Nhà cổ Há Súng, khoảng lặng giữa Cao nguyên đá

Nhà cổ Há Súng, khoảng lặng giữa Cao nguyên đá

Khuất sau dãy núi lổn nhổn đá tai mèo, ngôi nhà cổ của dòng họ Vừ thuộc thôn Há Súng (xã Lũng Táo, huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang) như một tuyệt tác nổi bật trên nền xám của Cao nguyên đá.

r4a3455cp1.jpg
Ông Vừ Sứa Bư (80 tuổi) và những hậu duệ họ Vừ đang sinh sống trong ngôi nhà bên cửa chính làm bằng gỗ với ngạch cửa cao, một kiến trúc quen thuộc của đồng bào Mông.

Đã nhiều lần dừng chân ngay ngã ba Sà Phìn nhưng phải đến chuyến đi Hà Giang những ngày đầu năm 2024 tôi mới có dịp đến thăm ngôi nhà cổ của họ Vừ. Sở dĩ tôi cũng như nhiều người ít biết ngôi nhà cổ này bởi dù nằm cách đường lên Cột cờ Lũng Cú không xa nhưng ngôi nhà lại giấu mình trong một thung lũng khuất tầm mắt và chỉ có thể đến bằng xe máy.

Cũng giống Dinh họ Vương, nhà cổ Há Súng được xây trên một gò đất cao nhìn xuống thung lũng. Theo ông Vừ Sứa Bư (80 tuổi) thì ngôi nhà được bố ông cùng gia đình xây dựng trước cả dinh thự nhà Vương ở xã Sà Phìn. Từ khi xây đến nay, ngôi nhà chưa một lần tu sửa và hiện con cháu họ ông thừa kế, sống trong căn nhà.

Từ ngã ba Sà Phìn, có một hướng đi dinh thự vua Mèo, hướng còn lại đi theo đường lên cột cờ Quốc gia Lũng Cú. Đến km số 4 trên cung đường này, phải rẽ xuống một con đường nhỏ trải bê tông, dốc đứng mới đến được Há Súng. Đây là một thôn nhỏ, nằm khuất nẻo sau dãy núi cách đường biên giới giữa Việt Nam và Trung Quốc không xa.

trongchinhhasung-1.jpg
Bước qua cửa chính bằng gỗ dày là không gian giếng trời đồ sộ nằm chính giữa. Sân giếng trời được lát đá, có hệ thống thoát nước …
trongchinhhasung-2.jpg
... Bao quanh chiếc sân đầy ánh sáng là bức tường mặt trước và 3 dãy nhà hai tầng bằng gỗ, tường trình đất, mái lợp ngói âm dương.
trongchinhhasung-3.jpg
Hơn 100 năm trôi qua, những mảng tường loang lổ đầy chất hội họa bởi thời gian nơi ngôi nhà cổ.

Nhà cổ Há Súng được xem là bản gốc của kiến trúc giao thoa Mông - Hoa Nam. Ngôi nhà chia làm 3 khu vực gồm 3 ngôi nhà sàn gỗ riêng ghép lại có lối đi thống nhất và chỉnh thể theo hình thế đại bàng tung cánh trên gò đất hình mai rùa giữa bốn bề núi đá. Cửa chính của ngôi nhà cổ nhìn thẳng ra một võng núi hình mắt ngựa. Trước nhà có dãy bậc thang bằng các khối đá ghép lại chạy từ chân gò lên. Toàn bộ tường đều có kết cấu kiểu "trình tường", mái nhà lợp mái ngói âm dương.

trongchinhhasung-4.jpg
Nhà cổ Há Súng còn hàng loạt tiểu tiết trang trí tinh tế, tỉ mỉ từ nội thất gỗ chạm khắc theo phong cách Hoa Nam…
trongchinhhasung-5.jpg
… cùng họa tiết hoa anh túc xuất hiện khắp nơi, từ trên cột kèo gỗ đến chân cột nhà bằng đá, được đục đẽo, chạm khắc cầu kỳ.
trongchinhhasung-6.jpg
Toàn bộ mái căn nhà được lợp bằng ngói âm dương có tuổi đời hơn 100 năm.

Bước vào trong, khoảng sân trời được lát đá xanh, bao chung quanh là hệ thống các phòng thuộc ba dãy nhà hai tầng được sắp xếp hợp lý trên diện tích vài trăm mét vuông. Gian chính có thiết kế hình vuông hai tầng, bên trên là tầng lửng. Các họa tiết trang trí khắp ngôi nhà đều rất cầu kỳ và mang tính thẩm mỹ cao. Từ cửa chính, cửa sổ, hành lang, tay vịn bằng gỗ…

trongchinhhasung-7.jpg
Tầng hai của ngôi nhà cổ là kho chứa đồ và lương thực.
trongchinhhasung-8.jpg
Cùng với cửa chính trang trí cầu kỳ, trên cao hai bên là hai cửa sổ nhỏ.
trongchinhhasung-9.jpg
Nhịp sống trong căn nhà trăm tuổi này hoàn toàn tách biệt với thế giới bên ngoài, chậm rãi và đầy hoài niệm.

Khi nói về các kiệt tác kiến trúc nổi tiếng tại cao nguyên đá Đồng Văn (Hà Giang) ngoài dinh thự vua Mèo hay dãy phố cổ Đồng Văn và Phố Cáo thì căn nhà cổ của dòng họ Vừ ở thôn Há Súng, xã Lũng Táo thêm một cái tên được được nhắc nhớ với những người “xê dịch". Hơn 100 năm trôi qua, những mảng tường loang lổ đầy chất hội họa bởi thời gian như ẩn chứa nhiều bí ẩn khác cần khám phá trong căn nhà cổ tuyệt đẹp, cổ kính này trên vùng cao nguyên đá phía sau cổng trời./.

Trọng Chính

Trọng Chính ((Báo ảnh Dân tộc và Miền núi))

Có thể bạn quan tâm

Xã biên giới Sin Suối Hồ nâng cao chất lượng phục vụ người dân

Xã biên giới Sin Suối Hồ nâng cao chất lượng phục vụ người dân

Đẩy mạnh cải cách hành chính, lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo chất lượng phục vụ, thời gian qua, Trung tâm Phục vụ hành chính công xã biên giới Sin Suối Hồ, tỉnh Lai Châu đang từng bước đổi mới phương thức hoạt động, nâng cao hiệu quả giải quyết thủ tục hành chính. 

Tạo sinh kế, mở lối thoát nghèo ở vùng cao Huế

Tạo sinh kế, mở lối thoát nghèo ở vùng cao Huế

Những năm qua, trên các bản làng vùng cao của xứ Huế, nhiều mô hình hỗ trợ giảm nghèo đã và đang gieo những mầm xanh hy vọng. Những chính sách thiết thực ấy đã trở thành điểm tựa vững chắc tiếp thêm nghị lực để đồng bào dân tộc thiểu số vượt qua gian khó, tự tay gây dựng sinh kế và tự tin mở ra con đường thoát nghèo bền vững.

Ẩm thực mở lối kết nối du lịch

Ẩm thực mở lối kết nối du lịch

Từ những món ăn gắn với đời sống đồng bào đến các sản vật mang dấu ấn vùng miền, Tuyên Quang đang hướng tới khai thác giá trị văn hóa ẩm thực để làm phong phú trải nghiệm và tăng sức hấp dẫn của điểm đến.

Thắm tình quân - dân vùng cao biên giới

Thắm tình quân - dân vùng cao biên giới

Ngày 28/10, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Thanh Hóa tổ chức khánh thành Khu văn hóa - thể thao “Thắm tình quân - dân”, mô hình “Dân vận khéo” tại bản Muống, xã vùng cao biên giới Sơn Thủy. 

Đánh thức tiềm năng du lịch cộng đồng tại các buôn làng Tây Nguyên

Đánh thức tiềm năng du lịch cộng đồng tại các buôn làng Tây Nguyên

Phát triển du lịch cộng đồng tại các buôn làng dân tộc M’Nông ở Tây Nguyên giữ vai trò thiết yếu trong việc cải thiện sinh kế người dân và bảo tồn bản sắc văn hóa bản địa. Mặc dù đã đạt được những bước tiến tích cực ban đầu, song thực tế vẫn tồn tại nhiều khó khăn, thách thức.

Đưa tri thức số lên đỉnh Ngọc Linh

Đưa tri thức số lên đỉnh Ngọc Linh

Giữa đại ngàn Ngọc Linh, xã Trà Linh, thành phố Đà Nẵng, học sinh dân tộc Xơ Đăng đang từng bước tiếp cận máy tính, internet và những bài học trực quan.

Sức sống mới trên vùng đất tái định cư

Sức sống mới trên vùng đất tái định cư

Gần 20 năm trước, từ cuối năm 2007, để phục vụ dự án Nhà máy thủy điện Sơn La - công trình trọng điểm quốc gia, hàng trăm hộ dân xã Mường Chiên, huyện Quỳnh Nhai (cũ), tỉnh Sơn La đã nhường đất, rời nơi chôn rau cắt rốn, chuyển đến các điểm tái định cư mới trên địa bàn xã Bình Thuận.

Nét đẹp Lễ cúng máng nước của đồng bào M’Nông

Nét đẹp Lễ cúng máng nước của đồng bào M’Nông

Gắn liền với đời sống sinh hoạt, sản xuất và tín ngưỡng của đồng bào M’Nông, Lễ cúng máng nước là nét đẹp văn hóa truyền thống, thể hiện lòng biết ơn thiên nhiên và ước vọng về cuộc sống bình an, no ấm. Nghi lễ vừa được phục dựng tại thôn Tak Xoai, xã Trà Leng, thành phố Đà Nẵng, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa, đồng thời nâng cao ý thức bảo vệ nguồn nước và môi trường sinh thái.

Mùa lúa chín – Mùa lễ hội giữa Đại ngàn

Mùa lúa chín – Mùa lễ hội giữa Đại ngàn

Cuối tháng 10, khi những cánh đồng lúa ở khu vực phía Tây tỉnh Quảng Ngãi bắt đầu ngả sang màu vàng, cũng là thời điểm bước vào mùa lễ hội của đồng bào dân tộc thiểu số Xơ Đăng, Bahnar. Với bà con Bahnar nhánh Giơ Lâng là Lễ Ét Đông (Lễ ăn con dúi), còn với bà con Xơ Đăng là Lễ Mừng lúa mới được tổ chức với cùng mong muốn và tạ ơn trời đất cho một vụ mùa bội thu, mang lại sự ấm cúng, bình yên cho dân làng. Những nét văn hóa đặc sắc trong mùa lễ hội của đồng bào Xơ Đăng, Bahnar nơi đây đã cùng vẽ nên “bức tranh” đầy màu sắc của cộng đồng các dân tộc giữa đại ngàn Tây Nguyên.

Ấm tình đồng đội nơi cao nguyên đá Đồng Văn

Ấm tình đồng đội nơi cao nguyên đá Đồng Văn

Giữa những dãy núi đá tai mèo trùng điệp nơi cao nguyên đá Đồng Văn (Tuyên Quang), tình đồng đội vẫn bền chặt theo năm tháng, tiếp tục được nối dài qua những việc làm thiết thực khi người lính trở về với cuộc sống đời thường. Bằng những việc làm thiết thực, cán bộ, nhân viên Ban Chỉ huy Quân sự xã Đồng Văn, tỉnh Tuyên Quang đang tiếp thêm động lực cho quân nhân xuất ngũ phát triển kinh tế, ổn định cuộc sống, góp phần tô thắm hình ảnh Bộ đội Cụ Hồ trong lòng nhân dân.

Giữ an toàn trên những cung đường mùa hoa tam giác mạch

Giữ an toàn trên những cung đường mùa hoa tam giác mạch

Những ngày cuối tháng 10, khi sắc hồng của hoa tam giác mạch bắt đầu trải dài trên những triền núi đá, các cung đường từ hai phường Hà Giang lên Cao nguyên đá Đồng Văn, tỉnh Tuyên Quang trở nên nhộn nhịp bởi dòng người và phương tiện đến tham quan, trải nghiệm.