Độc đáo Tết Raya của người Chăm Islam An Giang

Những giá trị ấy đã được tái hiện sống động và chân thực tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Sơn Tây, Hà Nội) trong sáng ngày 25/10, thu hút sự quan tâm của đông đảo du khách thập phương.

Trong dòng chảy văn hóa ấy, có một ngày lễ đặc biệt mà mỗi năm, sau một tháng Ramadan thiêng liêng, người Chăm Islam lại mong đợi với một niềm vui rất riêng, đó chính là Tết Raya Aidil Fitri, diễn ra trong 3 ngày từ ngày 1/10 đến ngày 3/10 theo lịch Hồi giáo.

Để cảm nhận được hết ý nghĩa sâu sắc của Tết Raya, không thể chỉ bắt đầu từ buổi sáng của ngày Tết. Bởi phía sau niềm vui của một ngày Raya là cả một hành trình dài của sự nhịn chay, cầu nguyện, tự rèn luyện và hướng con người đến những điều tốt đẹp hơn.

Đối với người Chăm Islam, Tháng nhịn chay Ramadan được diễn ra từ ngày 1/9 đến 30/9 theo Hồi lịch và là một tháng thiêng liêng trong đời sống tôn giáo. Trong suốt tháng này, từ khi bình minh bắt đầu cho đến lúc mặt trời lặn, người tín đồ thực hiện việc nhịn ăn, nhịn uống và giữ gìn bản thân theo giáo luật. Vì thế, khi trời còn chưa sáng, trong những căn nhà Chăm đã bắt đầu có những chuyển động rất khẽ. Người mẹ chuẩn bị bữa ăn, người cha gọi các con thức dậy, mọi người quây quần bên nhau dùng bữa Suhoor.

Sau khi bữa ăn đã xong, cũng là lúc mặt trời đã hé rộ, ngày nhịn chay chính thức bắt đầu. Tuy thực hiện nhịn ăn, nhịn uống vào ban ngày nhưng mọi người vẫn duy trì sinh hoạt như thường ngày

Khi ánh mặt trời khuất xuống phía chân trời, sau một ngày dài nhịn chay, mọi người trở về bên mái nhà của mình và chờ đợi thời khắc Iftar - bữa ăn sau một ngày nhịn chay. Mỗi món ăn, mỗi ly nước và sự hiện diện của những người thân bên cạnh đều trở nên đáng quý.

Ngày nối ngày, rồi tháng Ramadan cũng dần đi đến những ngày cuối cùng. Khi đến ngày thứ 29 của tháng Ramadan những người có chức sắc và uy tín trong làng bắt đầu coi "Trăng non", nếu thấy có trăng non xuất hiện thì ngày mai sẽ là Tết Raya Aidil Fitri, còn nếu chưa thấy Trăng non xuất hiện thì thêm 1 ngày nhịn chay nữa, tức là ngày thứ 30 và sau ngày 30 sẽ bắt đầu là ngày Tết Raya.

Sau khi quan sát thấy "Trăng non" xuất hiện, các vị chức sắc và uy tín trong làng bắt đầu thảo luận với nhau về việc xác định ngày Tết Raya Aidil Fitri và thông báo với mọi người trong xóm, làng thông qua việc đánh trống truyền thống.

Buổi tối trước khi chào đón Tết Raya. Mọi người cùng nhau trang hoàng lại nhà cửa, chuẩn bị những bộ trang phục thật đẹp và đặc biệt là những người phụ nữ Chăm khéo léo chuẩn bị món cà ri và những món bánh truyền thống để cùng nhau sum vầy trong ngày Tết Raya.

Sau một tháng Ramadan, Tết Raya đến, những bộ trang phục đẹp được mặc lên, những căn nhà trở nên tươi vui hơn, trẻ nhỏ háo hức chờ đợi, còn những người nam thì từng bước chân nối tiếp nhau trên con đường quen thuộc đi đến Thánh đường để thực hiện những nghi thức của ngày Tết Raya, cầu mong bình an cho gia đình, cộng đồng và những người thân yêu.

Tại Thánh đường, không khí ngày Raya trở nên trang nghiêm hơn. Từng hàng người lần lượt xếp hàng ngay ngắn, chuẩn bị cho nghi thức hành lễ.

Sau khi hoàn thành tất cả các nghi lễ tại Thánh đường, mọi người bắt đầu tìm đến nhau không chỉ đề trao một lời chúc mừng ngày Raya, mà còn để trao cho nhau điều có ý nghĩa sâu sắc hơn. Đó là lời "Maaf" lời xin tha thứ và cũng là sự rộng lòng tha thứ cho nhau. Đó có thể chỉ là một cái bắt tay, một cái ôm thâm tình, nhưng phía sau sự giản dị ấy là một giá trị rất đẹp và đặc biệt của ngày Tết Raya.

Sau buổi lễ, những con đường làng Chăm lại trở nên rộn ràng. Mọi người trở về nhà. Những mâm bánh, những món ăn được dọn lên và những câu chuyện đoàn tụ bắt đầu nối dài trong từng mái nhà. Người thân tìm đến nhau, hàng xóm ghé thăm nhau, những người đi xa trở về và những vị khách phương xa cũng được đón tiếp bằng sự chân tình của người Chăm.

Trong các gia đình, những mâm cơm Raya được dọn ra. Có những món ăn quen thuộc của gia đình, có những chiếc bánh đã được chuẩn bị từ trước, có những lời mời thân tình và những câu chuyện tưởng như rất đời thường.

Một nét độc đáo nữa trong những ngày Tết Raya của đồng bào dân tộc Islam An Giang, đó chính là việc tổ chức đám cưới trong 3 ngày Tết Raya đã góp phần tăng thêm không khí vui tươi, nhộn nhịp và gắn kết cộng đồng Chăm Islam với nhau.

Bên cạnh hoạt động tái hiện Tết Raya là chương trình nghệ thuật đặc sắc mang tên "Bản tình ca làng Chăm". Các tiết mục dân ca, múa truyền thống, hay các khúc ca nổi tiếng như Về thăm cô gái làng Chăm, Làng Chăm bên dòng sông Hậu, Mùa trăng hay Raya yêu thương… đã đưa khán giả ngược dòng không gian về miền Tây Nam Bộ ngọt ngào.

Bên cạnh đó, không gian trải nghiệm văn hóa càng thêm phần trọn vẹn khi du khách được tận mắt chiêm ngưỡng nét đẹp dệt lụa đêm trăng, chiêm ngưỡng trang phục truyền thống rực rỡ và thưởng thức hương vị ẩm thực đặc trưng không thể trộn lẫn – từ nồi cà ri thơm lừng gia vị đến những chiếc bánh truyền thống đậm đà.

Sự kiện tái hiện Tết Raya và chuỗi chương trình "Bản tình ca làng Chăm" tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam không đơn thuần là một hoạt động biểu diễn nghệ thuật, mà còn mang ý nghĩa giáo dục và quảng bá di sản sâu sắc. Qua đó, thế hệ trẻ tiếp tục được nhắc nhở về cội nguồn, tinh thần và trách nhiệm gìn giữ những giá trị văn hóa quý báu mà cha ông trao truyền.