Đưa bản sắc văn hóa vào trường học

Tại Trường Tiểu học Thái Phiên, phường Ea Kao, tỉnh Đắk Lắk, chuyên đề “Nghề dệt vải thổ cẩm của đồng bào Ê Đê - Tây Nguyên” được chọn là nội dung giáo dục địa phương tiêu biểu trong năm học này.

Dân tộc Ê Đê

Tên tự gọi: Anăk Ea Ðê, Ra Ðê (hay Rhađê), ê Ðê, êgar, Ðê.

Nhóm địa phương: Kpă, Adham, Krung, Mđhur, Ktul, Dliê, Hruê, Bih, Blô, Kah, Kdrao, Dong Kay, Dong Mak, Ening, Arul, Hwing, Ktlê, Êpan... 

Dân số: 331.194 người (Theo số liệu Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2009).

Ngôn ngữ: Tiếng nói của người Ê Đê thuộc nhóm ngôn ngữ Malayô-Pôlinêxia (ngữ hệ Nam Ðảo).

Lịch sử: Người Ê Đê là cư dân đã có mặt lâu đời ở miền trung Tây Nguyên. Dấu vết về nguồn gốc hải đảo của dân tộc Ê Đê đã phản ánh lên từ các sử thi và trong nghệ thuật kiến trúc, nghệ thuật tạo hình dân gian. Cho đến nay, cộng đồng Ê Đê vẫn còn là một xã hội đang tồn tại những truyền thống đậm nét mẫu hệ ở nước ta.

Hoạt động sản xuất: Người Ê Đê chủ yếu trồng lúa rẫy theo chế độ luân khoảnh. Rẫy sau một thời gian canh tác thì bỏ hoá cho rừng tái sinh rồi mới trở lại phát, đốt. Chu kỳ canh tác khoảng từ 5-8 năm tuỳ theo chất đất và khả năng hồi phục của đất. Rẫy đa canh và mỗi năm chỉ trồng một vụ. Ruộng nước trâu quần chỉ có ít nhiều ở vùng Bih ven hồ Lắc.

Gia súc được nuôi nhiều hơn cả là lợn và trâu, gia cầm được nuôi nhiều là gà, nhưng chăn nuôi chủ yếu chỉ để phục vụ cho tín ngưỡng. Nghề thủ công gia đình phổ biến có nghề đan lát mây tre làm đồ gia dụng, nghề trồng bông dệt vải bằng khung dệt kiểu Inđônêdiêng cổ xưa. Nghề gốm và rèn không phát triển lắm. Trước đây việc mua bán, trao đổi bằng phương thức hàng đổi hàng.

Ăn: Người Ê Đê ăn cơm tẻ bằng cách nấu trong nồi đất nung hay nồi đồng cỡ lớn. Thức ăn có muối ớt, măng, rau, củ do hái lượm, cá, thịt, chim thú do săn bắn. Thức uống có rượu cần ủ trong các vò sành. Xôi nếp chỉ dùng trong dịp cúng thần. Nam nữ đều có tục ăn trầu cau.

Mặc: Trang phục truyền thống là phụ nữ quấn váy tấm dài đến gót, mùa hè thì ở trần hay mặc áo ngắn chui đầu. Nam giới thì đóng khố, mặc áo cánh ngắn chui đầu. Mùa lạnh, nam nữ thường choàng thêm một tấm mền. Ðồ trang sức có chuỗi hạt, vòng đồng, vòng kền đeo ở cổ và tay, chân. Nam nữ đều có tục cà răng-căng tai và nhuộm đen răng. Ðội đầu có khăn, nón.

: Ðịa bàn cư trú chủ yếu hiện nay là tỉnh Ðắk Lắk, phía nam tỉnh Gia Lai và miền tây Phú Yên, Khánh Hòa. Ngôi nhà truyền thống của người Ê Đê là nhà sàn dài, kiến trúc mô phỏng hình thuyền với 2 đặc trưng cơ bản là: hai vách dọc dựng thượng thách - hạ thu; hai đầu mái nhô ra. Nhà chỉ có hai hàng cột ngang, kết cấu theo vì cột, không kết cấu theo vì kèo. Không gian nội thất chia ra làm hai phần theo chiều dọc. Phần đầu gọi là Gah, vừa là phòng khách, vừa là nơi sinh hoạt cộng đồng của cả đại gia đình mẫu hệ. Phần cuối gọi là ôk, dành cho các cặp hôn nhân ở trong từng buồng có vách ngăn bằng phên nứa.

Phương tiện vận chuyển: Chủ yếu là gùi đan cõng trên lưng bằng đôi quai quàng qua vai. ở vùng Krông Băk phổ biến có loại gùi cao cẳng. Vận chuyển trên bộ thì có voi nhưng không phổ biến lắm.

Quan hệ xã hội: Gia đình Ê Đê là gia đình mẫu hệ, hôn nhân cư trú phía nhà vợ, con mang họ mẹ, con gái út là người thừa kế. Xã hội Ê Đê vận hành theo tập quán pháp truyền của tổ chức gia đình mẫu hệ. Cả cộng đồng được chia làm hai hệ dòng để thực hiện hôn nhân trao đổi. Làng gọi là buôn và là đơn vị cư trú cơ bản, cũng là tổ chức xã hội duy nhất. Người trong một buôn thuộc về nhiều chi họ của cả hai hệ dòng nhưng vẫn có một chi họ là hạt nhân. Ðứng đầu mỗi làng có một người được gọi là chủ bến nước (Pô pin ca) thay mặt vợ điều hành mọi hoạt động của cộng đồng.

Cưới xin: Người phụ nữ chủ động trong việc hôn nhân, nhờ mai mối hỏi chồng và cưới chồng về ở rể. Khi một trong hai người qua đời thì gia đình và dòng họ của người quá cố phải có người đứng ra thay thế theo tục "nối dòng" (chuê nuê) để cho người sống không bao giờ đơn lẻ, sợi dây luyến ái giữa hai dòng họ Niê và Mlô không có chỗ nào bị đứt theo lời truyền bảo của ông bà xưa.

Ma chay: Khi có người chết thì tục nối dòng phải được thực hiện. Người chết già và chết bệnh thì tang lễ được tổ chức tại nhà rồi đưa ra nghĩa địa thổ táng. Xưa kia có tục người trong một dòng họ chết trong một thời gian gần nhau thì các quan tài được chôn chung một huyệt. Vì quan niệm thế giới bên kia là sự tái hiện thế giới bên này nên người chết được chia tài sản đặt ở nhà mồ. Khi dựng nhà mồ, lễ bỏ mả được tổ chức linh đình, sau đó là sự kết thúc việc săn sóc vong linh và phần mộ.

Nhà mới: Việc làm nhà được cả làng quan tâm. Sự giúp đỡ lẫn nhau về nguyên vật liệu: gỗ, tre, nứa và tranh lợp cũng như ngày công thông qua hình thức gọi là H’rim zít (tổ chức "giúp công" lao động hay "đổi công" trong làng). Lễ khánh thành được tiến hành sau khi dựng xong hàng cây chân vách. Nhưng việc dọn lên nhà mới có thể được thực hiện trước đó một thời gian dài khi các điều kiện để khánh thành nhà chưa cho phép. Nữ giới là đoàn người đầu tiên được bước lên sàn nhà mới. Họ mang theo nước và lửa để sưởi ấm và tưới mát cho nơi cư trú mới mẻ này. Ðó là cách chúc phúc cho ngôi nhà và các thành viên của gia chủ. Dẫn đầu các thành viên nữ là một khoa sang – bà chủ của gia đình mẫu hệ.

Lễ Tết: Người Ê Đê ăn tết vào tháng chạp (tháng 12 lịch âm) khi mùa màng đã thu hoạch xong (không vào một ngày nhất định, tuỳ theo từng buôn). Sau tế ăn mừng cơm mới (hmạ ngắt) rồi mới đến tết (mnăm thun) ăn mừng vụ mùa bội thu. Ðó là tết lớn nhất, nhà giàu có khi mổ trâu, bò để cúng thần lúa; nhà khác thì mổ lợn gà. Vị thần lớn nhất là đấng sáng tạo Aê Ðiê và Aê Ðu rồi đến thần đất (yang lăn), thần lúa (yang mđiê) và các thần linh khác. Phổ biến quan niệm vạn vật hữu linh. Các vị thần nông được coi là phúc thần. Sấm, sét, giông bão, lũ lụt và ma quái được coi là ác thần. Nghi lễ theo đuổi cả đời người và lễ cầu phúc, lễ mừng sức khoẻ cho từng cá nhân. Ai tổ chức được nhiều nghi lễ này và nhất là những nghi lễ lớn hiến sinh bằng nhiều trâu, bò, chè quý (vò ủ rượu cần) thì người đó càng được dân làng kính nể.

Lịch: Nông lịch cổ truyền Ê Đê được tính theo tuần trăng: một năm có 12 tháng và được chia làm 9 mùa tương ứng với 9 công đoạn trong chu kỳ nông nghiệp rẫy: mùa phát rẫy, mùa đốt rẫy mới, mùa xới đất, mùa diệt cỏ... Mỗi tháng có 30 ngày.

Học: Việc học tập (học nghề, truyền bá kiến thức...) theo lối làm mẫu, bắt chước và nhập tâm, truyền khẩu. Ðến năm 1923 mới xuất hiện chữ Ê Đê theo bộ vần chữ cái La-tinh.

Văn nghệ: Có hình thức kể khan rất hấp dẫn. Về văn chương, khan là sử thi, trường ca cổ xưa; về hình thức biểu diễn là loại ngâm kể kèm theo một số động tác để truyền cảm. Về dân ca có hát đối đáp, hát đố, hát kể gia phả... Nền âm nhạc Ê Đê nổi tiếng ở bộ cồng chiêng gồm 6 chiêng bằng, 3 chiêng núm, một chiêng giữ nhịp và một trống cái mặt da. Không có một lễ hội nào, một sinh hoạt văn hoá nào của cộng đồng lại có thể vắng mặt tiếng cồng chiêng. Bên cạnh cồng chiêng là các loại nhạc cụ bằng tre nứa, vỏ bầu khô như các dân tộc khác ở Trường Sơn, Tây Nguyên, nhưng với ít nhiều kỹ thuật riêng mang tính độc đáo.

Chơi: Trẻ em thường thích chơi cù quay, thả diều vằng có sáo trúc. Trò chơi đi cà kheo trên cao nguyên cũng lôi cuốn không ít thiếu niên Ê Đê ở nhiều nơi. Trò bịt mắt dê, ném lao (ném xa và ném trúng mục tiêu cũng được nhiều trẻ em Ê Đê ưa thích.

Theo cema.gov.vn

Dân tộc Ê Đê

Có thể bạn quan tâm

Siết quản lý an toàn thực phẩm trước nguy cơ ngộ độc gia tăng

Siết quản lý an toàn thực phẩm trước nguy cơ ngộ độc gia tăng

Thời gian gần đây, tại Đắk Lắk liên tiếp ghi nhận các vụ ngộ độc thực phẩm và gia tăng các ca bệnh đường tiêu hóa. Thời tiết nắng nóng, độ ẩm cao đang tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển, khiến nguy cơ mất an toàn thực phẩm luôn hiện hữu.

Bảo đảm quyền tự do tôn giáo tại phên dậu phía Tây Nam Tổ quốc

Bảo đảm quyền tự do tôn giáo tại phên dậu phía Tây Nam Tổ quốc

Với vị trí địa lý giáp biên giới Campuchia và lịch sử hình thành từ sự giao thoa văn hóa giữa các dân tộc Kinh, Khmer, Hoa, Chăm, An Giang đã trở thành mảnh đất cho nhiều đức tin khác nhau đồng hành, phát triển, tuân thủ nghiêm các quy định của pháp luật, sống “tốt đời, đẹp đạo”, góp phần tạo nên bản sắc văn hóa đa dạng, hài hòa.

Chìa khóa gắn kết tình quân dân biên giới tại Lạng Sơn

Chìa khóa gắn kết tình quân dân biên giới tại Lạng Sơn

Khu vực biên giới tỉnh Lạng Sơn có 11 xã có 72 thôn giáp biên. Một trong những “chìa khóa” để kết nối tình quân dân thêm bền chặt được lực lượng Bộ đội Biên phòng tỉnh Lạng Sơn triển khai hiệu quả là sử dụng tiếng dân tộc thiểu số trong công tác tuyên truyền, vận động quần chúng.

Nắng nóng làm cháy hàng trăm hecta mía của nông dân

Nắng nóng làm cháy hàng trăm hecta mía của nông dân

Nắng nóng kéo dài trong nhiều ngày qua khiến cho hàng trăm hecta mía của nông dân tỉnh Đắk Lắk đang đến kỳ thu hoạch bị cháy, gây thiệt hại nặng. Nhiều đám cháy xảy ra với quy mô lớn khiến công tác dập lửa gặp khó khăn.

Dang dở các dự án xây trường học tại vùng biên giới Thanh Hóa

Dang dở các dự án xây trường học tại vùng biên giới Thanh Hóa

Dù được đầu tư xây mới, hàng loạt trường học tại các xã biên giới Thanh Hóa (Tam Chung, Quang Chiểu, Mường Lý) vẫn rơi vào tình trạng dang dở dang sau khi chuyển giao chủ đầu tư do thực hiện mô hình chính quyền hai cấp mới. Việc chậm tiến độ kéo dài đang gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến công tác dạy và học của thầy trò vùng biên.

Triển khai đoạn tuyến mới cao tốc Tuyên Quang – Hà Giang

Triển khai đoạn tuyến mới cao tốc Tuyên Quang – Hà Giang

Tại Tuyên Quang, công tác giải phóng mặt để phục vụ dự án xây dựng mới đoạn tuyến thuộc cao tốc Tuyên Quang - Hà Giang, đang được địa phương tập trung triển khai quyết liệt. Đoạn tuyến này dài 8,1 km, xây dựng mới, công tác triển khai nhận được sự đồng thuận cao từ người dân.

Xuyên đêm đẩy nhanh tiến độ công trình trường liên cấp

Xuyên đêm đẩy nhanh tiến độ công trình trường liên cấp

Những ngày đầu tháng 4, hàng chục kỹ sư, công nhân và người lao động đang duy trì thi công cả ngày lẫn đêm để đẩy nhanh tiến độ xây dựng công trình Trường phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học - Trung học cơ sở xã biên giới Hùng Sơn, thành phố Đà Nẵng.

Lan tỏa văn hóa truyền thống trong trường học tại Điện Biên

Lan tỏa văn hóa truyền thống trong trường học tại Điện Biên

Gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống các dân tộc đang trở thành một nội dung quan trọng trong giáo dục học đường. Tại Điện Biên, nhiều trường học đã chủ động đưa văn hóa dân tộc vào trường học giúp học sinh thêm hiểu, thêm yêu và tự hào về truyền thống quê hương theo tinh thần của Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị.

Tín dụng chính sách khơi thông sinh kế cho nông hộ

Tín dụng chính sách khơi thông sinh kế cho nông hộ

Nguồn vốn tín dụng chính sách đang góp phần quan trọng giúp nhiều hộ dân ở nông thôn Vĩnh Long phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập. Từ nguồn vốn này, nhiều mô hình chăn nuôi hiệu quả đã được hình thành, mở ra hướng sinh kế bền vững cho người dân.

Đồng bào Cơ Tu gắn lễ hội với bảo vệ rừng

Đồng bào Cơ Tu gắn lễ hội với bảo vệ rừng

Thông qua Lễ hội Khai năm tạ ơn rừng, cộng đồng người Cơ Tu nơi xã biên giới Hùng Sơn (Đà Nẵng) có dịp cùng nhìn lại giá trị của thiên nhiên, của truyền thống và thắt chặt tình đoàn kết. Khi văn hóa được người dân ra sức gìn giữ, cùng với việc kết hợp quản lý bảo vệ rừng đã tạo nên nền tảng để xã Hùng Sơn phát triển theo hướng bền vững, hài hòa và lâu dài.

Độc đáo lễ hội cầu mưa của người Thái trắng ở Sơn La

Độc đáo lễ hội cầu mưa của người Thái trắng ở Sơn La

Khu du lịch Quốc gia Mộc Châu, tỉnh Sơn La, không chỉ là vùng đất được thiên nhiên ưu đãi về khí hậu trong lành, mát mẻ, cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp, nơi đây còn lưu giữ nhiều lễ hội mang đậm bản sắc văn hóa các dân tộc Tây Bắc, đặc biệt là lễ hội cầu mưa. Đây là một lễ hội văn hóa tín ngưỡng độc độc đáo, quan trọng trong năm của người Thái trắng ở phường Mộc Châu.

Bức tranh lúa khổ lớn giữa núi non Ninh Bình

Bức tranh lúa khổ lớn giữa núi non Ninh Bình

Nhiều năm trở lại đây, cứ mỗi dịp các cánh đồng nhộn nhịp gieo cấy vụ Xuân cũng là lúc các nghệ sĩ và nhân dân khu du lịch Tam Cốc - Bích Động đưa ra các ý tưởng để dệt nên bức tranh bằng lúa bên dòng sông Ngô Đồng thơ mộng. Bức tranh bằng lúa trở thành nét đặc trưng của Tuần Du lịch Ninh Bình gắn với sắc màu lúa chín vàng tại khu du lịch Tam Cốc - Bích Động được tỉnh Ninh Bình tổ chức thường niên mỗi độ hè về.

Sinh kế bền vững dưới tán rừng

Sinh kế bền vững dưới tán rừng

Gần 30 năm qua, nhiều bản vùng cao xã Quài Tở, tỉnh Điện Biên, đã khai thác hiệu quả diện tích dưới tán rừng để trồng dược liệu như thảo quả, sa nhân. Cách làm này giúp người dân tăng thu nhập, đồng thời nâng cao ý thức bảo vệ rừng.

Giữ màu xanh cho những cánh rừng Thái Nguyên

Giữ màu xanh cho những cánh rừng Thái Nguyên

Những cánh rừng xanh đang hồi sinh mạnh mẽ nhờ sự chung tay của lực lượng kiểm lâm và người dân Thái Nguyên. Không chỉ bảo vệ tài nguyên, rừng còn mở ra sinh kế bền vững, giúp đồng bào từng bước đổi thay cuộc sống.

Chung tay phòng ngừa bạo lực học đường ở Điện Biên

Chung tay phòng ngừa bạo lực học đường ở Điện Biên

Tại tỉnh Điện Biên, nhằm phòng ngừa bạo lực học đường, chính quyền địa phương đã tăng cường phối hợp giữa nhà trường, gia đình và các lực lượng xã hội, đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức. Qua đó, từng bước xây dựng môi trường học đường an toàn, lành mạnh, đồng thời trang bị cho học sinh kỹ năng tự bảo vệ và ứng phó với các tình huống bạo lực.

Nhiều hộ dân miền núi Thanh Hóa chưa được sử dụng điện lưới quốc gia

Nhiều hộ dân miền núi Thanh Hóa chưa được sử dụng điện lưới quốc gia

Tại khu vực các xã miền núi của tỉnh Thanh Hóa vẫn còn 761 hộ dân sống tại các cụm dân cư, thuộc 23 thôn, bản chưa được sử dụng điện lưới quốc gia. Những hộ gia đình này chủ yếu sống tại vùng đặc biệt khó khăn có địa hình hiểm trở, khí hậu khắc nghiệt nên việc kéo điện đang còn gặp khó khăn. Họ mong một ngày nào đó có điện lưới để thắp sáng, sử dụng những tiện nghi của đời sống giữa đại ngàn vùng cao.

Những người phụ nữ K’Ho góp phần để rừng Sêrêpôk mãi xanh

Những người phụ nữ K’Ho góp phần để rừng Sêrêpôk mãi xanh

Rừng Sêrêpôk nằm ở phía Tây Bắc của tỉnh Lâm Đồng, trong những năm qua được bảo vệ xanh tươi, yên lành bởi những cán bộ của Ban quản lý rừng phòng hộ Sêrêpôk và hàng nghìn hộ dân người đồng bào dân tộc thiểu số. Và không thể không kể đến những người phụ nữ K’Ho tại địa phương.

Giao thông xuống cấp gây khó cho người dân Phú Linh

Giao thông xuống cấp gây khó cho người dân Phú Linh

Mặc dù đã nhận được sự quan tâm đầu tư của Trung ương và của tỉnh, tuy nhiên sau thời gian dài khai thác, nhiều tuyến đường huyết mạch trên địa bàn xã Phú Linh, tỉnh Tuyên Quang hiện đã xuống cấp nghiêm trọng. Thực trạng này không chỉ gây khó khăn trong đi lại, giao thương hàng hóa của người dân mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Nâng tầm nông sản Điện Biên từ bảo hộ nhãn hiệu

Nâng tầm nông sản Điện Biên từ bảo hộ nhãn hiệu

Việc xây dựng nhãn hiệu chứng nhận đang trở thành hướng đi quan trọng nhằm khẳng định nguồn gốc, chất lượng nông sản, đồng thời mở rộng thị trường tiêu thụ và nâng cao thu nhập cho người dân. Tại tỉnh Điện Biên, dứa mật Pu Lau và gạo Mường Thanh là hai sản phẩm chủ lực được lựa chọn triển khai theo hướng này.

Đắk Lắk tăng cường phòng, chống bệnh dại

Đắk Lắk tăng cường phòng, chống bệnh dại

Mùa nắng nóng đang đến, cũng là thời điểm bệnh dại có nguy cơ bùng phát mạnh. Tại tỉnh Đắk Lắk, thời gian gần đây, liên tiếp ghi nhận các vụ việc người dân bị chó nghi dại tấn công, tiềm ẩn nguy cơ lây lan trong cộng đồng. Trước tình hình đó, ngành Y tế địa phương đang khẩn trương triển khai nhiều giải pháp nhằm kiểm soát dịch bệnh, bảo vệ sức khỏe người dân.

Người lính trẻ nơi địa đầu Đông Bắc của Tổ quốc

Người lính trẻ nơi địa đầu Đông Bắc của Tổ quốc

Tại các khu vực cửa khẩu, những người lính mang quân hàm xanh không chỉ thực hiện nhiệm vụ kiểm soát, quản lý xuất nhập cảnh, mà còn trực tiếp đấu tranh với các loại tội phạm, bảo đảm an ninh, trật tự khu vực cửa khẩu.

Ẩm thực gia tăng sức hấp dẫn cho năm du lịch quốc gia tại Gia Lai

Ẩm thực gia tăng sức hấp dẫn cho năm du lịch quốc gia tại Gia Lai

Hội tụ giữa lòng phố thị Quy Nhơn, các món ăn mang đậm hương vị núi rừng Tây Nguyên và biển cả được đầu bếp tại các nhà hàng chế biến tỷ mỷ, khéo léo, đem đến sự trải nghiệm khó quên cho du khách khi đặt chân đến Gia Lai tham dự chuỗi sự kiện của Năm Du lịch quốc gia.

Thầy giáo giữ lửa con chữ ở Piêng Vai

Thầy giáo giữ lửa con chữ ở Piêng Vai

Khi màn đêm phủ xuống đỉnh Piêng Vai, xã Mỹ Lý, Nghệ An, giữa núi rừng tĩnh lặng, vẫn có một lớp học sáng đèn. Nơi đó, con chữ được thắp lên từ sự tận tụy của những người thầy suốt nhiều năm bám bản.

Đổi thay ở xã vùng cao Kỳ Thượng

Đổi thay ở xã vùng cao Kỳ Thượng

Với tài nguyên rừng phong phú, bản sắc văn hóa dân tộc đặc sắc và hệ sinh thái nguyên sơ, xã vùng cao Kỳ Thượng (Quảng Ninh) đang định hướng phát triển theo mô hình kinh tế lâm nghiệp bền vững gắn với du lịch cộng đồng.