Với những lợi ích về kinh tế, môi trường và hệ sinh thái mang lại cho người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số huyện Bình Liêu, cây sở đã trở thành cây đặc trưng của mảnh đất miền núi tỉnh Quảng Ninh. Tỉnh cũng tổ chức lễ hội hoa sở vào dịp cuối năm, tạo thêm sản phẩm đặc trưng thu hút khách du lịch.
Giống sở được tuyển chọn từ những hạt chất lượng sau đó ươm và ghép cành để cho hiệu quả kinh tế cao nhất. Ảnh: Thanh Vân - TTXVN
Ông Hoàng Ngọc Ngò, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân huyện Bình Liêu thông tin: Dầu hoa sở được kiểm nghiệm, đánh giá có nhiều dinh dưỡng, Omega 3… hàm lượng chất tương đương với dầu oliu. Những năm trước, hạt cây sở có đầu ra ổn định, giá hạt đạt từ 15.000 đồng/kg. Mỗi ha thu khoảng 5 tấn hạt. Cùng với cây hồi thì sở là một trong những cây nông sản mang lại thu nhập ổn định cho người dân. Nhờ đó, hiện tỷ lệ hộ nghèo của huyện còn trên 5%.
Năm 2021, từ diện tích cây sở trên địa bàn huyện đã cho thu hoạch khoảng 13 tỷ đồng. Giá bán mỗi lít dầu sở dao động từ 350.000 – 400.000 đồng. Chất lượng dầu sở Bình Liêu được đánh giá cao, hoàn toàn có thể phát triển, mở rộng thành sản phẩm hàng hóa cung cấp thị trường trong và ngoài nước.
Theo số liệu của Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Bình Liêu, địa phương này hiện có khoảng 570 ha cây sở; trong đó có 10 ha được trồng từ cây ghép hay còn gọi là giống vô tính theo phương pháp mới, còn lại là giống cũ của người dân.
Ông Hoàng Vĩnh Khuyến, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Quảng Ninh cho biết, đơn vị đã phối hợp với huyện Bình Liêu cùng Viện Nghiên cứu và phát triển Vùng - Bộ Khoa học và Công nghệ thực hiện nhiệm vụ “Nghiên cứu, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật phục tráng và phát triển bền vững vùng sản xuất Sở tại Quảng Ninh” trên địa bàn huyện Bình Liêu.
Các cán bộ trực tiếp trồng cây sở và hướng dẫn cho người dân trồng đúng kỹ thuật. Ảnh: Thanh Vân - TTXVN
Đây cũng là nhiệm vụ khoa học và công nghệ quan trọng có ý nghĩa lớn trong việc thực hiện Nghị số 19-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh về phát triển lâm nghiệp bền vững tỉnh Quảng Ninh đến năm 2025, tầm nhìn đến 2030, trong đó xác định cây sở là loại cây phù hợp trong việc chuyển đổi cây trồng và phát triển kinh tế-xã hội của các địa phương.
Anh La Xuân Đại người dân xã Vô Ngại, hộ dân được lựa chọn để trồng 7ha giống vô tính phấn khởi chia sẻ, gia đình anh hiện đã trồng nhiều diện tích sở theo giống cũ từ trước. Cây sở đã mang lại nguồn thu nhập cho gia đình, nên khi được chọn trồng giống sở vô tính anh rất vui. Anh Đại hy vọng với cây giống ghép có chất lượng cao, sẽ mang lại hiệu quả cao hơn, cho quả và dầu năng suất hơn để tăng thêm thu nhập cho gia đình, tiếp tục có những cây mẹ tốt để nhân giống sở cho bà con trong huyện.
Việc ứng dụng khoa học và công nghệ sẽ làm nâng cao giá trị cây Sở, góp phần tăng thu nhập, xóa đói giảm nghèo cho người dân vùng trồng Sở và phát triển vùng sản xuất sở theo hướng sản xuất hàng hóa, đồng thời bảo vệ môi trường sinh thái.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Tất Khương, Viện Nghiên cứu và Phát triển Vùng chia sẻ, để cây sở có năng suất cao, chất lượng tốt, viện đã nhân giống vô tính bằng phương pháp ghép. Cây sở được nhân giống vô tính có ưu điểm là được chọn lọc từ cây mẹ có năng suất cao, chất lượng tốt, có khả năng duy trì ưu điểm của cây mẹ và rút ngắn thời gian ra quả xuống chỉ còn khoảng 4 năm, trong khi trồng từ giống theo cách nảy mầm từ hạt trước đây sẽ phải mất từ 6-7 năm để cho thu quả.
Huyện Bình Liêu hiện có diện tích trồng sở lớn nhất tỉnh Quảng Ninh, vào tháng 10 đến tháng 11 hàng năm cho thu quả sau đó sẽ nở hoa, tạo thành những rừng hoa sở trắng bạt ngạt bước vào lễ hội hoa sở.
Khi nhân rộng diện tích cây sở sẽ giúp bà con đồng bào dân tộc ở huyện Bình Liêu (Quảng Ninh) tăng thêm thu nhập từ hạt sở, bã hạt sở... Ảnh: Thanh Vân - TTXVN
Tuy nhiên hiện nay đầu ra của dầu sở và các phụ phẩm chưa ổn định do trên địa bàn chưa có nhà máy chế biến sâu, mặt khác chưa tạo được vùng nguyên liệu lớn do đó chưa thu hút được các tập đoàn, doanh nghiệp đầu tư.
Bà Lê Thị Thu Hương, Trưởng Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Bình Liêu cho biết, với những "giá trị kép" mà cây sở mang lại, địa phương này đang tiếp tục tuyên truyền, vận động người dân chuyển đổi những diện tích thâm canh kém hiệu quả sang trồng sở, tiếp tục nhân rộng diện tích để dần hình thành vùng sở lớn, phát triển theo hướng hàng hóa. Riêng đối với 10 ha giống sở vô tính được trồng từ năm 2021 đến nay cũng là mô hình được thí điểm để phát triển giống sở chất lượng cao, những cây mẹ tốt sẽ tiếp tục được bảo vệ, nhân giống cho việc phát triển diện tích sở của huyện Bình Liêu. Hiện người dân đang được hỗ trợ giống, kỹ thuật đối với diện tích sở ghép.
Cùng với dầu, cây sở còn được biết là loại cây phòng hộ đa tác dụng, có thể chống xói lở do mưa lũ, góp phần bảo vệ môi trường sinh thái và rừng đầu nguồn. Ngoài dầu ăn, hạt sở, bã hạt sở còn làm nguyên liệu quan trọng trong công nghiệp như làm dầu máy, dầu nhờn, dầu chống rỉ, dầu in và dầu dùng trong y dược. Rễ và vỏ sở dùng để trị gãy xương, làm chất đốt, than hoạt tính; bã thừa sau khi ép lấy dầu thô có tác dụng làm sạch đầm tôm, dùng sản xuất thuốc trừ sâu, làm phân bón.
Thanh Vân
