Trong không khí hân hoan của đồng bào dân tộc Chứt đón Tết Chăm Cha Bới (Tết mừng cơm mới, tạ ơn trời đất và cầu mùa màng bội thu của đồng bào dân tộc Chứt), ngày 28/12, tại bản Rào Tre (xã Phúc Trạch, tỉnh Hà Tĩnh), Tỉnh đoàn và Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam tỉnh Hà Tĩnh đã phối hợp tổ chức “Ngày hội thanh niên dân tộc thiểu số” năm 2025.
Đây là hoạt động ý nghĩa nhằm thực hiện công tác an sinh xã hội, chăm lo đời sống tinh thần cho đồng bào dân tộc thiểu số tại vùng biên giới, đồng thời, phát huy tinh thần xung kích của tuổi trẻ trong việc củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Chương trình có sự đồng hành tích cực từ Đoàn Thanh niên các cơ quan Đảng tỉnh Hà Tĩnh.
Tại ngày hội, Ban Tổ chức đã trực tiếp thăm hỏi và trao tặng 63 suất quà thiết thực cho các thanh niên và thiếu nhi dân tộc Chứt có hoàn cảnh khó khăn. Những món quà tuy nhỏ về vật chất nhưng mang giá trị tinh thần lớn lao, kịp thời động viên các em nỗ lực vươn lên trong học tập và cuộc sống.
Nhằm tạo không gian sinh hoạt lành mạnh cho trẻ em vùng cao, Tỉnh đoàn đã trao tặng và khánh thành một khu vui chơi cho thiếu nhi bản Rào Tre. Bên cạnh đó, để nâng cao hiệu quả công tác thông tin tuyên truyền tại cơ sở, Ban Tổ chức cũng đã tặng một bộ loa phát thanh cho Tổ công tác Biên phòng bản Rào Tre. Đây là công cụ quan trọng giúp cán bộ chiến sĩ kịp thời truyền tải các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến với bà con dân bản.
Không chỉ dừng lại ở các hoạt động an sinh, Ngày hội thanh niên dân tộc thiểu số còn thực sự là một “bữa tiệc” văn hóa tinh thần rực rỡ sắc màu. Giữa không gian núi rừng biên cương, đông đảo đoàn viên, thanh thiếu nhi và bà con dân bản đã cùng nhau hòa mình vào các trò chơi dân gian truyền thống như kéo co, nhảy sạp. Tiếng cười nói, tiếng hò reo cổ vũ hòa cùng nhịp sạp rộn ràng đã tạo nên một bầu không khí vô cùng náo nhiệt, thắt chặt thêm tình đoàn kết, gắn bó giữa tổ chức Đoàn với nhân dân vùng sâu, vùng xa.
Trong khuôn khổ chương trình, Tỉnh đoàn Hà Tĩnh đã trao kinh phí hỗ trợ phát triển ý tưởng, dự án khởi nghiệp cho thanh niên tại xã Phúc Trạch với mô hình sản xuất dầu trầm hương. Đây là hoạt động cụ thể hóa chương trình đồng hành với thanh niên trong khởi nghiệp, lập nghiệp, giúp người trẻ dân tộc thiểu số tận dụng lợi thế của địa phương để phát triển kinh tế bền vững, xóa đói giảm nghèo./.
Tên tự gọi: Chứt.
Tên gọi khác: Rục, Arem, Sách.
Nhóm địa phương: Mày, Rục, Sách, Arem, Mã Liềng.
Dân số: 6.022 người (Theo số liệu Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2009).
Ngôn ngữ: Tiếng nói thuộc nhóm ngôn ngữ Việt - Mường (ngữ hệ Nam Á).
Lịch sử: Quê hương xưa của người Chứt thuộc địa bàn cư trú của người Việt ở hai huyện Bố Trạch và Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình. Vì nạn giặc giã, thuế khoá nặng nề nên họ phải chạy lên nương náu ở vùng núi, một số dần dần chuyển sâu vào vùng phía tây thuộc hai huyện Minh Hoá và Bố Trạch tỉnh Quảng Bình. Theo gia phả của một số dòng họ người Việt trong vùng thì các nhóm Rục, Sách cư trú tại vùng núi này ít nhất đã được trên 500 năm nay.
Hoạt động sản xuất: Người Chứt sống bằng nông nghiệp nương rẫy du canh và săn bắn hái lượm. Trừ nhóm Sách sống bằng nông nghiệp còn các nhóm khác hái lượm và săn bắn chiếm vị trí quan trọng, thậm chí là nguồn sống chính trong những năm mất mùa. Các giống cây trồng chính là ngô, sắn, đỗ, lúa.
Công cụ sản xuất gồm: rìu, rựa, gậy chọc lỗ, nơi làm ruộng có thêm cày, bừa. Từ khi định cư, người Chứt đã nuôi trâu, bò phục vụ cày bừa, làm sức kéo. Ðan lát chủ yếu do nhu cầu tiêu dùng trong gia đình. Ðôi nơi họ biết thêm nghề rèn dao, rìu.
Ăn: Lương thực chủ yếu là ngô, sắn. Ngày ăn hai bữa trưa và tối. Những năm mất mùa, họ phải ăn bột báng (bột nhúc) đồ thay cơm quanh năm.
Mặc: Người Chứt không biết dệt vải, vải mặc mua hoặc trao đổi với người Việt, người Lào trong vùng giáp biên. Mùa hè, nam giới đóng khố, cởi trần. Phụ nữ mặc váy. Mùa đông, họ mặc áo làm bằng vỏ cây. Hiện nay đồng bào ăn mặc giống như người Việt.
Ở: Họ quen ở trong các túp lều dùng dây buộc, dùng cột ngoãm hay ở trong các hang đá, mái đá. Cho đến trước năm 1954 các nhóm Rục, Arem chủ yếu vẫn sống trong các hang đá, mái đá. Ngày nay, họ sống tập trung ở các bản nhỏ trong các thung lũng. Nhà cửa đã khang trang hơn trước.
Phương tiện vận chuyển: Phổ biến là gùi có dây đeo vai, vác hoặc người kéo.
Quan hệ xã hội: Người Chứt gọi làng là Cà Vên. Mỗi làng thường chỉ có dăm bảy hoặc mười gia đình của một dòng họ cư trú. Ðôi khi các gia đình trong một họ lại cư trú ở nhiều làng khác nhau. Ðứng đầu mỗi làng là Pừ Cà Vên. Ông ta giữ luôn cả vai trò tôn giáo.
Sinh hoạt tập thể, quan trọng nhất trong làng là vào những dịp lễ tết nông nghiệp. Gia đình nhỏ phụ quyền là hình thức phổ biến nhất. Mỗi gia đình chỉ gồm vợ, chồng và con cái chưa lấy vợ, chồng.
Sinh đẻ: Sắp đến ngày ở cữ, người chồng thường dựng một cái lều nhỏ cho vợ ở ngoài rừng. Thỉnh thoảng anh ta đến thăm nom, tiếp tế lương thực và đồ ăn uống cho vợ. Phụ nữ quen đẻ đứng và tự xoay sở lấy hết thảy mọi việc. Ðẻ xong, người sản phụ tự mình nhóm lửa, đốt nóng một hòn đá cuội để sẵn rồi dội nước lã vào cho bốc hơi nóng để xông khói. Sau 7 ngày, người chồng mới đến đón vợ con vào nhà.
Cưới xin: Trai gái đến tuổi trưởng thành, được tự do tìm hiểu yêu đương. Trước khi cưới, nhà trai phải chọn ông mối, đi dạm hỏi vài lần. Lễ cưới được tổ chức bên nhà gái, sau đó mới đón dâu. Lễ vật quan trọng nhất thiết phải có thịt khỉ sấy khô. Người Chứt không có tục ở rể.
Ma chay: Nhà giàu làm quan tài bằng thân cây khoét rỗng; nhà nghèo chỉ bó người chết bằng vỏ cây.
Thờ cúng: Tổ tiên được thờ tại nhà tộc trưởng. Khi tộc trưởng chết, việc thờ cúng chuyển sang người em trai kế. Khi nào các thế hệ trên không còn ai thì việc thờ cúng mới chuyển sang cho người ở thế hệ dưới.
Tin vào các loại ma rừng, ma suối, thổ công, ma bếp.... trong đó quan trọng nhất là ma làng.
Các nghi lễ nông nghiệp thường được thực hiện như lễ xuống giống, lễ sau gieo hạt, lễ cúng hồn lúa, lễ ăn mừng được mùa.
Văn nghệ: Người Chứt thích dùng đàn, sáo, hát các giai điệu khác nhau. Họ có nhiều truyện cổ tích, thần thoại, đặc biệt truyện kể về sự khai thiên lập địa và sinh ra con người.
Chơi: Trong các dịp lễ tết, trẻ em chơi cầu lông làm bằng lông gà, đánh găng, người lớn thổi sáo, hát hò.
Theo cema.gov.vn
