Thực hiện sắp xếp cơ sở giáo dục công lập theo hướng tinh gọn, quy mô hợp lý, tỉnh Lạng Sơn đặt mục tiêu giảm mạnh đầu mối, tập trung nguồn lực cho dạy và học; đồng thời bảo đảm quyền học tập của học sinh và phù hợp với đặc thù địa bàn miền núi, biên giới.
Tinh gọn nhưng không cơ học
Đồng thuận với chủ trương sắp xếp các cơ sở giáo dục song Ban Giám hiệu và đội ngũ giáo viên tại xã biên giới Cao Lộc vẫn trăn trở trước những khó khăn về địa lý, tổ chức chuyên môn và chăm sóc học sinh bán trú.
Hiệu trưởng Trường Mầm non Thạch Đạn Lê Thị Hà cho biết, trường hiện có trung bình 130-140 học sinh. Theo phương án sắp xếp, trường chính được đặt tại trung tâm xã Cao Lộc, cách cơ sở hiện nay khoảng 25 km. Đường đi khó khăn, thời gian di chuyển hơn một giờ đồng hồ, gây trở ngại cho hoạt động chuyên môn. Các hoạt động sinh hoạt chuyên môn định kỳ, dự giờ, kiểm tra của Ban Giám hiệu sẽ khó tổ chức thường xuyên. Đáng lo ngại hơn là việc duy trì tổ chức ăn bán trú cho trẻ mầm non, nhất là khi yêu cầu về kiểm tra, giao nhận thực phẩm và bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm phải được thực hiện chặt chẽ.
Chủ tịch UBND xã Cao Lộc Hứa Anh Tuấn cho biết, toàn xã hiện có 7 cơ sở giáo dục, gồm 3 trường mầm non, 1 trường tiểu học, 1 trường trung học cơ sở và 2 trường tiểu học và trung học cơ sở. Theo phương án, 3 trường mầm non Thạch Đạn, Thanh Lòa và Lộc Yên được sắp xếp thành Trường Mầm non Cao Lộc, giảm 2 cơ sở giáo dục. Địa phương đồng thời thành lập Trường Phổ thông dân tộc nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Cao Lộc trên cơ sở sáp nhập các trường phổ thông trên địa bàn, qua đó giảm thêm 3 cơ sở giáo dục.
Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lạng Sơn Hoàng Quốc Tuấn thông tin, việc sắp xếp cơ sở giáo dục được địa phương thực hiện trên nguyên tắc thận trọng, phù hợp với điều kiện thực tế của tỉnh miền núi, biên giới, không sắp xếp một cách cơ học. Việc sắp xếp thực hiện theo tinh thần đảm bảo quyền lợi của học sinh, không ảnh hưởng đến công tác huy động học sinh đến trường, duy trì sĩ số và kết quả phổ cập giáo dục...
Giảm mạnh đầu mối, tập trung nguồn lực
Theo Phương án số 83/PA-UBND ngày 7/8/2026 của UBND tỉnh Lạng Sơn, việc sắp xếp cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, thường xuyên và giáo dục nghề nghiệp công lập phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp là nhiệm vụ quan trọng. Việc sắp xếp không chỉ nhằm giảm đầu mối mà còn hướng tới tái cấu trúc, mở rộng không gian giáo dục theo quy mô dân số và phân bố dân cư; nâng cao hiệu quả sử dụng cơ sở vật chất, đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý và các nguồn lực đầu tư.
Tỉnh đặt mục tiêu giảm ít nhất 30% đầu mối cơ sở giáo dục công lập so với thời điểm ngày 1/7/2025; đổi mới quản trị nhà trường, mở rộng quy mô trường, lớp; đồng thời cơ cấu lại đội ngũ theo hướng giảm biên chế quản lý, tăng nhân lực trực tiếp giảng dạy. Lạng Sơn đặt mục tiêu đến năm 2030 đạt phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 3, 4 tuổi; có ít nhất 85% người trong độ tuổi hoàn thành trung học phổ thông hoặc tương đương theo Nghị quyết 71 NQ/TW năm 2025 của Bộ Chính trị.
Toàn tỉnh hiện có 637 cơ sở giáo dục công lập, hơn 204.870 học sinh và trên 20.290 cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên. Tuy nhiên, vẫn còn 90 cơ sở chưa bảo đảm quy mô tối thiểu theo quy định. Mạng lưới trường lớp nhỏ lẻ cũng dẫn đến tình trạng thiếu nhân lực; toàn ngành giáo dục và đào tạo tỉnh còn thiếu hơn 3.550 cán bộ, giáo viên, nhân viên so với định mức. Việc sắp xếp được thực hiện trong hai giai đoạn. Giai đoạn 1 hoàn thành trước ngày 30/8/2026, sau sắp xếp toàn tỉnh còn 375 cơ sở giáo dục, giảm 262 cơ sở, tương đương 41,1%; tăng 242 phân hiệu và còn 456 điểm trường, giảm 107 điểm trường so với ngày 1/7/2025.
Giai đoạn 2 hoàn thành trước ngày 30/8/2027. Tỉnh sẽ đưa vào hoạt động 7 Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở tại các xã Ba Sơn, Cao Lộc, Đồng Đăng, Khánh Chiến, Hoàng Văn Thụ, Thụy Hùng và Quốc Việt từ năm học 2027-2028; đồng thời tổ chức lại Trường Trung học cơ sở và Trung học Phổ thông Bình Độ, cấp trung học cơ sở chuyển về Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Quốc Việt và sáp nhập cấp trung học phổ thông vào Trường Trung học Phổ thông Tràng Định, Phân hiệu Bình Độ. Sau khi hoàn thành giai đoạn này, toàn tỉnh giảm thêm 26 cơ sở giáo dục (đạt tỷ lệ 4,1%).
Sau khi hoàn thành toàn bộ phương án, toàn tỉnh còn 349 cơ sở giáo dục, giảm 288 cơ sở, tương đương 45,2%, so với thời điểm ngày 1/7/2025. Tỉnh dự kiến điều chuyển hơn 400 cán bộ quản lý xuống làm giáo viên; đồng thời chuyển 210 giáo viên từ những cơ sở giáo dục thừa sang các cơ sở còn thiếu.
Tại Lạng Sơn, 28 xã, phường thực hiện tiêu chí sắp xếp theo mô hình trường một cấp học quy mô lớn có các phân hiệu; 18 xã thực hiện mô hình trường phổ thông nhiều cấp học quy mô lớn; 9 xã áp dụng kết hợp hai mô hình. Trong quá trình sắp xếp, tỉnh ưu tiên tổ chức lại các cơ sở giáo dục cùng cấp học hoặc có vị trí địa lý gần nhau; bảo đảm mỗi đơn vị hành chính cấp xã có ít nhất một trường mầm non, một trường tiểu học và một trường trung học cơ sở hoặc một cơ sở giáo dục nhiều cấp học. Các điểm trường lẻ không đáp ứng yêu cầu về cơ sở vật chất tối thiểu sẽ được giải thể để tập trung nguồn lực hình thành các trường nội trú, bán trú, tạo điều kiện học tập tốt hơn cho học sinh.
Đối với giáo dục thường xuyên và giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên, tỉnh sẽ sắp xếp, sáp nhập thành các trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên theo quy định; đồng thời nghiên cứu hợp nhất các trung tâm khi đáp ứng đủ điều kiện thành lập trường trung học nghề.
Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lạng Sơn Trần Thanh Nhàn, yêu cầu tinh gọn bộ máy, tối ưu hóa quản lý ngân sách phân cấp đòi hỏi địa phương phải sắp xếp, thu gọn đầu mối các cơ sở giáo dục và điểm trường lẻ để tập trung nguồn lực đầu tư, khắc phục tình trạng thiếu cán bộ, giáo viên, nhân viên và nâng cao hiệu quả giáo dục toàn diện.
Tuy nhiên, quá trình triển khai cũng phát sinh những vấn đề cần được tháo gỡ. Mô hình trường học quy mô lớn hiện chưa được quy định đầy đủ về vị trí việc làm, số lượng người làm việc, số lượng phó hiệu trưởng và cơ cấu tổ chức theo Nghị định số 120/2020/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 283/2025/NĐ-CP. Theo quy định hiện hành, một cơ sở giáo dục có 1 hiệu trưởng và không quá 2 phó hiệu trưởng, trong khi các trường có quy mô lớn, nhiều phân hiệu có thể phát sinh yêu cầu quản lý phức tạp hơn.
Từ thực tế này, Lạng Sơn đề nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các cơ quan liên quan nghiên cứu, có hướng dẫn cụ thể về tổ chức bộ máy, vị trí việc làm và bố trí nhân sự, qua đó giúp địa phương triển khai hiệu quả chủ trương sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục, bảo đảm mục tiêu tinh gọn nhưng không làm gián đoạn hoạt động dạy học./.
