Tại nhiều địa bàn biên giới, nơi điều kiện học tập và phát triển còn hạn chế, vai trò của tổ chức Đoàn Thanh niên ngày càng được thể hiện rõ nét. Thông qua các hoạt động tình nguyện, hỗ trợ giáo dục, phát triển kinh tế và chuyển đổi số, lực lượng thanh niên đã góp phần thu hẹp khoảng cách giữa các vùng, đồng thời tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững tại khu vực này.
Tạo nền tảng đồng hành từ cơ sở
Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước xác định khu vực biên giới là địa bàn có ý nghĩa chiến lược về kinh tế – xã hội và quốc phòng – an ninh. Trong đó, con người, đặc biệt là thanh niên, được đặt ở vị trí trung tâm. Các chương trình mục tiêu quốc gia cũng yêu cầu huy động thanh niên tham gia phát triển, từng bước trở thành chủ thể tại địa bàn.
Thực hiện các chủ trương này, tổ chức Đoàn đã triển khai nhiều hoạt động như “Tháng Ba biên giới”, “Xuân biên giới – Tết hải đảo”, “Thắp sáng đường biên”, góp phần chăm lo đời sống, hỗ trợ học tập và nâng cao nhận thức cho thanh thiếu nhi vùng biên. Những hoạt động này không chỉ đáp ứng nhu cầu trước mắt mà còn tạo nền tảng cho các chương trình đồng hành dài hạn, hướng tới phát triển nguồn nhân lực và ổn định khu vực biên giới.
Trên cơ sở đó, Đề án “Tuổi trẻ Việt Nam đồng hành với thanh thiếu nhi vùng biên giới giai đoạn 2025–2030” được triển khai theo hướng toàn diện, kết hợp giữa hỗ trợ an sinh và tạo điều kiện phát triển lâu dài. Theo nội dung đề án, trong 5 năm tới, các cấp bộ Đoàn, Hội, Đội sẽ triển khai nhiều nhóm nhiệm vụ nhằm hỗ trợ thanh thiếu nhi vùng biên phát triển toàn diện, từ học tập, sinh kế đến kỹ năng và đời sống tinh thần.
Một trong những nội dung trọng tâm là việc hỗ trợ phát triển kinh tế cho thanh niên tại chỗ. Theo đó, mỗi xã biên giới được định hướng xây dựng ít nhất hai mô hình kinh tế phù hợp với điều kiện địa phương, đồng thời tăng cường kết nối chuyên gia, hỗ trợ thanh niên tiếp cận vốn và các kênh tiêu thụ sản phẩm. Song song là các hoạt động chuyển đổi số, giúp thanh thiếu nhi tiếp cận tri thức và công nghệ, thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng.
Đánh giá về khả năng triển khai, Phó Chủ tịch Hội đồng Đội Trung ương Nguyễn Hải Long cho rằng, các chỉ tiêu hỗ trợ thiếu nhi trong đề án có cơ sở thực hiện. Nghị quyết Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ XII đặt mục tiêu hỗ trợ 1,5 triệu thiếu nhi có hoàn cảnh khó khăn, trong khi thực tế mỗi năm đã đạt khoảng 1 triệu em. Với mạng lưới hàng nghìn liên đội trên cả nước, mỗi đơn vị hỗ trợ tối thiểu 10 em mỗi năm học, việc mở rộng hỗ trợ tới các xã biên giới là khả thi.
Về nguồn lực, tổng kinh phí các liên đội đang hỗ trợ thiếu nhi khó khăn vùng biên hằng năm vào khoảng 7–8 tỷ đồng. Đây được xem là cơ sở để triển khai các chỉ tiêu liên quan đến học bổng và hỗ trợ dài hạn. Đồng thời, các mô hình như “Em nuôi của Đoàn”, “Con nuôi đồn biên phòng” tiếp tục được duy trì và mở rộng theo hướng bền vững, thay vì hỗ trợ ngắn hạn như trước đây.
Đối với các công trình phục vụ thiếu nhi, đề án đặt mục tiêu xây dựng 500 “Nhà khăn quàng đỏ” đến năm 2030, đồng thời nâng mức đầu tư mỗi công trình lên khoảng 80–100 triệu đồng. Bên cạnh đó, kế hoạch xây dựng hàng trăm không gian vui chơi xanh cho thiếu nhi vùng biên cũng được triển khai, trong đó riêng năm 2026 dự kiến có 347 công trình.
Từ thực tế địa phương, Bí thư Tỉnh đoàn Hà Tĩnh Nguyễn Ny Hương cho biết, địa phương đã chủ động triển khai đề án từ đầu năm 2026. Tỉnh đã phân công kết nghĩa và hỗ trợ 7 xã biên giới, đồng thời tiến hành rà soát nhu cầu cụ thể tại từng địa bàn để xây dựng nội dung hỗ trợ phù hợp. Các hoạt động như hỗ trợ thanh thiếu nhi có hoàn cảnh khó khăn, xây dựng mô hình kinh tế, tổ chức ngày hội chuyển đổi số, phối hợp thúc đẩy thanh toán điện tử và an sinh xã hội đã được triển khai bước đầu.
Tuy nhiên, quá trình thực hiện vẫn gặp không ít khó khăn. Việc huy động nguồn lực xã hội hóa trong bối cảnh hiện nay còn hạn chế, đặc biệt với các chỉ tiêu cần kinh phí lớn như hỗ trợ học bổng dài hạn. Bên cạnh đó, lực lượng tình nguyện tại chỗ còn mỏng do địa phương có ít cơ sở đào tạo đại học, cao đẳng, ảnh hưởng đến quy mô và tần suất tổ chức các hoạt động.
Tỉnh đoàn Hà Tĩnh đề xuất tăng cường huy động lực lượng tình nguyện từ các địa phương có nhiều cơ sở đào tạo, cùng với đó đẩy mạnh hỗ trợ địa phương trong hoạt động an sinh xã hội và chuyển đổi số; tiếp tục hỗ trợ thanh niên vùng biên nâng cao kỹ năng kinh tế số, quảng bá sản phẩm trên nền tảng thương mại điện tử.
Chuyển từ triển khai rộng sang đi vào chiều sâu
Việc triển khai Đề án “Tuổi trẻ Việt Nam đồng hành với thanh thiếu nhi vùng biên giới giai đoạn 2025–2030” đang dần chuyển từ giai đoạn khởi động sang tổ chức thực hiện đồng bộ, với yêu cầu cao hơn về tiến độ, chất lượng và tính bền vững. Trọng tâm không còn là đăng ký chỉ tiêu mà là cụ thể hóa nhiệm vụ, bảo đảm các hoạt động đi vào thực chất.
Một trong những nội dung được nhấn mạnh là xây dựng kế hoạch chi tiết theo từng năm, từng địa bàn. Các đơn vị cần xác định rõ mục tiêu, phương thức tổ chức và cơ chế phối hợp phù hợp với điều kiện thực tế, qua đó nâng cao hiệu quả triển khai và hạn chế tình trạng dàn trải.
Song song với đó, cơ chế “đơn vị kết nghĩa – xã biên giới” (các tỉnh, thành phố không có đường biên giới đăng ký kết nghĩa với các xã biên giới) tiếp tục được xác định là nội dung cần ưu tiên để duy trì sự đồng hành xuyên suốt. Mỗi đơn vị đảm nhận hỗ trợ ít nhất một xã trong suốt giai đoạn 2025–2030, duy trì kết nối thường xuyên và triển khai các hoạt động có tính bền vững, thay vì chỉ dừng ở các chiến dịch ngắn hạn.
Trong lĩnh vực phát triển kinh tế và sinh kế, cách làm cũng đang có sự điều chỉnh theo hướng bám sát đặc thù địa phương và gắn với chuyển đổi số. Các mô hình được lựa chọn không chỉ dừng ở hỗ trợ sản xuất mà gắn với chuỗi giá trị, kết hợp với ứng dụng công nghệ để mở rộng thị trường. Theo định hướng, mỗi xã biên giới cần xây dựng ít nhất hai mô hình kinh tế bền vững, phù hợp với điều kiện cụ thể như sản phẩm OCOP, du lịch cộng đồng hoặc nông nghiệp tuần hoàn. Việc kết nối với các sàn thương mại điện tử và các kênh phân phối trực tuyến được kỳ vọng giúp nâng cao hiệu quả tiêu thụ sản phẩm, tạo sinh kế ổn định cho thanh niên tại chỗ.
Cùng với phát triển kinh tế, các hoạt động an sinh xã hội và công trình thanh niên tiếp tục được triển khai theo hướng có trọng tâm. Các đơn vị ưu tiên những công trình có giá trị sử dụng lâu dài như nhà “Khăn quàng đỏ”, sân chơi thiếu nhi, không gian sinh hoạt Đội hoặc các tuyến đường dân sinh, bảo đảm nguồn lực được sử dụng hiệu quả và tạo tác động trực tiếp đến đời sống người dân.
Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, việc trang bị kỹ năng số cho thanh thiếu nhi và người dân vùng biên được xác định là một trong những nội dung cần ưu tiên. Các mô hình “bình dân học vụ số” được triển khai linh hoạt, kết hợp với việc đưa các đội hình sinh viên tình nguyện chuyên ngành công nghệ thông tin về cơ sở để hỗ trợ trực tiếp. Mỗi địa bàn được định hướng tổ chức các lớp tập huấn kỹ năng số, kỹ năng sống và định hướng nghề nghiệp, góp phần từng bước thu hẹp khoảng cách về công nghệ giữa các vùng.
Theo Bí thư Trung ương Đoàn Nguyễn Tường Lâm, thời gian tới cần nâng cao tính chủ động, đưa các nhiệm vụ trọng tâm đi vào chiều sâu; đồng thời bám sát nhu cầu địa phương, ưu tiên các xã khó khăn và gắn trách nhiệm cụ thể cho từng đơn vị trong quá trình triển khai. Cùng với đó, công tác theo dõi, đánh giá tiến độ cần được thực hiện chặt chẽ hơn thông qua hệ thống quản lý số, bảo đảm tính minh bạch và kịp thời điều chỉnh những vướng mắc phát sinh.
Thực tế cho thấy, việc chuyển từ hỗ trợ ngắn hạn sang đồng hành dài hạn, từ triển khai theo phong trào sang tổ chức có kế hoạch đang từng bước tạo chuyển biến. Dù còn khó khăn về nguồn lực và điều kiện tổ chức, cách tiếp cận này được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả đề án trong thời gian tới.
Với sự tham gia của hệ thống tổ chức Đoàn và sự phối hợp của các địa phương, các hoạt động đồng hành cùng thanh thiếu nhi vùng biên đang từng bước được triển khai theo hướng bài bản, có trọng tâm hơn. Những kết quả bước đầu cho thấy hướng đi phù hợp, song hiệu quả lâu dài sẽ phụ thuộc vào việc duy trì nguồn lực, nâng cao chất lượng tổ chức thực hiện và bám sát nhu cầu thực tế của từng địa bàn. Đây được xem là yếu tố then chốt để các mục tiêu đề ra được thực hiện một cách thực chất và bền vững./.
