Ngày 22/8, trong khuôn khổ chuỗi sự kiện “Về miền Tây qua nét văn hóa của đồng bào Khmer”, không gian văn hóa miền Tây tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Đoài Phương, Hà Nội) đã mang đến cho du khách những trải nghiệm đậm hương sắc vùng sông nước Cần Thơ qua chương trình giao lưu “Về miền Tây”.
Ngay từ sáng sớm, không gian giao lưu tại các làng dân tộc đã trở nên nhộn nhịp bởi hương vị dân dã từ những gian hàng ẩm thực miền Tây. Dưới bàn tay tài hoa của các nghệ nhân đến từ thành phố Cần Thơ, những chiếc bánh xèo nóng hổi, giòn tan cùng những mẻ bánh lá ngọt bùi, béo ngậy liên tục được ra lò phục vụ thực khách.
Điểm nhấn độc đáo thu hút đông đảo du khách trải nghiệm là quy trình làm cốm dẹp truyền thống thơm dẻo, một món ăn tinh thần không thể thiếu trong đời sống của người Khmer Nam Bộ. Những âm thanh giã cốm nhịp nhàng hòa cùng làn khói bếp gợi lên một không gian thanh bình của miền Tây Nam Bộ.
Không chỉ có ẩm thực, cái hồn của vùng sông nước còn được truyền tải sống động qua các tiết mục nghệ thuật truyền thống. Những câu hát về quê hương, sông nước được thể hiện da diết, tình cảm, tạo nên không khí giao lưu thân tình giữa nghệ nhân, bà con và du khách.
Sự giao thoa văn hóa diễn ra hết sức tự nhiên khi du khách Thủ đô cùng hòa mình vào các điệu múa, nhịp đàn của đồng bào Khmer. Không khí buổi giao lưu vì thế trở nên nồng nhiệt và đôn hậu, như đức tính mến khách của người dân miền Tây.
Diễn ra từ ngày 1/8 - 28/8, chuỗi sự kiện “Về miền Tây qua nét văn hóa của đồng bào Khmer” có sự tham gia của hơn 100 đồng bào thuộc 16 dân tộc đến từ 11 địa phương, đang hoạt động thường xuyên tại Làng cùng khoảng 30 nghệ nhân, diễn viên đồng bào Kinh và Khmer thành phố Cần Thơ, mang đến cho du khách Thủ đô có cái nhìn chân thực nhất về đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào các dân tộc thiểu số miền Tây ngay tại Hà Nội.
Đặc biệt, trong khuôn khổ chương trình, sáng 23/8, du khách sẽ có cơ hội theo dõi chương trình tái hiện Lễ hội Thắk Côn, hay còn được gọi là Lễ hội cúng Dừa, Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia của đồng bào Khmer thành phố Cần Thơ, diễn ra từ 9h - 10h. Chương trình tái hiện các nghi thức tiêu biểu của lễ hội, trong đó có nghi lễ khất thực, thượng kỳ, hát cúng và cúng Dừa, cùng các hoạt động văn hóa, văn nghệ truyền thống…
Chương trình “Về miền Tây qua nét văn hóa của đồng bào Khmer” góp phần đưa văn hóa miền Tây đến gần hơn với nhân dân Thủ đô và du khách qua những món ăn dân dã đến câu hát, điệu múa và nghi lễ truyền thống. Sự kiện không chỉ mang đến một hành trình khám phá ẩm thực, nghệ thuật đặc sắc của vùng đất “gạo trắng nước trong” mà còn là nhịp cầu thắt chặt tình đoàn kết giữa người dân Thủ đô với đồng bào phương Nam. Thông qua việc giao lưu, tương tác trực tiếp với các bà con miền Tây, du khách Thủ đô không chỉ hiểu thêm về những phong tục tập quán độc đáo mà còn cảm nhận sâu sắc hơn về vẻ đẹp đa dạng của văn hóa Việt Nam.
Tên tự gọi: Người Khmer.
Dân số: 1.260.640 người, (Theo số liệu Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2009).
Ngôn ngữ: Tiếng nói thuộc nhóm ngôn ngữ Môn - Khơ Me.
Lịch sử: Trước thế kỉ XII người Khmer và văn hoá của họ giữ vai trò chủ thể ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
Hoạt động sản xuất: Người Khmer là cư dân nông nghiệp dùng cày và trồng lúa nước. Trong bộ công cụ nông nghiệp khá hoàn thiện và hiệu quả của họ, có những dụng cụ độc đáo thích ứng với điều kiện địa lí sinh thái Nam bộ như cái phảng thay cho cày chuyên dùng ở vùng đất phèn, mặn để phát cỏ, cù nèo (Pok) dùng để vơ cỏ. Cây nọc cấy (Sơ chal) dấu vết của chiếc gậy chọc lỗ xa xưa, tạo ra lỗ để cắm cây lúa ở những chân ruộng nước nhưng đất cứng, và cái vòn gặt (Kần điêu) dùng để cắt lúa.
Người Khmer có nghề đánh cá, dệt, chiếu, đan lát, dệt vải, làm đường thốt nốt và làm gốm. Kĩ thuật gốm đơn giản, công cụ chính là hòn kê (K’leng), bàn dập (Chơ), chưa dùng bàn xoay, không có lò nung cố định, gốm mộc, không màu,với độ nung thấp. Sản phẩm gốm chủ yếu là đồ gia cụ, tiêu biểu nhất là bếp (Cà ràng) và nồi (Cà om) rất được người Việt, người Hoa ở đồng bằng sông Cửu Long ưa dùng.
Ăn: Người Khmer trồng hơn 150 giống lúa tẻ và nếp khác nhau, họ thường ăn cơm tẻ và cơm nếp. Thức ăn hằng ngày có tôm, cá nhỏ, ếch, nhái, rau, củ. Họ chế biến rất nhiều loại mắm: mắm ơn Pứ làm bằng tôm tép, mắm Pơ inh làm bằng cá sặc, nhưng nổi tiếng nhất là mắm B’hóc làm bằng cá lóc, các sọc, cá trê, tôm tép, mắm pơ inh làm bằng cá sặc, nhưng nổi tiếng nhất là mắm B’hóc làm bằng cá lóc, cá sọc, cá trê, tôm tép trộn với thính và muối. Gia vị ưa thích nhất là vị chua (từ quả me hay mè) và cay (hạt tiêu, tỏi, sả, ca ri...).
Mặc: Nam nữ trước đây đều mặc xà rông bằng lụa tơ tằm do họ tự dệt. Lớp thanh niên ngày nay thích mặc quần âu với áo sơmi. Những người đứng tuổi, người già thường mặc quần áo bà ba màu đen, nam giới khá giả đôi khi mặc quần áo bà ba màu trắng với chiếc khăn rằn luôn quấn trên đầu, hoặc vắt qua vai. Chỉ đặc biệt trong cưới xin, nam nữ mới mặc quần áo cổ truyền. Chú rể mặc áo xà rông, áo màu đỏ, cổ đứng với hàng khuy trước ngực, bên vai trái quàng chiếc khăn dài trắng (Kăl xinh) và con dao cưới (Kầm pách) ngụ ý để bảo vệ cô dâu. Còn cô dâu mặc Xăm pốt (váy)màu tím hay màu hồng, áo dài màu đỏ, quàng khăn và đội mũ cưới truyền thống. áo dài Khơ Me (Wện) gần gũi với chiếc áo dài của phụ nữ Chăm: áo bịt tà, thân áo rộng và dài dưới gối, cổ áo thấp và xẻ trước ngực vừa đủ để chui đầu vào, tay áo chật, hai bên sườn thường ghép thêm bốn miếng vải (thường hoặc màu) kéo dài từ nách đến gấu áo.
Ở: Họ sống ở đồng bằng sông Cửu Long, tập trung chủ yếu ở các tỉnh miền Tây Nam bộ và tụ cư trên 3 vùng môi sinh lớn: vùng đồng bằng nội địa, vùng phèn mặn ven biển, vùng đồi núi Tây Nam giáp biên giới Cam Pu Chia. Người Khmer trước đây ở nhà sàn, nay sống trong các ngôi nhà đất.
Phương tiện vận chuyển: Thường sử dụng xe bò (cộ), xe lôi bánh gỗ, hoặc bánh hơi, đi lại trên đường hay những chân ruộng khô, vận chuyển nông sản trong mùa thu hoạch.
Sống trong môi trường chằng chịt kênh, rạch, ghe, thuyền của người Khmer có rất nhiều loại: xuồng ba lá, ghe tam bản, thuyền " tắc rán" hoặc thuyền "đuôi tôm" chạy máy. Ðặc biệt nhất là chiếc ghe Ngo (Tuộc mua) dài 30m, làm bằng gỗ sao, có từ 30-40 tay chèo, mũi và hai bên thành thuyền có vẽ hình ó biển, voi, sư tử, sóng nước. Ghe Ngo chỉ sử dụng trong dịp lễ chào mặt trăng OK-ang Bok (tháng 10 âm lịch), còn ngày thường họ gửi trong chùa, được cư dân trong các "Phum", "Sóc" coi như vật thiêng.
Quan hệ xã hội: Gia đình nhỏ một vợ một chồng, ở riêng và là đơn vị kinh tế độc lập, có nơi 3-4 thế hệ sống chung trong một nhà. Xã hội Khmer vẫn còn tồn tại nhiều tàn dư mẫu hệ.
Người Khmer có rất nhiều họ khác nhau. Những họ do triều Nguyễn trước đây đặt ra như: Danh, Kiên, Kim, Sơn, Thạch. Những họ tiếp thu từ người Việt và người Hoa như: Trần, Nguyễn, Dương, Trương, Mã, Lý... Lại có những họ thuần tuý Khmer như U, Khan, Khum. Tình trạng ngoại tình, đa thê, li hôn hoặc loạn luân giữa những người có huyết thống trực hệ, ít xẩy ra hoặc tuyệt đối nghiêm cấm.
Hôn nhân: Hôn nhân thường do cha mẹ xếp đặt, có sự thoả thuận của con cái. Cưới xin trải qua 3 bước: làm mối, dạm hỏi và lễ cưới, được tổ chức ở bên nhà gái. Sau đó, người con trai phải ở bên nhà vợ một thời gian. Trải qua ít năm hoặc khi có con, họ ra ở riêng, nhưng vẫn cư trú bên ngoại.
Ma chay: Tục hoả thiêu đã có từ lâu. Sau khi thiêu, tro được giữ trong tháp "Pì chét đẩy", xây cạnh ngôi chính điện trong chùa.
Lễ tết: Có 2 lễ lớn trong năm.
Tết Chuôn chnam Thmây tổ chức từ ngày 1 đến ngày 3 đầu tháng Chét (theo Phật lịch) vào khoảng tháng 4 dương lịch.
Lễ chào mặt trăng (ok ang bok) tổ chức vào rằm tháng 10 âm lịch, trong lễ này có đua thuyền Ngo giữa các phum - sóc.
Thờ cúng: Thờ Phật, tổ tiên và thực hành các nghi lễ nông nghiệp như cúng thần ruộng (neak tà xiê), gọi hồn lúa (ok ang leok), thần mặt trăng (ok ang bok).
Học: Con trai khi lớn đều được cha mẹ gửi vào chùa làm sư từ 3 đến 5 năm. Họ được học kinh Phật, học chữ Khmer ở các trường chùa. Chỉ sau nghĩa vụ tu hành, họ mới được phép hoàn tục và mới có quyền được lập gia đình.
Văn nghệ: Người Khmer có cả một kho tàng phong phú về truyện cổ như thần thoại, truyền thuyết, cổ tích, ngụ ngôn, truyện cười, có một nền sân khấu truyền thống như Dù kê, Dì kê, một nền âm nhạc vừa có nguồn gốc Ấn Ðộ, vừa có nguồn gốc Ðông Nam Á. Nghệ thuật và kiến trúc chùa tháp được coi là di sản đặc sắc nhất của văn hoá Khmer. Trong các ngôi chùa Khmer của Phật giáo tiểu thừa (Thérévada), ngoài tượng Ðức Phật Thích Ca được tôn thờ duy nhất, chiếm vị trí trung tâm khu chính điện, vẫn tồn tại một hệ thống phong phú linh thần, linh thú - những dấu vết tàn dư còn lại của Bà la môn giáo và tín ngưỡng dân gian.
Theo cema.gov.vn
