Gắn kết cộng đồng, gìn giữ bản sắc văn hóa
Xã Võ Lao được hình thành trên cơ sở sáp nhập 3 xã, sau sáp nhập, tỷ lệ đồng bào Dao chiếm khoảng 30% dân số toàn xã. Người dân chủ yếu phát triển kinh tế từ lâm nghiệp, gắn bó với sản xuất nông, lâm nghiệp và các hoạt động sinh kế tại địa phương.
Sau sắp xếp, địa bàn thôn mở rộng, dân số tăng, đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác quản lý, vận động và tổ chức các hoạt động cộng đồng. Trong bối cảnh đó, việc duy trì các sinh hoạt văn hóa, củng cố tình đoàn kết, phát huy vai trò của người có uy tín trong cộng đồng càng có ý nghĩa quan trọng.
Ngày 15/11, trong không khí rộn ràng của Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc, những bộ trang phục truyền thống, các tiết mục văn nghệ mang đậm bản sắc dân tộc Dao cùng sự tham gia đông đủ của người dân đã tạo nên không gian sinh hoạt cộng đồng đầm ấm. Đây là dịp để người dân gặp gỡ, giao lưu, cùng ôn lại truyền thống đoàn kết, chia sẻ những kết quả đạt được trong phát triển kinh tế, xây dựng đời sống văn hóa.
Đối với đồng bào Dao ở xã Võ Lao ngày hội không chỉ là dịp giao lưu, gặp gỡ mà còn góp phần nâng cao ý thức gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, từ trang phục, phong tục, tập quán đến tình đoàn kết, gắn bó trong cộng đồng.
Bà Hoàn Thị Sình, người dân thôn Nậm Rạng xã Võ Lao chia sẻ, bà cảm thấy rất vui và phấn khởi khi được tham gia ngày hội. Hiện nay, sau khi các thôn được sắp xếp, sáp nhập, bà con có dịp gặp gỡ đông đủ trong một ngày hội chung càng trở nên ý nghĩa. Đây là cơ hội để mọi người giao lưu, thăm hỏi, thêm gắn bó và hiểu nhau hơn.
Cùng chung niềm vui ấy, chị Bàn Thị Mấy, Bí thư Chi bộ thôn Nậm Rạng xã Võ Lao cho biết, Ngày hội Đại đoàn kết là dịp tập hợp các tầng lớp nhân dân trong thôn, cùng ôn lại truyền thống, củng cố tình đoàn kết trong cộng đồng. Với trách nhiệm của người đứng đầu chi bộ, bà mong muốn thời gian tới, mỗi gia đình, mỗi người dân tiếp tục phát huy tinh thần đoàn kết, gắn bó, cùng nhau phát triển kinh tế, vươn lên trong cuộc sống.
Theo chị Bàn Thị Mấy, sự đồng lòng của người dân là yếu tố quan trọng để thực hiện hiệu quả các phong trào thi đua, xây dựng khu dân cư văn hóa và gìn giữ những nét đẹp trong đời sống đồng bào Dao.
Phát huy sức mạnh đoàn kết, xây dựng quê hương
Không chỉ là hoạt động giao lưu văn hóa, Ngày hội Đại đoàn kết còn là dịp để người dân cùng nhìn lại kết quả thực hiện các phong trào thi đua, cuộc vận động tại địa phương; biểu dương những gia đình, cá nhân tiêu biểu có đóng góp tích cực cho cộng đồng. Qua đó, khơi dậy tinh thần tương trợ, ý thức trách nhiệm và sự đồng thuận trong xây dựng khu dân cư.
Ở những địa bàn có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống như Võ Lao, vai trò của chi bộ, trưởng thôn, người có uy tín và những cá nhân tích cực trong cộng đồng càng được phát huy. Đây là lực lượng nòng cốt trong tuyên truyền, vận động người dân chấp hành chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; cùng nhau phát triển sản xuất, giảm nghèo, giữ gìn phong tục tốt đẹp và xây dựng nếp sống văn minh.
Ông Nguyễn Anh Đức, Phó Chủ tịch UBND xã Võ Lao (Lào Cai) cho biết, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc năm nay có ý nghĩa đặc biệt khi được tổ chức gắn với các hoạt động hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam. Tỉnh Lào Cai đã chỉ đạo các địa phương tổ chức các hoạt động kết hợp, qua đó tạo thêm không gian để người dân giao lưu, phát huy giá trị văn hóa truyền thống và củng cố khối đại đoàn kết.
Thực hiện kế hoạch của cấp ủy, chính quyền địa phương, xã Võ Lao đã phân công nhiệm vụ, xây dựng kế hoạch cụ thể để triển khai ngày hội tại các thôn, bản. Đến ngày 15/11, toàn xã đã tổ chức được 13/16 thôn, bản.
Theo Phó Chủ tịch UBND xã Võ Lao, thông qua ngày hội, người dân có dịp cùng ngồi lại, trao đổi, đề xuất với cấp ủy, chính quyền những vấn đề còn bất cập trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo phát triển kinh tế, văn hóa và đời sống xã hội tại địa phương. Đây cũng là cơ sở để chính quyền nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của nhân dân, đánh giá tình hình đoàn kết trong cộng đồng, từ đó điều chỉnh, bổ sung các nhiệm vụ trọng tâm phù hợp với thực tiễn.
"Đây là hoạt động rất thiết thực, góp phần nâng cao chất lượng đời sống tinh thần, thắt chặt tình đoàn kết trong nhân dân. Đặc biệt, đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số, ngày hội có ý nghĩa quan trọng trong việc tập hợp, phát huy sức mạnh cộng đồng, tạo sự đồng thuận để cùng xây dựng quê hương", ông Nguyễn Anh Đức nhấn mạnh.
Việc tổ chức các hoạt động văn hóa gắn với Ngày hội Đại đoàn kết cũng phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Việt Nam, coi văn hóa là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh và động lực quan trọng cho phát triển đất nước.
Đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số, việc cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết 80 được thể hiện từ những hoạt động thiết thực tại mỗi thôn, bản như bảo tồn tiếng nói, trang phục, phong tục, tập quán tốt đẹp; duy trì các hoạt động văn hóa cộng đồng, trao truyền giá trị truyền thống giữa các thế hệ. Cùng với đó, bảo tồn văn hóa cần gắn với phát triển kinh tế, giảm nghèo, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân, để các giá trị truyền thống tiếp tục được gìn giữ và phát huy trong đời sống hiện đại.
Năm 2026 cũng đánh dấu lần đầu tiên ngày 24/11 được xác định là Ngày Văn hóa Việt Nam theo Nghị quyết số 80-NQ/TW. Gắn với dấu mốc Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất diễn ra ngày 24/11/1946, từ ngày 18 đến 24/11/2026, cả nước tổ chức Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết toàn dân tộc, nhằm khơi dậy niềm tự hào dân tộc, phát huy truyền thống đoàn kết và lan tỏa những giá trị văn hóa tốt đẹp trong cộng đồng.
Tên tự gọi: Kìm Miền, Kìm Mùn (người rừng).
Tên gọi khác: Mán.
Nhóm địa phương: Dao Ðỏ (Dao Cóc Ngáng, Dao sừng, Dao Dụ lạy, Dao Ðại bản), Dao Quần chẹt (Dao Sơn đầu, Dao Tam đảo, Dao Nga hoàng, Dụ Cùn), Dao Lô gang (Dao Thanh phán, Dao Cóc Mùn), Dao Tiền (Dao Ðeo tiền, Dao Tiểu bản), Dao Quần trắng (Dao Họ), Dao Thanh Y, Dao Làn Tẻn (Dao Tuyển, Dao áo dài).
Dân số: 751.067 người (Theo số liệu Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2009).
Ngôn ngữ: Tiếng nói thuộc ngữ hệ Hmông - Dao.
Lịch sử: Người Dao có nguồn gốc từ Trung Quốc, việc chuyển cư sang Việt Nam kéo dài suốt từ thế kỷ XII, XIII cho đến nửa đầu thế kỷ XX. Họ tự nhận mình là con cháu của Bản Hồ (Bàn vương), một nhân vật huyền thoại rất phổ biến và thiêng liêng ở người Dao.
Hoạt động sản xuất: Nương, thổ canh hốc đá, ruộng là những hình thức canh tác phổ biến ở người Dao. Tuỳ từng nhóm, từng vùng mà hình thức canh tác này hay khác nổi trội lên như: Người Dao Quần Trắng, Dao áo Dài, Dao Thanh Y chuyên làm ruộng nước. Người Dao Ðỏ - thổ canh hốc đá. Phần lớn các nhóm Dao khác làm nương du canh hay định canh. Cây lương thực chính là lúa, ngô, các loại rau màu quan trọng như bầu, bí, khoai... Họ chăn nuôi trâu, bò, lợn, gà ở vùng lưng chừng núi và vùng cao còn nuôi ngựa, dê.
Nghề trồng bông, dệt vải phổ biến ở các nhóm Dao. Họ ưa dùng vải nhuộm chàm.
Hầu hết các xóm đều có lò rèn để sửa chữa nông cụ. Nhiều nơi còn làm súng hoả mai, súng kíp, đúc những hạt đạn bằng gang. Nghề thợ bạc là nghề gia truyền, chủ yếu làm những đồ trang sức như vòng cổ, vòng chân, vòng tay, vòng tai, nhẫn, dây bạc, hộp đựng trầu...
Nhóm Dao Ðỏ và Dao Tiền có nghề làm giấy bản. Giấy bản dùng để chép sách cúng, sách truyện, sách hát hay dùng cho các lễ cúng như viết sớ, tiền ma. Nhiều nơi có nghề ép dầu thắp sáng hay dầu ăn, nghề làm đường mật.
Ăn: Người Dao thường ăn hai bữa chính trong ngày, bữa trưa và bữa tối. Chỉ những ngày mùa bận rộn mới ăn thêm bữa sáng. Người Dao ăn cơm là chính, ở một số nơi lại ăn ngô nhiều hơn ăn cơm hoặc ăn cháo. Cối xay lúa thường dùng là loại cối gỗ đóng dăm tre. Cối giã có nhiều loại như cối gỗ hình trụ, cối máng giã bằng chày tay, cối đạp chân, cối giã bằng sức nước. Họ thích ăn thịt luộc, các món thịt sấy khô, ướp chua, canh măng chua. Khi ăn xong, người ra kiêng để đũa ngang miệng bát vì đó là dấu hiệu trong nhà có người chết.
Phổ biến là rượu cất, ở một vài nơi lại uống hoãng, thứ rượu không qua trưng cất, có vị chua và ít cay.
Người Dao thường hút thuốc lá và thuốc lào bằng điếu cầy hay tẩu.
Mặc: Trước đây đàn ông để tóc dài, búi sau gáy hoặc để chỏm tóc dài trên đỉnh đầu, xung quanh cạo nhẵn. Các nhóm Dao thường có cách đội khăn khác nhau. áo có hai loại, áo dài và áo ngắn.
Phụ nữ Dao mặc rất đa dạng, thường mặc áo dài yếm, váy hoặc quần. Y phục theo rất sặc sỡ. Họ không theo theo mẫu vẽ sẵn trên vải mà hoàn toàn dựa vào trí nhớ, thêu ở mặt trái của vải để hình mẫu nổi lên mặt phải. Nhiều loại hoa văn như chữ vạn, cây thông, hình chim, người, động vật, lá cây. Cách in hoa văn trên vải bằng sáp ong ở người Dao rất độc đáo. Muốn hình gì người ta dùng bút vẽ hay nhúng khuôn in vào sáp ong nóng chẩy rồi in lên vải. Vải sau khi nhuộm chàm sẽ hiện lên hoa văn mầu xanh lơ do phủ lớp sáp ong không bị thấm chàm.
Ở: Người Dao thường sống ở vùng lưng chừng núi hầu khắp các tỉnh miền núi miền Bắc. Tuy nhiên một số nhóm như Dao Quần trắng ở thung lũng, còn Dao Ðỏ lại ở trên núi cao. Thôn xóm phần nhiều phân tán, rải rác, năm bẩy nóc nhà. Nhà của người Dao rất khác nhau, tuỳ nơi họ ở nhà trệt, nhà sàn hay nhà nửa sàn, nửa đất.
Phương tiện vận chuyển: Người Dao ở vùng cao quen dùng địu có hai quai đeo vai, vùng thấp gánh bằng đôi dậu. Túi vải hay túi lưới đeo vai rất được họ ưa dùng.
Quan hệ xã hội: Trong thôn xóm tồn tại chủ yếu các quan hệ xóm giềng và quan hệ dòng họ.
Người Dao có nhiều họ, phổ biến nhất là các họ Bàn, Ðặng, Triệu. Các dòng họ, chi họ thường có gia phả riêng và có hệ thống tên đệm để phân biệt giữa những người thuộc các thế hệ khác nhau.
Sinh đẻ: Phụ nữ đẻ ngồi, đẻ ngay trong buồng ngủ. Trẻ sơ sinh được tắm bằng nước nóng. Nhà có người ở cữ người ta treo cành lá xanh hay cài hoa chuối trước cửa để làm dấu không cho người lạ vào nhà vì sợ vía độc ảnh hưởng tới sức khoẻ đứa trẻ. Trẻ sơ sinh được ba ngày thì làm lễ cúng mụ.
Cưới xin: Trai gái muốn lấy được nhau phải so tuổi, bói chân gà xem có hợp nhau không. Có tục chăng dây, hát đối đáp giữa nhà trai và nhà gái trước khi vào nhà, hát trong đám cưới. Lúc đón dâu, cô dâu được cõng ra khỏi nhà gái và bước qua cái kéo mà thầy cúng đã làm phép mới được vào nhà trai.
Ma chay: Thày tào có vị trí quan trọng trong việc ma và làm chay. Nhà có người chết con cái đến nhà thầy mời về chủ trì các nghi lễ, tìm đất đào huyệt. Người ta kiêng khâm liệm người chết vào giờ sinh của những người trong gia đình. Người chết được liệm vào quan tài để trong nhà hay chỉ bó chiếu ra đến huyệt rồi mới cho vào quan tài. Mộ được đắp đất, xếp đá ở chân mộ. ở một số nơi có tục hoả táng cho những người chết từ 12 tuổi trở lên.
Lễ làm chay cho người chết diễn ra sau nhiều năm, thường được kết hợp với lễ cấp sắc cho một người đàn ông nào đó đang sống trong gia đình. Lễ tổ chức ba ngày, ngày đầu gọi là lễ phá ngục, giải thoát hồn cho người chết, ngày thứ hai gọi là lễ tắm hương hoa cho người chết trước khi đưa hồn về bàn thờ tổ tiên trong nhà, ngày thứ ba lễ cấp sắc. Người chết được cúng đưa hồn về quê cũ ở Dương Châu.
Nhà mới: Muốn làm nhà phải xem tuổi những người trong gia đình, nhất là tuổi chủ gia đình. Nghi lễ chọn đất được coi là quan trọng. Buổi tối, người ta đào một hố to bằng miệng bát, xếp một số hạt gạo tượng trưng cho người, trâu bò, tiền bạc, thóc lúa, tài sản rồi úp bát lên. Dựa vào mộng báo đêm đó mà biết điềm xấu hay tốt. Sáng hôm sau ra xem hỗ, các hạt gạo vẫn giữa nguyên vị trí là có thể làm nhà được.
Thờ cúng: Người Dao vừa tin theo các tín ngưỡng nguyên thuỷ, các nghi lễ nông nghiệp vừa chịu ảnh hưởng sâu sắc của Khổng giáo, Phật giáo và nhất là Ðạo giáo. Bàn vương được coi là thuỷ tổ của người Dao nên được cúng chung với tổ tiên từng gia đình. Theo truyền thống tất cả đàn ông đã đến tuổi trưởng thành đều phải qua lễ cấp sắc. một nghi lễ vừa mang tính chất của Ðạo giáo, vừa mang những vết của lễ thành đinh xa xưa.
Lịch: Người Dao quen dùng âm lịch để tính thời gian sản xuất và sinh hoạt.
Học: Hầu hết các xóm thôn người Dao đều có người biết chữ Hán, nôm Dao. Người ta học chữ để đọc sách cúng, sách truyện, thơ.
Văn nghệ: Người Dao có vốn văn nghệ dân gian rất phong phú, nhiều truyện cổ, bài hát, thơ ca. Ðặc biệt truyện Quả bầu với nạn hồng thuỷ, Sự tích Bàn Vương rất phổ biến trong người Dao. Múa, nhạc được họ sử dụng chủ yếu trong các nghi lễ tôn giáo.
Chơi: Người Dao thích chơi đu, chơi quay, đi cà kheo.
Theo cema.gov.vn
