Tiếng trống Ginăng, Paranưng, tiếng kèn Saranai cùng những điệu múa Chăm tạo nên không khí lễ hội vừa trang nghiêm, vừa vui tươi.
Katê là một trong những lễ hội truyền thống quan trọng nhất trong đời sống văn hóa, tín ngưỡng của đồng bào Chăm theo đạo Bàlamôn. Đây là dịp cộng đồng tưởng nhớ các vị thần, các vị vua có công với dân tộc, cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi, gia đình bình an và cuộc sống no ấm. Lễ hội cũng là dịp các gia đình sum họp, con cháu hướng về tổ tiên, cùng nhau gìn giữ những phong tục đã được trao truyền qua nhiều thế hệ.
Từ sáng sớm, người dân trong những bộ trang phục truyền thống nhiều màu sắc đã tập trung về khu vực các đền, tháp. Tại đây, các chức sắc Chăm thực hiện nghi lễ đưa y trang lên Tháp Pô klong Garai. Đoàn rước y trang nối dài trong tiếng trống, tiếng kèn. Các chức sắc, nghệ nhân, người dân cùng tham gia tạo nên một không gian văn hóa cộng đồng đặc sắc. Khi y trang được đưa đến khu vực thờ tự, các chức sắc lần lượt thực hiện những nghi thức truyền thống như mở cửa đền, tháp, tắm tượng, mặc y trang và dâng lễ.
Mỗi nghi thức đều được tiến hành theo trình tự được cộng đồng gìn giữ từ nhiều đời. Người cao tuổi hướng dẫn con cháu chuẩn bị lễ vật, thực hành nghi lễ; lớp trẻ tham gia đoàn rước, múa, đánh trống, biểu diễn nhạc cụ truyền thống, tạo cho lễ hội Katê trở thành một không gian trao truyền văn hóa sống động, nơi thế hệ trẻ được trực tiếp nhìn thấy, tham gia và hiểu thêm những giá trị mà cha ông để lại.
Tại Tháp Pô klong Garai, Tháp Pô Rômê, đông đảo du khách chiêm ngưỡng nghi thức các chức sắc mở cửa tháp, tắm cho tượng thần; tìm hiểu lễ vật đồng bào dâng cúng thần...
Phát biểu chúc mừng Lễ hội Katê, ông Lâm Đông, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Khánh Hòa nhấn mạnh: Đảng, Nhà nước và tỉnh Khánh Hòa luôn quan tâm, chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho đồng bào các dân tộc thiểu số, trong đó có đồng bào Chăm; đồng thời luôn chú trọng bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp gắn với củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Nhân dịp Lễ hội Katê, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Khánh Hòa gửi lời chúc tới đồng bào Chăm đón mùa lễ hội an vui, đầm ấm, đoàn kết; mong muốn các chức sắc, người có uy tín, các cá nhân tiêu biểu tiếp tục phát huy vai trò cầu nối, vận động đồng bào thực hiện tốt chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, chung sức xây dựng quê hương ngày càng phát triển.
Bà Trượng Thị Bia (xã Thuận Nam) cho biết, gia đình bà theo đạo Bàni, trong khi Katê là lễ hội quan trọng của đồng bào Chăm theo đạo Bàlamôn. Tuy nhiên, đây vẫn là ngày hội chung của cộng đồng người Chăm, bà cùng người thân đến tham dự, dâng lễ, cầu phúc, cầu an.
Bà Đàng Thị Bạch Sương Tuyết (xã Phước Hà) cho biết, từ nhỏ đã được ông bà, cha mẹ kể về ý nghĩa của Katê. Mỗi năm được mặc trang phục Chăm, cùng mọi người dự lễ, bà Tuyết càng hiểu hơn về văn hóa dân tộc mình; đồng thời mong thế hệ trẻ tiếp tục gìn giữ phong tục, trang phục, tiếng nói, những nét đẹp truyền thống.
Chị Lưu Trường Ái, người dân làng Hữu Đức (xã Phước Hữu) bày tỏ ấn tượng với không khí vui tươi, đoàn kết, sự hiện diện của nhiều thế hệ trong cùng một không gian văn hóa. Theo chị Ái, việc được nghe các nghệ nhân, chức sắc, người lớn tuổi giải thích ý nghĩa từng nghi lễ giúp người trẻ hiểu rằng gìn giữ văn hóa bắt đầu từ những điều rất gần gũi như sử dụng tiếng nói dân tộc, trân trọng trang phục, âm nhạc, các điệu múa, chủ động tham gia hoạt động cộng đồng.
Sau các nghi lễ tại đền, tháp, không khí Katê tiếp tục được nối dài tại các làng, tộc họ và từng gia đình. Mọi người thăm hỏi, chúc nhau những điều tốt đẹp, tưởng nhớ tổ tiên, cùng thưởng thức ẩm thực và tham gia các hoạt động văn hóa, văn nghệ truyền thống.
Năm 2025, tỉnh Ninh Thuận (cũ) đã phê duyệt đề án bảo tồn và phát huy giá trị Lễ hội Katê giai đoạn 2025-2030 với định hướng tiếp tục gìn giữ truyền thống, đề cao vai trò chủ thể của cộng đồng, phát huy giá trị di sản gắn với văn hóa và du lịch. Trong bối cảnh địa giới hành chính mới, việc tiếp tục bảo tồn Katê tại Khánh Hòa càng có ý nghĩa trong việc duy trì mạch văn hóa Chăm, tạo điều kiện để cộng đồng thực hành di sản thường xuyên, giới thiệu những giá trị đặc sắc đến người dân, du khách.
Trong nhịp sống hiện đại, nhiều yếu tố trong đời sống cộng đồng đã thay đổi nhưng những nghi lễ cốt lõi của Katê vẫn được duy trì. Từ việc gìn giữ y trang, chuẩn bị lễ vật, tổ chức đoàn rước đến thực hành nghi lễ tại tháp đều có sự tham gia của nhiều thế hệ. Đó cũng là cách cộng đồng chủ động bảo vệ di sản của mình, để những giá trị văn hóa không chỉ tồn tại trong tài liệu hay ký ức mà tiếp tục hiện diện trong đời sống hằng ngày.
Lễ hội Katê vì vậy không chỉ mang ý nghĩa tín ngưỡng đối với đồng bào Chăm theo đạo Bàlamôn, còn là câu chuyện về sự tiếp nối, tình đoàn kết dân tộc, sức sống của di sản trong cộng đồng; góp phần gìn giữ, trao truyền, lan tỏa, làm phong phú đời sống văn hóa các dân tộc trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa.
