Năm 2025, thành phố Cần Thơ có 3 nông dân được Hội Nông dân Việt Nam bình chọn là nông dân xuất sắc Việt Nam, trong đó có ông Trần Hồng Quan, ấp Trường Hiệp, xã Trường Long Tây. Với mô hình phát triển kinh tế - nuôi ba ba kết hợp trồng sầu riêng và lúa, nông dân Trần Hồng Quan thu lợi nhuận tiền tỷ mỗi năm.
Dưới ao nuôi ba ba, trên bờ trồng sầu riêng
Chia sẻ với chúng tôi, ông Trần Hồng Quan cho biết hiện gia đình có hơn 4 ha đất sản xuất; trong đó, 3 ha nuôi ba ba và trồng sầu riêng. Trong phần diện tích này, ông Quan đào 16 ao (mỗi ao rộng từ 500 - 1.500 m2), dưới ao nuôi ba ba Đài Loan, còn bờ bao quanh ao được thiết kế nơi cho ba ba đẻ và trồng 140 cây sầu riêng RI6 và Monthong. Với hơn 1 ha đất cạnh khu vực nuôi ba ba và trồng sầu riêng, nông dân này trồng lúa 2 vụ.
Ông Quan kể, tình cờ được người anh là thủy thủ tàu biển chia sẻ về món ăn ngon từ con ba ba ở Đài Loan, ông Quan nảy ra ý tưởng mua giống về nuôi. Năm 1999, ông Quan "bén duyên" với 2.000 con ba ba Đài Loan đầu tiên, bắt đầu hành trình nuôi ba ba. Khi ba ba được khoảng 8 tháng, ông Quan tách ra nuôi thương phẩm, mỗi ao khoảng 4.000 - 5.000 con (tương đương 4 - 5 con/m2).
Ba ba được 16 tháng, ông Quan xuất bán. Mỗi năm, ông Quan cung ứng ra thị trường khoảng 8 tấn ba ba thương phẩm. Ba ba nuôi đạt trọng lượng từ 0,5 - 1,5kg có giá dao động từ 170.000 - 280.000 đồng/kg (tùy kích cỡ). Có thời điểm giá ba ba "lập đỉnh" (năm 2018 - 2019), mỗi ký ba ba hàng loại 1 giá bán 400.000 đồng/kg, trong khi chi phí đầu tư chỉ 120.000 đồng/kg, đem về lợi nhuận cao cho người nuôi.
Sau nhiều năm nuôi ba ba thương phẩm, để có nguồn giống đảm bảo chất lượng và giảm chi phí mua giống, năm 2001, ông Quan cho ba ba sinh sản. Ba ba nuôi được 14 tháng đẻ trứng, ông Quan lấy trứng ba ba cho ấp. Quá trình nuôi ba ba đẻ, nông dân này nhận thấy để ba ba trưởng thành 36 tháng mới cho sinh sản, như vậy con giống đạt chất lượng, ít bị hao hụt, ba ba nuôi sẽ đạt trọng lượng cao.
Theo ông Quan, hiện nay đã có nhiều trại cung cấp ba ba giống cho thị trường. Để người nuôi vẫn lựa chọn con giống của mình, ông Quan đi theo hướng chất lượng, kéo dài độ tuổi sinh sản của ba ba, chấp nhận lợi nhuận vừa phải. Chọn chất lượng làm hàng đầu nên dần dần nhiều người tìm đến mua ba ba giống của ông Quan về nuôi. Mỗi ký con giống (khoảng 10 ngày tuổi), ông Quan bán từ 180.000 - 200.000 đồng/kg. Ngoài bán con giống ba ba, ông còn bán trứng ba ba với số lượng khoảng 1 - 2 tấn/năm (giá bán 70.000 đồng/kg).
Ba ba được nuôi bằng thức ăn viên và cá biển, nguồn phân, nước thải từ ao nuôi ba ba có chất dinh dưỡng cao nhưng bị bỏ lãng phí. Do đó, sau khi nuôi ba ba được khoảng 5 năm, ông Quan thực hiện mô hình tuần hoàn: nuôi ba ba kết hợp trồng lúa. Tận dụng nguồn nước thải từ ao nuôi ba ba để đưa vào ruộng lúa thay cho phân bón. Đến năm 2018, ông Quan trồng thêm sầu riêng quanh ao nuôi ba ba và sử dụng chính nguồn phân thải từ ao ba ba để tưới sầu riêng.
Ba ba giống 10 ngày tuổi có giá bán từ 180.000 đồng - 200.000 đồng/kg.
Với quy trình nuôi - trồng khép kín, ông Quan hoàn toàn không tốn tiền mua phân bón cho sầu riêng và lúa. Nguồn phân từ nước thải ba ba nhiều đạm, tốt cho cây trồng; đồng thời tiết kiệm chi phí canh tác sầu riêng và lúa.
Sau nhiều năm kết hợp nuôi ba ba - trồng sầu riêng, ông Quan tính toán, nhờ chỉ sử dụng nguồn phân thải từ ao nuôi ba ba nên sau khi bán sầu riêng, trừ chi phí chỉ tốn 5.000 đồng/kg thay vì 20.000 đồng/kg như những nhà vườn khác. Đối với cây lúa, chi phí cũng rất thấp, chỉ tốn tiền mua lúa giống và thuê máy cắt lúa, thuốc bảo vệ thực vật không đáng kể do lúa ít bị sâu bệnh.
Tối ưu chi phí đầu vào nên mỗi năm, bán lúa và sầu riêng đem về cho ông Quan lợi nhuận từ 200 - 300 triệu đồng; riêng ba ba, bình quân ông Quan "bỏ túi" hơn 1 tỷ đồng/năm.
Kiên trì và nỗ lực không ngừng
Để có được nguồn thu nhập tiền tỷ từ nuôi ba ba kết hợp trồng sầu riêng và lúa như ngày hôm nay, nông dân Trần Hồng Quan phải kiên trì, nỗ lực rất nhiều. Bởi lẽ, là người đầu tiên ở địa phương nhập ba ba giống "ngoại" về nuôi nên ông gặp nhiều khó khăn, nhất là chăm sóc lúc ba ba bệnh. Thế nên, lần nuôi đầu số lượng ba ba bị thiệt hại đến 25%.
"Ba ba nuôi chủ yếu bị bệnh đường ruột, nếu cho thức ăn không chất lượng, bị nhiễm khuẩn; nguồn nước bị ô nhiễm thì ba ba dễ mắc bệnh", ông Quan cho biết.
Rồi "nghề dạy nghề", từ những thất bại, người nông dân dần rút kinh nghiệm, chú ý lựa chọn mua thức ăn tươi, chất lượng cho ba ba ăn; để khắc phục nguồn nước ô nhiễm, ông Quan xử lý nguồn nước bằng cách rải vôi và muối dưới đáy ao. Nhờ thế, tỷ lệ ba ba bị hao hụt giảm chỉ còn khoảng 3 - 5%.
Mô hình nuôi ba ba kết hợp trồng sầu riêng giúp tiết kiệm chi phí đầu vào, giúp gia tăng giá trị lợi nhuận sản phẩm.
Chia sẻ kinh nghiệm, nông dân Trần Hồng Quan cho rằng, nuôi ba ba không khó nhưng đòi hỏi người nuôi nhiều kiên trì; hiểu tập tính ba ba thích môi trường hoang dã, cần tạo môi trường giống như vậy để ba ba thích nghi, phát triển và sinh sản hiệu quả; bờ bao quanh ao có thể xây bê tông để ngăn ba ba bỏ đi nhưng đáy ao phải để nền bùn, đất.
Nuôi ba ba kết hợp trồng sầu riêng đòi hỏi kỹ thuật chăm sóc kĩ, phải biết lựa chọn thuốc bảo vệ thực vật phun cho cây sầu riêng nhưng đảm bảo không ảnh hưởng đến sức khoẻ của ba ba. Nguồn nước thải từ ao ba ba tưới cho cây sầu riêng hay bơm vào ruộng lúa phải xử lý thuốc trừ nấm khuẩn định kỳ hằng năm nhằm đảm bảo đủ chất, vừa không quá dư đạm nhằm tránh thiệt hại về năng suất vụ mùa.
"Mô hình kết hợp này, cây sầu riêng không xử lý làm mùa nghịch được (không thể xiết nước làm bông bởi trong ao đang nuôi ba ba), phải để cho cây ra trái tự nhiên trong mùa thuận", ông Quan bộc bạch.
Bền bỉ, nhạy bén, tích lũy thất bại thành bài học kinh nghiệm, nông dân Trần Hồng Quan gắn bó với nghề nuôi ba ba đến nay gần 30 năm. Niềm say mê lao động, quyết tâm làm giàu từ con ba ba và cây sầu riêng thôi thúc ông Quan tiếp tục vượt qua những lúc khó khăn do thị trường để duy trì nghề. Bí quyết thành công của ông Quan là "không chạy theo cơn sốt giá thị trường, không nên thấy con nào, cây nào giá cao thì chạy theo nuôi, trồng loại đó mà hãy trồng cây và nuôi con gì mà thị trường chấp nhận".
Theo nông dân Trần Hồng Quan, nuôi ba ba giờ dễ hơn trước vì có nhiều nguồn thông tin để học hỏi và nhu cầu thị trường nhiều. Trồng sầu riêng và lúa ít sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật thì được người tiêu dùng ưa chuộng. Tuy nhiên, nên kết hợp nuôi - trồng để tiết kiệm chi phí đầu vào (phân bón, thuốc bảo vệ thực vật,..), từ đó giúp gia tăng lợi nhuận.
"Nếu làm nông nghiệp phụ thuộc hoàn toàn vào phân, thuốc bảo vệ thực vật thì khi giá bán sản phẩm giảm sâu, nông dân dễ thua lỗ, trắng tay", ông Quan đúc kết.
Giờ đây, ngoài mô hình nuôi ba ba kết hợp trồng sầu riêng và lúa, nông dân Trần Hồng Quan còn hoạt động kinh doanh, dịch vụ mua bán lúa. Với mô hình "làm ăn kép", mỗi năm ông Quan thu lợi nhuận khoảng 2 tỷ đồng.
Theo ông Phạm Thanh Hoài, Phó Chủ tịch Hội Nông dân thành phố Cần Thơ, không chỉ làm giàu cho cá nhân, nông dân Trần Hồng Quan với hơn 25 năm kinh nghiệm nuôi ba ba đã chia sẻ kỹ thuật, cung cấp, hỗ trợ con giống cho trên 50 hộ cùng nuôi. Hằng năm, mô hình sản xuất, kinh doanh của gia đình ông Quan còn tạo việc làm thường xuyên cho 35 lao động nông thôn với mức thu nhập bình quân khoảng 7,5 triệu đồng/người. Nhờ nhạy bén trong làm ăn kinh tế, nông dân Trần Hồng Quan có điều kiện cho 4 người con ăn học thành tài; trong đó, 3 người con lớn đã tốt nghiệp đại học, riêng người con út đang học đại học ngành kinh tế nông nghiệp.
Với những thành tích xuất sắc trong phong trào nông dân thi đua sản xuất kinh doanh giỏi, đoàn kết giúp nhau làm giàu và giảm nghèo bền vững; đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; chung sức xây dựng nông thôn mới, thi đua yêu nước,... ông Trần Hồng Quan nhận được nhiều bằng khen từ UBND tỉnh Hậu Giang (cũ)./.
