Hoạt động khai thác vàng "chui” trên núi Bò Tót (Bài 1)

Hoạt động khai thác vàng "chui” trên núi Bò Tót (Bài 1)
Bài 1: Nhức nhối tình trạng khai thác trái phép

Năm 2008, Công ty Cổ phần Công nghiệp Molybden Việt Nam được UBND tỉnh Điện Biên phê duyệt phương án khai thác vàng lộ thiên này qua hai lần cấp phép: Lần thứ nhất tại Quyết định số 98/QÐ-UBND có thời hạn 5 năm (từ tháng 1/2008 - 1/2013) khai thác trên diện tích 20 ha, công suất 14.000 tấn quặng nguyên khai/năm (tương đương 350 kg vàng/năm). Lần thứ hai tại Quyết định số 563/QÐ-UBND gia hạn thêm 15 năm khai thác vàng trên diện tích 20 ha, công suất 1.264 tấn quặng nguyên khai/năm (tương đương 10,83kg vàng/năm). Tuy nhiên, chưa hết thời gian cấp phép lần thứ hai (từ tháng 8/2013 - 8/2028), từ năm 2015, Công ty này đã ngừng khai thác. Đến năm 2017, Công ty phá sản, để lại hàng loạt hệ lụy môi trường tại khu vực mỏ vàng này. Đáng nói là từ năm 2017 đến nay, người dân địa phương và các tỉnh Tây Bắc vẫn về đây khai thác vàng trái phép, kéo theo nhiều hệ lụy phức tạp khiến công tác quản lý của lực lượng chức năng và chính quyền địa phương gặp khó khăn. Đáng ngại nhất, mùa mưa đã đến, những hiểm họa khôn lường đang từng ngày, từng giờ trực chờ những “phu vàng” ở đây.
 
"Phu vàng" dùng nước phun để rửa trôi bùn đất bám trên những viên đá. Ảnh: Phan Tuấn Anh - TTXVN
"Phu vàng" dùng nước phun để rửa trôi bùn đất bám trên những viên đá.
Ảnh: Phan Tuấn Anh - TTXVN

Sau gần 1 giờ đồng hồ vật lộn với cung đường dài khoảng 3km vắt qua những sườn đồi hiểm trở, trơn trượt bằng xe máy, chúng tôi tiếp cận được khu vực mỏ vàng Háng Trợ. Từ con dốc trên đỉnh núi, nơi trước đây Công ty Cổ phần Công nghiệp Molybden Việt Nam đặt nhà điều hành nhìn xuống, khu vực mỏ vàng Háng Trợ là một thung lũng mênh mông có tổng diện tích gần 50 ha, bốn bề bủa vây trùng điệp những vách núi dựng đứng, cao ngất. Tận mắt nhìn khu vực mỏ vàng này càng thấy rõ sự hoang vu, trơ trọi của thiên nhiên nơi đây. Chỉ nghe thấy vọng lại tiếng lục lạc treo trên cổ những con trâu bò ở triền núi xa xa; tiếng búa đanh, chát chúa của những “phu vàng” đang đục đá, đào hầm vọng lên; âm thanh của nước chảy ào ào như thác lũ đổ về.

Đi sâu xuống vùng lõi mỏ vàng bằng con đường đất vắt qua lưng chừng núi chênh vênh, một bên là vực sâu thăm thẳm, một bên là vách núi đất cao ngất, chúng tôi đặt chân được tới hạ lưu con suối nhỏ. Dưới cái nắng gắt gao, bỏng rát của rẻo cao Điện Biên Đông, dễ dàng phát hiện ra những tốp người dân tộc H'Mông đang đào bới, ghè đá, mò mẫm rửa đất đá, nhặt những hòn đá bỏ vào bao tải rồi vác đi về cuối suối, mất hút. Nhiều phụ nữ trên lưng địu con nhỏ cũng tham gia đào bới đất đá tìm vàng. Trên vách núi, những người đàn ông đang hì hụi tháo những hố chứa nước căng bằng bạt ni-lông dung tích hàng chục khối nước được gom bởi hệ thống ống dẫn nước từ thượng nguồn đổ về. Cứ mỗi lần xả nước là đất đá xói lở, đổ ào ào xuống chân núi, mặt đất như rung chuyển. Ở vị trí trung tâm của thung lũng bãi vàng, nhìn lên các vách núi là những miệng hầm hình vuông, hình tròn tối om. Cửa hầm được chống đỡ tạm bợ bằng những cọc gỗ, những tấm ván mỏng. Vài lán trại phủ bạt ni-lông tạm bợ vẫn còn hiện diện để làm chỗ nghỉ ngơi, ăn trưa của “phu vàng” trên lưng chừng núi.

Tiếp cận hai vợ chồng người Mông đang khai thác vàng trên lưng chừng núi phía Tây mỏ vàng, chúng tôi được biết, từ năm 2017, tình trạng khai thác “vàng chui” nơi đây vẫn diễn ra. Thời điểm thu hút nhiều người dân lên đây khai thác vàng là vào mùa mưa, khi đó đất đá mềm hơn, có nguồn nước để đãi, rửa đá sa khoáng. Sau những cơn mưa, lượng đất đá lộ thiên nhiều hơn, đỡ mất công ghè đẽo, đào bới. Rút kinh nghiệm từ thực tế nhiều năm, nhiều người dân đã thay đổi phương thức tìm kiếm vàng bằng cách đắp đất, be bờ hoặc căng bạt ni-lông thành những túi nước có dung tích chứa lên đến hàng chục khối ở những nơi càng cao càng tốt, rồi gom nước bằng hệ thống ống dẫn nước tự chảy của con suối trên thượng nguồn đổ về. Khoảng 45 phút đến 1 giờ đồng hồ, khi nước trong túi nước đủ đầy lại được giật dây để nước chảy xuống núi. Sau đó, người dân sẽ xuôi theo đường dòng nước chảy qua để tìm vàng. Với cách thức này, mỗi một lần xả nước hàng khối đất đá bị cuốn trôi xuống chân núi, tạo nên những đường rãnh sâu hoắm chạy dọc từ lưng núi.

Lần theo tiếng búa vang lên chát chúa, liên hồi, chúng tôi men theo con suối, ngược lên khe hẻm để tiếp cận với nhóm 3 người đàn ông đang hì hụi đào, đục, đẽo đá tìm vàng. Trong khe hẹp chỉ vừa lọt một người đi, hai bên là vách đá dựng đứng, ngút tầm nhìn, có cảm giác thiếu ánh sáng và ngột ngạt do thiếu không khí, bức gió, 3 người đàn ông này đang thay phiên nhau chui xuống hố đục đất đá, vận chuyển lên trên. Ông Vừ Sấu Ma, bản Chua Ta B, xã Phì Nhừ, huyện Điện Biên Đông (tỉnh Điện Biên) là phu vàng lớn tuổi nhất trong nhóm 3 người cho biết: Công việc đục đẽo đất đá, tìm vàng và đào hang rất vất vả, nguy hiểm. Tai nạn xảy ra với nhiều người rồi và đã có người chết do đá lăn, đất sập vùi lấp. Biết hiểm nguy là vậy nhưng nhà nghèo nên cũng phải cố làm thôi.

Cũng theo ông Vừ Sấu Ma, ông và hai người trong nhóm (cùng ở bản Chua Ta B, xã Phì Nhừ, huyện Điện Biên Đông) lựa chọn vị trí này để khai thác vàng và đào sâu xuống chừng 5m theo phương thẳng đứng vừa đủ một người chui để tiếp cận được với đường hầm cũ dài hàng trăm mét đang nằm sâu trong lòng đất mà trước đây Công ty Cổ phần Công nghiệp Molybden Việt Nam đã khai thác. Khi tiếp cận được đường hầm, mọi người sẽ dùng dây thừng để leo xuống đường hầm và vận chuyển đá khai thác được lên khỏi hầm. Ông Vừ Sấu Ma tự tin sẽ tìm ra đường hầm cũ dưới lớp đất đá cứng như bê tông này bởi ông đã từng là lao động cho công ty, đường hầm này ông đã chui vào. Tuy nhiên, phải mất thời gian hàng tháng, công việc này mới có kết quả.

Ông Vừ Sấu Ma không giấu giếm, hàng ngày cứ khoảng 5 giờ là mọi người ra bãi vàng để thay nhau đục đất đá bằng búa, dùi sắt, khi nào tối mịt mới về bản. Trước khi rời khỏi mỏ vàng, mọi người đều làm dấu, khẳng định địa điểm khai thác "đã có chủ" để người khác không được khai thác ở vị trí này. Rời nhà lên mỏ vàng, mọi người đều cơm đùm, cơm nắm và mang theo những can nước uống đủ dùng cho cả ngày.

Rời khỏi thung lũng mỏ vàng khi ánh nắng yếu ớt cuối ngày chỉ còn le lói như những rẻ quạt hắt lên từ vách núi phía Tây. Trên đường đi, chúng tôi bắt gặp những người phụ nữ dân tộc H'Mông chân trần dẫm đạp qua những khu vực bãi thải, lầm lũi cõng những gùi đá men theo con suối nhỏ đi về phía bản. Trên những vách đá, lưng chừng núi, nơi ánh sáng cuối ngày vẫn còn, những người đàn ông vẫn dùng cuốc “mỏ vịt” đào bới đất đá, gom nước xả xuống chân núi.... (còn tiếp)

  Xuân Tiến - Phan Tuấn Anh
TTXVN

Có thể bạn quan tâm

Trợ lực phù hợp để giúp đồng bào Khmer xóa đói nghèo bền vững

Trợ lực phù hợp để giúp đồng bào Khmer xóa đói nghèo bền vững

Đồng bào Khmer tỉnh Cà Mau có trên 32.000 hộ với gần 140.000 nhân khẩu, chiếm gần 6,5% dân số, đời sống người dân ngày càng có bước phát triển rõ nét. Họ an tâm lao động sản xuất, phát triển kinh tế gia đình, bảo tồn, phát huy truyền thống văn hóa, vững tin vào sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước, xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc.

Đắk Lắk siết chặt quản lý hoạt động mua, bán sầu riêng

Đắk Lắk siết chặt quản lý hoạt động mua, bán sầu riêng

UBND tỉnh Đắk Lắk vừa ban hành Quy chế quản lý hoạt động mua, bán sầu riêng trên địa bàn tỉnh nhằm thiết lập kỷ cương trong kinh doanh, xuất khẩu sầu riêng, bảo đảm quyền lợi cho người trồng, đồng thời nâng tầm uy tín, thương hiệu sầu riêng Đắk Lắk trên thị trường trong và ngoài nước.

Giá mía thấp, đường tồn kho cao khiến doanh nghiệp nông dân gặp khó

Giá mía thấp, đường tồn kho cao khiến doanh nghiệp nông dân gặp khó

Dù trong thời điểm thu hoạch chính cho niên vụ 2025 - 2026, nhưng người trồng mía tại tỉnh Đắk Lắk không mấy phấn khởi khi năng suất giảm và giá mía xuống thấp so với mọi năm. Các doanh nghiệp thu mua mía để sản xuất đường cũng gặp khó khăn khi sản phẩm khó tiêu thụ trên thị trường do phải cạnh tranh với đường nhập lậu. Người dân và doanh nghiệp đang tìm giải pháp ổn định chuỗi sản xuất và tiêu thụ mía đường.

Siết chặt các biện pháp phòng, chống bệnh dại trong mùa nắng nóng

Siết chặt các biện pháp phòng, chống bệnh dại trong mùa nắng nóng

Những năm gần đây, bệnh dại tại Đắk Lắk có xu hướng gia tăng và diễn biến khó lường. Thời điểm này, địa phương đang bước vào mùa khô với nhiệt độ tăng cao, kéo theo nguy cơ bùng phát dịch bệnh. Trước thực tế trên, ngành Y tế tỉnh đang khẩn trương triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm kiểm soát, hạn chế tối đa số ca tử vong và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Cà Mau tạo sinh kế giúp đồng bào Khmer vươn lên

Cà Mau tạo sinh kế giúp đồng bào Khmer vươn lên

Những năm qua, cùng với sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, sự nỗ lực vươn lên của bản thân, đời sống của đồng bào Khmer trên địa bàn tỉnh Cà Mau không ngừng khởi sắc. Người dân ngày càng an tâm lao động sản xuất, phát triển kinh tế gia đình, bảo tồn, phát huy truyền thống văn hóa, xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc. 

Đặt 'chuẩn cao' cho nông sản

Đặt 'chuẩn cao' cho nông sản

Để góp phần phát triển nông nghiệp bền vững và nâng cao thu nhập cho người dân, trong giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh Tuyên Quang tập trung thực hiện Đề án đảm bảo an toàn thực phẩm, nâng cao chất lượng nông, lâm, thủy sản trên địa bàn.

Đẩy nhanh tiến độ, bảo đảm an toàn sửa chữa cầu Sông Lô

Đẩy nhanh tiến độ, bảo đảm an toàn sửa chữa cầu Sông Lô

Ngày 25/3, Đoàn công tác của tỉnh Phú Thọ do Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quách Tất Liêm dẫn đầu đã đi kiểm tra thực tế công tác sửa chữa, khắc phục hư hỏng cầu Sông Lô tại xã Đoan Hùng, kiểm tra phương án bảo đảm an toàn giao thông tại cầu Đoan Hùng.

Đổi thay ở xã vùng cao Kỳ Thượng

Đổi thay ở xã vùng cao Kỳ Thượng

Với tài nguyên rừng phong phú, bản sắc văn hóa dân tộc đặc sắc và hệ sinh thái nguyên sơ, xã vùng cao Kỳ Thượng (Quảng Ninh) đang định hướng phát triển theo mô hình kinh tế lâm nghiệp bền vững gắn với du lịch cộng đồng.

'Cứu' hàng trăm tấn mơ, mận Sơn La bị thiệt hại do mưa đá

'Cứu' hàng trăm tấn mơ, mận Sơn La bị thiệt hại do mưa đá

Ngày 24/3, đông đảo đoàn viên, thanh niên các trường đại học, cao đẳng, học sinh đã đến hỗ trợ nhân dân ở một số bản thuộc phường Chiềng An (Sơn La) thu gom, phân loại, vận chuyển quả mơ, mận bị mưa đá làm rụng để mang đi tiêu thụ.

Cử tri đồng bào Khmer đặt niềm tin vào đại biểu trúng cử

Cử tri đồng bào Khmer đặt niềm tin vào đại biểu trúng cử

Sau khi danh sách các đại biểu Quốc hội khoá XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 được công bố, cử tri vùng đồng bào Khmer bày tỏ nhiều phấn khởi và tin vào sự lựa chọn đúng đắn qua lá phiếu của mình. Họ hy vọng các đại biểu trúng cử sẽ phản ánh trung thực tâm tư, nguyện vọng và bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội vùng dân tộc thiểu số.

Gió lốc gây thiệt hại tại xã Thu Lũm

Gió lốc gây thiệt hại tại xã Thu Lũm

Ngày 22/3, Chủ tịch UBND xã Thu Lũm (Lai Châu) Lê Thanh Tâm cho biết, từ 18 giờ 30 phút đến 20 giờ ngày 21/3, trên địa bàn xã xảy ra gió lốc, ảnh hưởng đến nhiều công trình và nhà dân tại một số bản trong xã.

Tặng 3.000 cây sâm Ngọc Linh giống cho thanh niên vùng khó

Tặng 3.000 cây sâm Ngọc Linh giống cho thanh niên vùng khó

Ngày 21/3, UBND ba xã Tu Mơ Rông, Măng Ri, Đăk Sao (tỉnh Quảng Ngãi) phối hợp với Công ty Cổ phần Vingin (đơn vị sở hữu Thương hiệu Sâm Ngọc Linh K5) tổ chức chương trình “Cội nguồn di sản” kỷ niệm 53 năm tìm thấy cây sâm Ngọc Linh đầu tiên (19/3/1973 - 19/3/2926); tổ chức hoạt động hướng nghiệp cho đoàn viên, thanh niên, gắn với hỗ trợ phát triển vườn sâm Ngọc Linh.

Lan tỏa nghĩa cử cao đẹp hiến máu cứu người

Lan tỏa nghĩa cử cao đẹp hiến máu cứu người

Ngày 21/3, Ban Chỉ đạo vận động hiến máu tình nguyện tỉnh Đắk Lắk phối hợp với Phân hiệu Trường Đại học Luật tại tỉnh Đắk Lắk tổ chức Chương trình hiến máu tình nguyện “Lễ hội Xuân hồng năm 2026”.

Giữ rừng hiệu quả từ gốc

Giữ rừng hiệu quả từ gốc

Dựa vào cộng đồng dân tộc thiểu số tại chỗ để giao khoán, quản lý và bảo vệ rừng đang chứng minh hiệu quả rõ rệt tại nhiều địa phương. Không chỉ góp phần giữ vững diện tích rừng, mô hình này còn tạo sinh kế, nâng cao ý thức trách nhiệm, biến người dân thành lực lượng nòng cốt trong bảo vệ tài nguyên rừng.

Nhộn nhịp mùa "hái lộc" nhung hươu của đồng bào dân tộc Mường

Nhộn nhịp mùa "hái lộc" nhung hươu của đồng bào dân tộc Mường

Về các xã vùng cao Phú Long và Cúc Phương, tỉnh Ninh Bình những ngày sau Tết Nguyên đán, du khách không chỉ được đắm mình trong không gian xanh mát của đại ngàn mà còn được chứng kiến không khí nhộn nhịp của mùa thu hoạch nhung hươu - loại sản vật đang giúp đồng bào dân tộc Mường nơi đây phát triển kinh tế, vươn lên làm giàu.

Đặc sắc phiên chợ 'mua may, bán rủi' dưới chân dãy Cham Chu hùng vĩ

Đặc sắc phiên chợ 'mua may, bán rủi' dưới chân dãy Cham Chu hùng vĩ

Giữa miền đất trù phú dưới chân dãy Cham Chu hùng vĩ, có một phiên chợ chỉ họp một lần trong năm nhưng lại neo giữ ký ức của bao thế hệ. Chợ Thụt, xã Phù Lưu (tỉnh Tuyên Quang), không chỉ là nơi trao đổi hàng hóa, mà còn là không gian văn hóa đặc biệt, nơi con người tìm về niềm tin, tình thân và những giá trị bền chặt của cộng đồng.

Xây trường nội trú liên cấp - chắp cánh ước mơ cho trẻ em vùng biên

Xây trường nội trú liên cấp - chắp cánh ước mơ cho trẻ em vùng biên

Giữa đại ngàn núi rừng, hai ngôi trường phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở ở các xã A Lưới 3, 4 (thành phố Huế) khang trang, rộng lớn đang dần hình thành. Đây là hai trong những công trình được Đảng, Nhà nước đầu tư xây dựng ở các xã vùng biên A Lưới 1, A Lưới 2, A Lưới 3, A Lưới 4, A Lưới 5 (thành phố Huế). Sau khi các công trình này hoàn thành, học sinh vùng cao nơi đây sẽ được hưởng thụ môi trường giáo dục tốt nhất, với cơ sở hạ tầng hiện đại, sạch đẹp.

Đòn bẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững ở xã miền núi

Đòn bẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững ở xã miền núi

Đông Thọ là xã đặc biệt khó khăn của tỉnh Tuyên Quang với điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều hạn chế, dân số chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số như: Mông, Tày, Cao Lan… Những năm gần đây, nhờ phát huy hiệu quả nguồn lực từ Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2025, đời sống người dân ngày càng cải thiện, tạo nền tảng vững chắc cho mục tiêu giảm nghèo bền vững.

Tạo môi trường học tập tốt nhất cho học sinh miền núi biên giới

Tạo môi trường học tập tốt nhất cho học sinh miền núi biên giới

Ngày 19/3, tại thôn Nhân Hòa, xã Hoàng Văn Thụ (Lạng Sơn), Bộ Công an tổ chức khởi công xây dựng Trường Mầm non xã Hoàng Văn Thụ. Cùng ngày, tỉnh Lạng Sơn đồng loạt khởi công 7/11 trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở còn lại tại các xã biên giới: Đồng Đăng, Ba Sơn, Cao Lộc, Hoàng Văn Thụ, Thụy Hùng, Quốc Việt và Kháng Chiến.

Đảm bảo an sinh xã hội gắn với củng cố thế trận biên phòng nơi tuyến biển

Đảm bảo an sinh xã hội gắn với củng cố thế trận biên phòng nơi tuyến biển

Trong một thập kỷ qua, lực lượng Bộ đội Biên phòng thành phố Cần Thơ đã tích cực tham gia phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội tại địa phương thông qua hàng loạt mô hình, chương trình và phong trào thiết thực. Sự đồng hành gắn bó này không chỉ giúp nhân dân nâng cao đời sống vật chất, tinh thần mà còn góp phần củng cố vững chắc "thế trận lòng dân" nơi tuyến biển.

Khởi công Dự án xây dựng Trường phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Na Sang

Khởi công Dự án xây dựng Trường phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Na Sang

Sáng 19/3, tại xã Na Sang, Công an tỉnh Điện Biên phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức Lễ khởi công Dự án xây dựng Trường phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Na Sang. Dự buổi lễ có Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng cùng lãnh đạo tỉnh và các bộ, ngành liên quan.