Đồng bào phật tử và sư sãi Khmer Nam bộ nói chung và Sóc Trăng nói riêng đang bước vào mùa Nhập hạ (còn gọi là Bun Chôl Vô Sa) nhằm cầu cho mưa thuận gió hòa, quốc thái dân an, gia đình yên vui hạnh phúc và dâng các vật dụng sinh hoạt cho các chư tăng tại chùa trong 3 tháng Nhập hạ.
Đón mùa Nhập hạ năm nay, sư sãi và đồng bào Phật tử Khmer Sóc Trăng tổ chức trên tinh thần an toàn, tiết kiệm, hiệu quả và đậm bản sắc văn hóa truyền thống.
Lễ Nhập hạ của đồng bào Khmer Nam bộ kéo dài trong 3 tháng (từ ngày 15/6-15/9 âm lịch). Năm nay, lễ Nhập hạ được đồng bào Khmer tiến hành từ ngày 6/7-2/10. Lễ Nhập hạ có ý nghĩa quan trọng đối với sư sãi và đồng bào Khmer, vừa tạo thời gian để sư sãi chuyên tâm học đạo, trau dồi giáo lý và tự vấn bản thân trong quá trình tu hành; đồng thời mùa Nhập hạ còn đánh dấu thời điểm chuyển từ mùa nắng sang mùa mưa, đánh dấu quãng thời gian “vàng” để người dân chuyên tâm lao động sản xuất, đạt năng suất cao trong mùa vụ.
Ngoài ra, vào mỗi mùa Nhập hạ, thanh thiếu niên Khmer tại các phum sóc thường chọn đi tu (trả hiếu) nhiều nhất, bởi đây là quãng thời gian để rèn dưỡng đạo đức và học tập về giáo lý, giáo luật được nhiều nhất.
Theo truyền thống, trong mỗi mùa Nhập hạ, đồng bào phật tử trong phum sóc thường tiến hành dâng lên bổn chùa những cây nến Nhập hạ để tạo điều kiện cho sư sãi có đủ ánh sáng và sự minh mẫn trong quá trình tu tập. Đối với đồng bào Khmer, cây đèn cầy dâng lên chùa có ý nghĩa hết sức to lớn, cầu mong gia đình giàu sang phú quý, yên vui, hạnh phúc.
Trong những năm gần đây, khi đời sống kinh tế của đồng bào Phật tử tại các phum sóc ngày càng được nâng cao, thường trong mỗi mùa Nhập hạ, mỗi chùa thường được phật tử cả trong và ngoài phum sóc cúng dường từ 30-60 cây nến Nhập hạ. Tuy số lượng nến được phật tử cúng dường nhiều nhưng nhu cầu thắp sáng lại giảm vì các chùa trên địa bàn tỉnh Sóc Trăng hiện nay đều có điện thắp sáng. Chưa kể, nhiều năm trước, do bất cẩn trong việc trông coi, các ngọn nến Nhập hạ bị ngã đổ, đè lên nhau nên hỏa hoạn đã xảy ra và làm cháy một số chùa trên địa bàn tỉnh.
Từ thực tế trên, nhiều chùa trên địa bàn tỉnh Sóc Trăng đã mạnh dạn vận động phật tử hạn chế việc cúng dường bằng nến Nhập hạ, chỉ nhận ở mức tương đối và tượng trưng. Theo Thượng tọa Trần Văn Tha, trụ trì chùa Serey Ta Mơn (huyện Trần Đề), mùa Nhập hạ năm nay, nhà chùa đã tuyên truyền đến phật tử trong bổn sóc tổ chức lễ theo nghi lễ truyền thống; đồng thời cúng dường nến ở mức đủ, không để phí phạm. Nhà chùa cũng thực hiện chặt chẽ việc thắp nến trong mùa nhập hạ để vừa an toàn, tránh hỏa hoạn. Bà Trà Thị Ọl ở ấp Ngọn xã Thạnh Quới (huyện Mỹ Xuyên) chia sẻ, từ mấy năm nay, gia đình thường cúng dường các vật dụng cần thiết để cho sư sãi dùng trong 3 tháng Nhập hạ.
Ghi nhận tại các chùa trên địa bàn tỉnh, lễ Nhập hạ năm nay được đồng bào Khmer Sóc Trăng tổ chức trên tinh thần tiết kiệm, đảm bảo an toàn trong những tháng mùa Nhập hạ. Theo đó, đồng bào Phật tử trong phum sóc tổ chức dâng nến Nhập hạ vừa đủ dùng, không để phí phạm; đồng thời thay bằng việc quyên góp kinh phí để nhà chùa xây dựng có công trình văn hóa cần thiết. Để đảm bảo an toàn, những cây nến khi được dâng lên chùa, sư sãi thắp nến vừa đủ trong khu vực chánh điện, có dây thép cố định các trụ nến để tránh việc đổ, ngã nến và phòng tránh hỏa hoạn.
Chanh Đa
Tên tự gọi: Người Khmer.
Dân số: 1.260.640 người, (Theo số liệu Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2009).
Ngôn ngữ: Tiếng nói thuộc nhóm ngôn ngữ Môn - Khơ Me.
Lịch sử: Trước thế kỉ XII người Khmer và văn hoá của họ giữ vai trò chủ thể ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
Hoạt động sản xuất: Người Khmer là cư dân nông nghiệp dùng cày và trồng lúa nước. Trong bộ công cụ nông nghiệp khá hoàn thiện và hiệu quả của họ, có những dụng cụ độc đáo thích ứng với điều kiện địa lí sinh thái Nam bộ như cái phảng thay cho cày chuyên dùng ở vùng đất phèn, mặn để phát cỏ, cù nèo (Pok) dùng để vơ cỏ. Cây nọc cấy (Sơ chal) dấu vết của chiếc gậy chọc lỗ xa xưa, tạo ra lỗ để cắm cây lúa ở những chân ruộng nước nhưng đất cứng, và cái vòn gặt (Kần điêu) dùng để cắt lúa.
Người Khmer có nghề đánh cá, dệt, chiếu, đan lát, dệt vải, làm đường thốt nốt và làm gốm. Kĩ thuật gốm đơn giản, công cụ chính là hòn kê (K’leng), bàn dập (Chơ), chưa dùng bàn xoay, không có lò nung cố định, gốm mộc, không màu,với độ nung thấp. Sản phẩm gốm chủ yếu là đồ gia cụ, tiêu biểu nhất là bếp (Cà ràng) và nồi (Cà om) rất được người Việt, người Hoa ở đồng bằng sông Cửu Long ưa dùng.
Ăn: Người Khmer trồng hơn 150 giống lúa tẻ và nếp khác nhau, họ thường ăn cơm tẻ và cơm nếp. Thức ăn hằng ngày có tôm, cá nhỏ, ếch, nhái, rau, củ. Họ chế biến rất nhiều loại mắm: mắm ơn Pứ làm bằng tôm tép, mắm Pơ inh làm bằng cá sặc, nhưng nổi tiếng nhất là mắm B’hóc làm bằng cá lóc, các sọc, cá trê, tôm tép, mắm pơ inh làm bằng cá sặc, nhưng nổi tiếng nhất là mắm B’hóc làm bằng cá lóc, cá sọc, cá trê, tôm tép trộn với thính và muối. Gia vị ưa thích nhất là vị chua (từ quả me hay mè) và cay (hạt tiêu, tỏi, sả, ca ri...).
Mặc: Nam nữ trước đây đều mặc xà rông bằng lụa tơ tằm do họ tự dệt. Lớp thanh niên ngày nay thích mặc quần âu với áo sơmi. Những người đứng tuổi, người già thường mặc quần áo bà ba màu đen, nam giới khá giả đôi khi mặc quần áo bà ba màu trắng với chiếc khăn rằn luôn quấn trên đầu, hoặc vắt qua vai. Chỉ đặc biệt trong cưới xin, nam nữ mới mặc quần áo cổ truyền. Chú rể mặc áo xà rông, áo màu đỏ, cổ đứng với hàng khuy trước ngực, bên vai trái quàng chiếc khăn dài trắng (Kăl xinh) và con dao cưới (Kầm pách) ngụ ý để bảo vệ cô dâu. Còn cô dâu mặc Xăm pốt (váy)màu tím hay màu hồng, áo dài màu đỏ, quàng khăn và đội mũ cưới truyền thống. áo dài Khơ Me (Wện) gần gũi với chiếc áo dài của phụ nữ Chăm: áo bịt tà, thân áo rộng và dài dưới gối, cổ áo thấp và xẻ trước ngực vừa đủ để chui đầu vào, tay áo chật, hai bên sườn thường ghép thêm bốn miếng vải (thường hoặc màu) kéo dài từ nách đến gấu áo.
Ở: Họ sống ở đồng bằng sông Cửu Long, tập trung chủ yếu ở các tỉnh miền Tây Nam bộ và tụ cư trên 3 vùng môi sinh lớn: vùng đồng bằng nội địa, vùng phèn mặn ven biển, vùng đồi núi Tây Nam giáp biên giới Cam Pu Chia. Người Khmer trước đây ở nhà sàn, nay sống trong các ngôi nhà đất.
Phương tiện vận chuyển: Thường sử dụng xe bò (cộ), xe lôi bánh gỗ, hoặc bánh hơi, đi lại trên đường hay những chân ruộng khô, vận chuyển nông sản trong mùa thu hoạch.
Sống trong môi trường chằng chịt kênh, rạch, ghe, thuyền của người Khmer có rất nhiều loại: xuồng ba lá, ghe tam bản, thuyền " tắc rán" hoặc thuyền "đuôi tôm" chạy máy. Ðặc biệt nhất là chiếc ghe Ngo (Tuộc mua) dài 30m, làm bằng gỗ sao, có từ 30-40 tay chèo, mũi và hai bên thành thuyền có vẽ hình ó biển, voi, sư tử, sóng nước. Ghe Ngo chỉ sử dụng trong dịp lễ chào mặt trăng OK-ang Bok (tháng 10 âm lịch), còn ngày thường họ gửi trong chùa, được cư dân trong các "Phum", "Sóc" coi như vật thiêng.
Quan hệ xã hội: Gia đình nhỏ một vợ một chồng, ở riêng và là đơn vị kinh tế độc lập, có nơi 3-4 thế hệ sống chung trong một nhà. Xã hội Khmer vẫn còn tồn tại nhiều tàn dư mẫu hệ.
Người Khmer có rất nhiều họ khác nhau. Những họ do triều Nguyễn trước đây đặt ra như: Danh, Kiên, Kim, Sơn, Thạch. Những họ tiếp thu từ người Việt và người Hoa như: Trần, Nguyễn, Dương, Trương, Mã, Lý... Lại có những họ thuần tuý Khmer như U, Khan, Khum. Tình trạng ngoại tình, đa thê, li hôn hoặc loạn luân giữa những người có huyết thống trực hệ, ít xẩy ra hoặc tuyệt đối nghiêm cấm.
Hôn nhân: Hôn nhân thường do cha mẹ xếp đặt, có sự thoả thuận của con cái. Cưới xin trải qua 3 bước: làm mối, dạm hỏi và lễ cưới, được tổ chức ở bên nhà gái. Sau đó, người con trai phải ở bên nhà vợ một thời gian. Trải qua ít năm hoặc khi có con, họ ra ở riêng, nhưng vẫn cư trú bên ngoại.
Ma chay: Tục hoả thiêu đã có từ lâu. Sau khi thiêu, tro được giữ trong tháp "Pì chét đẩy", xây cạnh ngôi chính điện trong chùa.
Lễ tết: Có 2 lễ lớn trong năm.
Tết Chuôn chnam Thmây tổ chức từ ngày 1 đến ngày 3 đầu tháng Chét (theo Phật lịch) vào khoảng tháng 4 dương lịch.
Lễ chào mặt trăng (ok ang bok) tổ chức vào rằm tháng 10 âm lịch, trong lễ này có đua thuyền Ngo giữa các phum - sóc.
Thờ cúng: Thờ Phật, tổ tiên và thực hành các nghi lễ nông nghiệp như cúng thần ruộng (neak tà xiê), gọi hồn lúa (ok ang leok), thần mặt trăng (ok ang bok).
Học: Con trai khi lớn đều được cha mẹ gửi vào chùa làm sư từ 3 đến 5 năm. Họ được học kinh Phật, học chữ Khmer ở các trường chùa. Chỉ sau nghĩa vụ tu hành, họ mới được phép hoàn tục và mới có quyền được lập gia đình.
Văn nghệ: Người Khmer có cả một kho tàng phong phú về truyện cổ như thần thoại, truyền thuyết, cổ tích, ngụ ngôn, truyện cười, có một nền sân khấu truyền thống như Dù kê, Dì kê, một nền âm nhạc vừa có nguồn gốc Ấn Ðộ, vừa có nguồn gốc Ðông Nam Á. Nghệ thuật và kiến trúc chùa tháp được coi là di sản đặc sắc nhất của văn hoá Khmer. Trong các ngôi chùa Khmer của Phật giáo tiểu thừa (Thérévada), ngoài tượng Ðức Phật Thích Ca được tôn thờ duy nhất, chiếm vị trí trung tâm khu chính điện, vẫn tồn tại một hệ thống phong phú linh thần, linh thú - những dấu vết tàn dư còn lại của Bà la môn giáo và tín ngưỡng dân gian.
Theo cema.gov.vn
