'Muốn vận động bà con thì phải hiểu họ nghĩ gì, cuộc sống khó khăn ở đâu'

Người có uy tín không chỉ tuyên truyền, vận động mà phải gần gũi với bà con trong cộng đồng, giúp bà con nắm rõ pháp luật, chung tay gìn giữ tiếng nói, chữ viết, văn hóa truyền thống và chủ động thích ứng với những thay đổi của đời sống hiện đại.

Phóng viên Báo Tin tức và Dân tộc đã có cuộc trao đổi với Hòa thượng Danh Lung, Phó Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam TP Hồ Chí Minh, Trụ trì chùa Candaransi (phường Xuân Hòa, TP Hồ Chí Minh) về vai trò của người có uy tín trong việc tuyên truyền chính sách, chăm lo đời sống cộng đồng, bảo tồn văn hóa và định hướng cho thế hệ trẻ Khmer trong thời đại số.

Từ thực tế gắn bó với hơn 1,3 triệu đồng bào Khmer Nam Bộ, theo Hòa thượng, người có uy tín cần làm gì và đồng hành như thế nào để vừa giúp bà con nắm chắc pháp luật, chăm lo phát triển kinh tế gia đình, vừa phát huy hiệu quả vai trò cầu nối với chính quyền địa phương?

Đồng bào Khmer Nam Bộ sinh sống tập trung tại nhiều địa phương như Vĩnh Long, Cà Mau, An Giang, Cần Thơ và một số tỉnh, thành phố khu vực phía Nam. Cùng với đời sống kinh tế - xã hội ngày càng được cải thiện, việc giữ gìn tiếng nói, chữ viết, phong tục, tín ngưỡng và những nét văn hóa đặc trưng của đồng bào Khmer đang đặt ra những yêu cầu mới.

Trong giáo lý nhà Phật, người tu hành không chỉ tu tập cho bản thân mà còn hướng đến những điều tốt đẹp cho mọi người. Vì vậy, bên cạnh việc giảng dạy Phật pháp, chúng tôi thường xuyên trao đổi, vận động bà con chấp hành chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; chăm lo làm ăn, phát triển kinh tế gia đình, quan tâm việc học của con em và cùng nhau xây dựng đời sống văn hóa tại địa phương.

Theo tôi, muốn vận động bà con thì trước hết phải gần bà con, hiểu họ đang nghĩ gì, cuộc sống đang gặp khó khăn ở đâu. Có những chủ trương, chính sách nếu chỉ đọc lại văn bản thì người dân rất khó nhớ, nhưng khi giải thích bằng những câu chuyện, những vấn đề gắn với cuộc sống hằng ngày thì bà con dễ hiểu hơn.

Bên cạnh đó, người có uy tín cũng phải làm gương. Khi mình sống tốt, có trách nhiệm với cộng đồng thì lời nói mới có sức thuyết phục. Bà con tin mình thì việc vận động họ cùng tham gia những công việc chung của địa phương cũng thuận lợi hơn.

Tại chùa Candaransi, Hòa thượng và các chức sắc đã làm gì để tiếng nói, chữ viết, văn hóa truyền thống Khmer tiếp tục được trao truyền cho thế hệ trẻ?

Điều tôi quan tâm nhiều năm nay là làm sao để con em Khmer biết tiếng nói, chữ viết và hiểu văn hóa của dân tộc mình. Muốn các em giữ được văn hóa thì không thể chỉ nói rằng các em phải giữ gìn, mà phải tạo môi trường để các em được học và thực hành.

Vì vậy, tại các chùa, nhất là vào dịp hè, chúng tôi vận động phụ huynh đưa con em đến học chữ Khmer. Chùa thành lập ban giáo dục, tổ chức lớp học, hỗ trợ sách vở, dụng cụ học tập. Những nơi chưa có phòng học thì tìm cách bố trí hoặc mượn phòng của trường học; đồng thời mời giáo viên đứng lớp và hỗ trợ một phần thù lao cho người dạy.

Sau mỗi khóa học hè, các em được kiểm tra kết quả học tập. Khi trở lại trường phổ thông, những trường hợp cần thiết cũng được hỗ trợ thêm sách vở, tập để tiếp tục việc học.

Không chỉ học chữ, chúng tôi còn tổ chức cho các em học múa, học hát và làm quen với những nhạc cụ truyền thống như dàn nhạc ngũ âm. Các dịp lễ hội truyền thống của đồng bào Khmer cũng là cơ hội để các em trực tiếp tham gia, từ đó hiểu được ý nghĩa của phong tục, tập quán và văn hóa dân tộc mình.

Điều đáng mừng là có những hoạt động không chỉ thu hút con em Khmer mà còn có con em các dân tộc khác tham gia. Khi các em cùng học, cùng sinh hoạt văn hóa, các em có điều kiện hiểu nhau hơn. Theo tôi, đoàn kết cộng đồng cũng được xây dựng từ những việc rất cụ thể như vậy.

Chuyển đổi số đang tác động ngày càng rõ đến cách học tập, làm việc và tiếp nhận thông tin của giới trẻ. Theo Hòa thượng, người có uy tín cần thay đổi cách tiếp cận như thế nào để vừa giữ được văn hóa Khmer, vừa giúp người trẻ không đứng ngoài sự phát triển?

Chuyển đổi số vừa mở ra cơ hội nhưng cũng đặt ra nhiều vấn đề mới. Cách người trẻ học tập, làm việc và tiếp nhận thông tin hiện nay đã khác trước rất nhiều. Vì vậy, người có uy tín cũng phải học.

Bản thân tôi luôn nghĩ việc học không có điểm kết thúc. Nếu người lớn không chịu tìm hiểu công nghệ, không biết lớp trẻ đang tiếp nhận thông tin như thế nào thì rất khó nói chuyện và định hướng cho các em.

Công nghệ số có thể được sử dụng để chuyển tải những bài giảng Phật pháp, giới thiệu tiếng nói, chữ viết, văn hóa Khmer hoặc cung cấp những kiến thức hữu ích cho bà con. Vấn đề là phải biết chọn nội dung phù hợp và hướng dẫn người trẻ sử dụng công nghệ theo hướng có ích cho việc học tập và cuộc sống.

Tôi cũng thường động viên các em phải học. Xã hội hiện nay ngày càng dựa nhiều vào tri thức, khoa học và công nghệ. Nếu thanh niên Khmer không chủ động nâng cao trình độ, kỹ năng thì sẽ khó tìm được việc làm tốt và cải thiện cuộc sống.

Theo tôi, giữ gìn bản sắc văn hóa và tiếp cận cái mới không mâu thuẫn với nhau. Một người trẻ vẫn có thể biết tiếng Khmer, hiểu phong tục, văn hóa của dân tộc mình, đồng thời học công nghệ, khoa học, ngoại ngữ và những kiến thức mới để phát triển bản thân.

Công tác Phật sự và gắn bó với đồng bào, Hòa thượng mong muốn các cấp chính quyền có thêm những giải pháp gì để người có uy tín phát huy tốt hơn vai trò của mình trong cộng đồng?

Theo tôi, một vấn đề rất thiết thực là khi có chủ trương, chính sách mới liên quan đến đồng bào dân tộc thiểu số, các cơ quan chức năng nên thông tin và giải thích kỹ cho đội ngũ người có uy tín.

Người có uy tín là những người thường xuyên tiếp xúc trực tiếp với bà con. Khi có vấn đề chưa rõ, người dân thường tìm đến hỏi. Nếu bản thân chúng tôi không nắm chắc nội dung thì rất khó giải thích chính xác.

Do đó, khi ban hành hoặc triển khai một chính sách mới, địa phương có thể tổ chức những buổi gặp gỡ, phổ biến để người có uy tín hiểu chính sách áp dụng cho đối tượng nào, người dân được hưởng quyền lợi gì, cần thực hiện ra sao. Khi đã hiểu rõ, chúng tôi có thể giải thích lại cho bà con bằng cách gần gũi và dễ hiểu hơn.

Ở chiều ngược lại, qua tiếp xúc hằng ngày, người có uy tín cũng nắm được những khó khăn, tâm tư của bà con. Những ý kiến đó cần được phản ánh trở lại với chính quyền để quá trình thực hiện chính sách sát thực tế hơn.

Tôi cho rằng, nếu duy trì được sự trao đổi hai chiều như vậy, người có uy tín sẽ làm tốt hơn vai trò kết nối giữa chính quyền với đồng bào, đồng thời góp phần giải quyết những vấn đề phát sinh ngay từ cộng đồng.

Xin trân trọng cảm ơn Hòa thượng!

Chính phủ đã ban hành Nghị định số 269/2026/NĐ-CP ngày 1/7/2026, quy định một số cơ chế, chính sách bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số. Nghị định quy định rõ: Việc thực hiện chính sách phải lấy cộng đồng các dân tộc thiểu số là chủ thể, trung tâm của hoạt động bảo tồn và phát triển; phát huy vai trò của chủ thể văn hóa nòng cốt, chủ thể văn hóa kế cận và khuyến khích sự tham gia của các chủ thể văn hóa tiềm năng, bảo đảm sự tham gia thực chất và thụ hưởng của cộng đồng dân tộc thiểu số trong quá trình bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống. Nghị định cũng nhấn mạnh yêu cầu hoạt động bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống phải gắn với việc tạo sinh kế, phát triển kinh tế vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ, hiệu quả giữa các cơ quan, đơn vị, địa phương; công khai, minh bạch, hiệu quả trong quản lý, sử dụng nguồn lực và tổ chức thực hiện.