Khi bay từ California về Vermont và trải qua việc chuyển múi giờ, nữ nhà báo khoa học Sujata Gupta cảm thấy hoàn toàn mất phương hướng. Trạng thái này khiến cô tự hỏi: liệu đồng hồ sinh học của mình đã bị xáo trộn đến mức nào?
Sciencenews dẫn lời nhà nghiên cứu giấc ngủ David Samson từ Đại học Toronto nhận định, tình trạng này không chỉ là hệ quả của việc bay xuyên múi giờ, mà còn có thể là dấu hiệu của rối loạn giấc ngủ mãn tính. Trong phần lớn lịch sử loài người, con người thức dậy khi mặt trời mọc và đi ngủ khi bầu trời đầy sao. Các tín hiệu môi trường như ánh sáng và nhiệt độ giúp đồng bộ hóa đồng hồ sinh học của cơ thể với chu kỳ ngày đêm. Ngày nay, chúng ta dành phần lớn thời gian trong nhà, nơi có ánh sáng nhân tạo và nhiệt độ được điều chỉnh để tạo cảm giác thoải mái nhất.
"Đó là một nhà tù sinh học," ông Samson nói. "Cơ thể chúng ta là nơi tiếp nhận dữ liệu. Nếu chúng ta chặn những dữ liệu này, sinh lý của chúng ta không có gì để hoạt động."
Đồng hồ sinh học lệch lạc có thể phá vỡ quá trình giải phóng hormone và các quá trình khác trong cơ thể. Rối loạn nhịp sinh học đã được chứng minh có liên quan đến trầm cảm, ung thư, bệnh tim và viêm nhiễm.
Thực tế, thời điểm chúng ta ngủ có thể là vấn đề lớn hơn cả số giờ ngủ. Samson và đồng nghiệp gần đây đã xem xét 54 nghiên cứu về giấc ngủ từ năm 1967 đến 2022, phân tích hơn 5.100 người từ 21 quốc gia. Người dân ở thế giới công nghiệp hóa trung bình ngủ 7,1 giờ mỗi đêm. Trong khi đó, người dân ở thế giới chưa công nghiệp hóa, phần lớn không có điện và sống gần gũi với tự nhiên hơn, lại ngủ ít hơn 42 phút mỗi đêm, tổng cộng 6,4 giờ.
Mặc dù người dân ở thế giới công nghiệp hóa có đủ giấc ngủ, họ thường ngủ không đồng bộ với đồng hồ sinh học của mình. Các nghiên cứu đo mức độ hoạt động của cá nhân trong ngày cho thấy người dân ở thế giới chưa công nghiệp hóa sống hài hòa hơn với mặt trời so với người dân ở thế giới công nghiệp hóa.
Tuy nhiên, một số nhà nghiên cứu đặt câu hỏi về cách lý giải này. Nhà khoa học thần kinh Horacio de la Iglesia từ Đại học Washington ở Seattle cho rằng các xã hội săn bắt hái lượm "truyền thống" trong nghiên cứu của Samson có thể là những trường hợp ngoại lệ. Dữ liệu của ông cho thấy người dân trong các cộng đồng truyền thống ít chịu áp lực bên ngoài như thú dữ và không có điện có thể ngủ tới 9 tiếng mỗi đêm.
De la Iglesia nhấn mạnh rằng rất khó để phân biệt giữa tình trạng thiếu ngủ và rối loạn nhịp sinh học. Nghiên cứu của ông chỉ ra rằng khi cộng đồng có điện, người dân bắt đầu ngủ ít hơn và muộn hơn so với trước. Một người đi ngủ muộn vẫn phải dậy sớm để đi làm. "Khi đồng hồ sinh học của bạn lệch lạc, bạn cũng sẽ ngủ ít đi," ông nói. Từ góc độ này, De la Iglesia đề xuất một giải pháp là xã hội nên linh hoạt hơn với thời gian bắt đầu ngày làm việc hoặc đi học. Hãy tưởng tượng một thế giới nơi một người đi ngủ lúc 1 giờ sáng có thể thức dậy tám tiếng sau mà không gặp vấn đề gì.
Tuy nhiên, ông Samson khuyên rằng việc điều chỉnh đồng hồ sinh học vẫn rất quan trọng, đặc biệt nếu bạn cảm thấy không thoải mái sau một đêm ngủ đủ giấc. Thực hành "vệ sinh sinh học" tốt có thể bao gồm việc tạo không gian trong nhà giống với môi trường bên ngoài hơn. Điều chỉnh nhiệt độ để nhà bạn mát hơn vào ban đêm và ấm hơn vào ban ngày. Hoặc lắp đặt đèn có ánh sáng xanh vào buổi sáng và dần dần chuyển sang ánh sáng đỏ khi hoàng hôn xuống.
Theo chuyên gia nghiên cứu thời gian Juana Lamote de Grignon Perez từ Đại học College London, không cần quá lo lắng về ánh sáng xanh từ điện thoại thông minh và các màn hình khác. "Lượng ánh sáng mà các thiết bị này phát ra là không đáng kể," cô nói. Một buổi đi bộ 5 phút vào buổi sáng "có tác động mạnh mẽ hơn nhiều đến cơ thể bạn so với việc kiểm tra điện thoại trong 30 phút."
Tuy nhiên, việc lướt màn hình liên tục khi đang nằm trên giường có thể khiến bạn khó ngủ vì những lý do khác. Vì vậy, có lẽ tốt nhất là nên để điện thoại xuống.
Thanh Tùng
