Khai thác lợi thế về đất đai và điều kiện khí hậu, tỉnh Ninh Thuận đang đẩy mạnh phát triển và đa dạng hóa các loại cây ăn quả cho giá trị kinh tế cao, trở thành sản phẩm nông nghiệp thế mạnh của địa phương. Hướng đi này không chỉ giúp nông dân tránh phụ thuộc vào một loại cây duy nhất, mà còn giúp nâng cao khả năng cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường.
Trong bối cảnh thị trường cây ăn quả ngày càng cạnh tranh, việc nghiên cứu và trồng nhân rộng các giống nho mới ở Ninh Thuận đang được xem là hướng đi đầy triển vọng. Những giống nho mới như: như: NH04-102 (nho Ngón tay đen), NH01-152 (nho hồng ngón tay), nho NH01-205 (nho Mẫu đơn), nho NH01-26 (nho Kẹo), nho NH04-195 (nho Hạ đen), giống nho đỏ mới (NH01-16)... cho năng suất, chất lượng quả vượt trội. Theo ước tính, mô hình trồng các nho mới ứng dụng công nghệ cao có thể mang lại thu nhập từ 500 - 600 triệu đồng/ha/vụ và từ 1 - 1,2 tỷ đồng/ha/năm.
Trên diện tích khoảng 1 ha, anh Tống Minh Hoàng (xã Phước Thuận, huyện Ninh Phước), canh tác 8 giống nho theo tiêu chuẩn VietGAP, trong đó nho hạ đen, Ngón tay đen và Mẫu đơn là những giống nho chủ lực. Điển hình như giống nho Hạ đen cho năng suất thu hoạch trung bình đạt 1,5 - 2 tấn/1.000 m2/vụ, sản xuất được 2 vụ/năm. Nho Hạ đen khi chín có màu đen hấp dẫn, vị ngọt, giòn, thanh mát và không hạt nên được thị trường và du khách rất ưa chuộng. Giá bán của sản phẩm dao động từ 170.000 - 220.000 đồng/kg.
Sầu riêng trồng tại xã miền núi Lâm Sơn (huyện Ninh Sơn, tỉnh Ninh Thuận). Ảnh: TTXVN phát
Bên cạnh cây nho truyền thống, Ninh Thuận còn đa dạng hóa các loại cây ăn quả phù hợp với khí hậu và thổ nhưỡng đặc trưng của từng địa phương. Tại xã Lâm Sơn, huyện miền núi Ninh Sơn nằm dưới chân đèo Ngoạn Mục với khí hậu mát mẻ và đất đai màu mỡ, nơi đây trở thành khu vực lý tưởng để phát triển vùng chuyên canh cây ăn quả với tổng diện tích khoảng 1.400 ha, bao gồm: sầu riêng, chôm chôm, mãng cầu, dừa, bưởi, chuối, mít và xoài. Nhiều chủ vườn đang có hướng đi mới nâng cao giá trị sản xuất bằng cách kết hợp vườn cây ăn quả gắn với phát triển du lịch sinh thái tham quan.
Đến nay, Ninh Thuận phát triển diện tích cây ăn lên khoảng 6.000 ha trồng chủ yếu ở các huyện Ninh Phước, Ninh Sơn, Ninh Hải, Thuận Nam, Thuận Bắc; trong đó, nho chiếm trên 1.000 ha với sản lượng khoảng 28.000 tấn/năm. Táo có diện tích hơn 1.000 ha, cho sản lượng khoảng 40.000 tấn/năm; chuối có diện tích 1.433 ha, sản lượng 20.681 tấn/năm; xoài có diện tích 722 ha, sản lượng 5.610 tấn/năm; bưởi hơn 433 ha, sản lượng trên 1.792 tấn/năm, sầu riêng có trên 142 ha, sản lượng trên 1.000 tấn/năm và một số loại cây ăn quả khác như măng cụt, bơ, chôm chôm, mãng cầu, mít,...
Giống táo mới TN05 với đặc điểm quả to, giòn và ngọt đang được nông dân tỉnh Ninh Thuận trồng nhân rộng.
Thực hiện tái cơ cấu ngành nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu, năm 2025 tỉnh Ninh Thuận chuyển đổi khoảng 1.300 ha cây trồng, trong đó có 500 ha đất lúa sản xuất kém hiệu quả sang cây trồng khác, ưu tiên các loại cây có khả năng chịu khô hạn, giá trị kinh tế cao như: nho, táo, sầu riêng, dưa lưới,… Cùng với đó, tăng cường áp dụng kỹ thuật trồng trọt mới như xen canh cây họ đậu với cây ăn trái, cây dài ngày để tạo thảm thực vật giữ ẩm, cải tạo độ phì nhiêu của đất; sử dụng công nghệ nhà màng, bao lưới để phòng ngừa dịch hại nguy hiểm giúp tăng năng suất, nâng cao chất lượng sản phẩm thu hoạch, phấn đấu giá trị sản xuất trên diện tích đất chủ động nước đạt 155 triệu đồng/ha.
Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Thuận Trịnh Minh Hoàng, để nâng cao hiệu quả từ chuyển đổi cây trồng nói chung và cây ăn quả nói riêng, tỉnh đề nghị ngành nông nghiệp phối hợp các Viện nghiên cứu tăng cường tập huấn chuyển giao khoa học – kỹ thuật về trồng trọt, bảo vệ thực vật; tổ chức hội nghị đầu bờ, hội thảo hướng dẫn sản xuất cho bà con nông dân; tiếp tục tạo điều kiện thuận lợi thu hút các doanh nghiệp, hộ kinh doanh đầu tư vào sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, canh tác theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP để đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao của thị trường.
Cánh đồng trồng nho ở xã Vĩnh Hải (huyện Ninh Hải, tỉnh Ninh Thuận).
Tỉnh sẽ tiếp tục xây dựng và cấp mã số vùng trồng cây ăn quả đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu; phát triển chuỗi liên kết sản xuất và tiêu thụ giữa hộ dân, trang trại, hợp tác xã với doanh nghiệp và hệ thống siêu thị. Bên cạnh đó, Ninh Thuận cũng tập trung phát triển du lịch sinh thái nông nghiệp với các điểm đến nổi bật như các trang trại nho, táo ở huyện Ninh Phước, làng nho Thái An ở huyện Ninh Hải, vườn trái cây sinh thái Lâm Sơn ở huyện Ninh Sơn,...
Song song với đó, Ninh Thuận chú trọng phát triển công nghiệp chế biến các loại quả, đặc biệt là các sản phẩm chế biến từ nho, táo. Xây dựng và quảng bá thương hiệu cho các loại trái cây chủ lực của địa phương thông qua các hoạt động xúc tiến thương mại, hội chợ, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin quảng bá sản phẩm. Với những định hướng và giải pháp cụ thể, tỉnh Ninh Thuận kỳ vọng các vùng cây ăn quả sẽ trở thành động lực mới, góp phần quan trọng vào sự phát triển bền vững của nền nông nghiệp địa phương./.
