung của Thủ đô.

Đặc sắc lễ hội té nước tại bản Pa Xa Lào

Đặc sắc lễ hội té nước tại bản Pa Xa Lào

Lễ Khăm bản hay còn gọi là Hội té nước tại bản Pa Xa Lào, xã Thanh Yên (tỉnh Điện Biên) là một trong những lễ hội truyền thống đặc sắc của đồng bào dân tộc Lào. Đây không chỉ là dịp để người dân cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, mà còn là thời khắc thiêng liêng để gắn kết cộng đồng, gìn giữ bản sắc văn hóa lâu đời.

Đồng bào 54 dân tộc báo công dâng Bác, lan tỏa sức mạnh đại đoàn kết

Đồng bào 54 dân tộc báo công dâng Bác, lan tỏa sức mạnh đại đoàn kết

Sáng 18/4, tại Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, đoàn đại biểu gồm già làng, trưởng bản, nghệ nhân, người có uy tín tiêu biểu đại diện cho 54 dân tộc anh em đã trang nghiêm tổ chức lễ báo công dâng Bác. Hoạt động nằm trong chuỗi sự kiện chào mừng Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam (19/4).

Nghi thức đón chư thiên Chôl Chnăm Thmây của đồng bào Khmer

Nghi thức đón chư thiên Chôl Chnăm Thmây của đồng bào Khmer

Ngày đầu tiên của Tết Chôl Chnăm Thmây là thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới theo quy tắc chiêm tinh cổ. Diễu hành Maha Sangkrant đánh dấu sự thay đổi vị thần cai quản, thể hiện quan niệm dân gian về sự luân phiên vai trò giữa bảy nữ thần là con gái của Đại Phạm Thiên.

Nghi lễ tạ ơn rừng - phát huy giá trị văn hóa gắn với du lịch sinh thái

Nghi lễ tạ ơn rừng - phát huy giá trị văn hóa gắn với du lịch sinh thái

Ngày 5/4, Ủy ban nhân dân xã Hùng Sơn (thành phố Đà Nẵng) tổ chức Lễ hội khai năm tạ ơn rừng. Đây là một nghi lễ cộng đồng của đồng bào dân tộc thiểu số Cơ Tu nơi đây, mang ý nghĩa tri ân núi rừng, cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi, cuộc sống bình yên và no ấm cho dân làng.

Tưng bừng Lễ hội Tết Té nước của người Lào ở Núa Ngam

Tưng bừng Lễ hội Tết Té nước của người Lào ở Núa Ngam

Những ngày đầu tháng 4, không khí lễ hội rộn ràng lan tỏa khắp xã Núa Ngam (Điện Biên) khi Lễ hội Tết Té nước (Bun Huột Nặm) diễn ra tưng bừng, cuốn hút đông đảo người dân và du khách. Từ những nghi thức truyền thống trang nghiêm đến màn té nước sôi động, tất cả hòa quyện tạo nên không gian văn hóa đa sắc màu, gắn kết cộng đồng và lan tỏa những lời chúc tốt lành.

Phục dựng Lễ hội Cầu mưa của dân tộc S’tiêng

Phục dựng Lễ hội Cầu mưa của dân tộc S’tiêng

Tối 3/4, Lễ hội Cầu mưa của dân tộc S’tiêng được Ủy ban nhân dân xã Tân Khai (tỉnh Đồng Nai) tổ chức phục dựng tại Sóc Tà Cuông (thôn 3). Lễ hội thu hút đông đảo người dân địa phương đến tham dự, giao lưu với các câu lạc bộ văn hóa cồng chiêng.

Độc đáo lễ hội cầu mưa của người Thái trắng ở Sơn La

Độc đáo lễ hội cầu mưa của người Thái trắng ở Sơn La

Khu du lịch Quốc gia Mộc Châu, tỉnh Sơn La, không chỉ là vùng đất được thiên nhiên ưu đãi về khí hậu trong lành, mát mẻ, cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp, nơi đây còn lưu giữ nhiều lễ hội mang đậm bản sắc văn hóa các dân tộc Tây Bắc, đặc biệt là lễ hội cầu mưa. Đây là một lễ hội văn hóa tín ngưỡng độc độc đáo, quan trọng trong năm của người Thái trắng ở phường Mộc Châu.

Ngôi chùa Nam tông Khmer màu hồng độc đáo

Ngôi chùa Nam tông Khmer màu hồng độc đáo

Nằm tại xã Tri Tôn, tỉnh An Giang, chùa Krăng Krốch (còn gọi là chùa Hàng Còng) là ngôi chùa Nam tông Khmer hơn 100 năm tuổi, gắn bó với đời sống văn hóa, tín ngưỡng của đồng bào Khmer vùng Bảy Núi.

Thi giã bánh giầy của đồng bào dân tộc Mông ở Lai Châu

Thi giã bánh giầy của đồng bào dân tộc Mông ở Lai Châu

Chiều 28/3/2026, tại bản Lao Chải I, xã Khun Há tỉnh Lai Châu diễn ra cuộc thi giã bánh giầy của đồng bào dân tộc Mông. Tham gia cuộc thi có 13 đội đến từ 13 bản của xã, thời gian tối đa cuộc thi là 120 phút. Với người Mông, bánh giầy không chỉ là món ăn quen thuộc mà còn giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong đời sống văn hóa tâm linh, đặc biệt mỗi dịp Tết đến, xuân về.

Mang tiếng nói của đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi gửi tới Quốc hội

Mang tiếng nói của đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi gửi tới Quốc hội

Một trong những vấn đề được các đại biểu Quốc hội khóa XVI quan tâm là Chương trình Mục tiêu quốc gia hướng tới mục tiêu cao nhất, đó là nâng cao đời sống người dân. Để làm rõ hơn vấn đề này, phóng viên báo Tin tức và Dân tộc (TTXVN) đã có cuộc phỏng vấn với Đại tá Hoàng Ngọc Định – Phó Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh kiêm Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Tuyên Quang, Đại biểu Quốc hội tỉnh Tuyên Quang về những ưu tiên của đại biểu trong nhiệm kỳ mới của Quốc hội.

Đậm sắc văn hóa Xtiêng trong nghi lễ cầu phúc, cầu an đầu xuân

Đậm sắc văn hóa Xtiêng trong nghi lễ cầu phúc, cầu an đầu xuân

Trong đời sống tinh thần của đồng bào Xtiêng, nghi lễ cầu phúc, cầu an đầu xuân từ lâu đã trở thành một nét sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng đặc sắc, phản ánh khát vọng về cuộc sống no đủ, bình yên và sự gắn kết cộng đồng. Không chỉ mang ý nghĩa tạ ơn thần linh, nghi lễ còn là cách để các thế hệ gìn giữ, trao truyền những giá trị truyền thống bền vững.