Thời gian qua, tình hình tội phạm lợi dụng không gian mạng, công nghệ cao để lừa đảo chiếm đoạt tài sản diễn biến phức tạp tại vùng cao Lào Cai. Các đối tượng liên tục thay đổi kịch bản, thủ đoạn ngày càng tinh vi, hoạt động có tổ chức, gây thiệt hại lớn về tài sản, gây bất ổn, bức xúc trong dư luận. Đấu tranh phòng, chống loại tội phạm này là nhiệm vụ cấp thiết.
Thủ đoạn tinh vi
Dù đã có nhiều bài học cảnh báo, nhưng với thủ đoạn tinh vi, cộng với sự nhẹ dạ, cả tin, rất nhiều người dân Lào Cai vẫn trở thành nạn nhân của các đối tượng lừa đảo trên không gian mạng, đã có người mất cả chục, cả trăm triệu, thậm chí cả tỷ đồng.
Nhiều tháng trôi qua, song đến tận bây giờ chị L. T. Mến (xã Khánh Yên Hạ, huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai) vẫn chưa hết bàng hoàng khi nhớ lại vụ việc hết sức tinh vi mà chị cùng người thân, họ hàng đều trở thành nạn nhân. Cuối năm 2024, chị nhận được cuộc gọi video Zalo từ cháu gái hỏi vay tiền và hứa sẽ trả luôn hôm sau. Quá trình chuyển tiền, chị Mến không hề nghi ngờ vì số tài khoản ngân hàng vẫn hiện đúng tên cháu mình. Sau khi biết tài khoản của cháu gái bị hack, chị Mến mới nhận ra mình đã bị lừa. Nhưng chị Mến không phải là nạn nhân duy nhất. Cùng phương thứ trên, cùng ngày, đối tượng này đã lừa được khoảng chục người thân, bạn bè có tên trong danh bạ của cháu chị.
Không dừng lại ở thủ đoạn trên, chị Mến cùng rất nhiều người dân tại các địa phương của Lào Cai cho biết, bản thân thường xuyên nhận được các cuộc gọi giả danh cán bộ của các cơ quan Nhà nước, như cán bộ phường, điện lực, cán bộ thuế, hoặc cảnh sát điều tra... Các đối tượng thường yêu cầu người dân cung cấp thông tin cá nhân, hướng dẫn cài đặt tài khoản định danh điện tử hoặc chuyển tiền để giải quyết "vụ việc vi phạm" hoặc "thiếu sót do khai báo chưa đầy đủ".
Trong tháng 9/2024, ông H. V. M (huyện Văn Bàn) đã bị lừa đảo sau khi nhận được cuộc gọi từ một đối tượng tự xưng là cán bộ Điện lực huyện Văn Bàn. Đối tượng thông báo rằng từ tháng 9, Tập đoàn Điện lực Việt Nam yêu cầu thanh toán tiền điện qua ứng dụng và hướng dẫn nạn nhân cập nhật các thông tin cá nhân như số tài khoản, số điện thoại, mật khẩu, và số hợp đồng điện. Sau khi thực hiện theo hướng dẫn, nạn nhân bị chiếm đoạt toàn bộ số tiền 56 triệu đồng trong tài khoản. Ông M. chia sẻ rằng ông đã hoàn toàn tin tưởng vào những gì đối tượng hướng dẫn và chỉ nhận ra mình bị lừa sau khi số tiền trong tài khoản biến mất.
Theo Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Lào Cai, trong thời gian gần đây, tình hình tội phạm lợi dụng không gian mạng để lừa đảo chiếm đoạt tài sản ngày một gia tăng, phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi, phức tạp, thay đổi khó lường; xâm phạm trực tiếp đến quyền, lợi ích của nhân dân, xâm phạm chế độ quản lý an ninh mạng, gây mất trật tự trị an trên địa bàn tỉnh.
Các phương thức, thủ đoạn và hành vi phạm tội chủ yếu như: Các đối tượng tiến hành mua bán tài khoản ngân hàng của người dân sau đó lừa đảo chiếm đoạt tài sản bằng hình thức đặt mua hàng trên mạng xã hội; đầu tư vào các sàn giao dịch, công ty tài chính, các sàn chứng khoán; giả danh cơ quan tố tụng, cơ quan nhà nước; thậm chí giả giọng nói, nhận diện khuôn mặt để lừa đảo và yêu cầu người dân chuyển tiền vào các tài khoản đã mua sau đó chiếm đoạt.
Tính từ ngày 30/12/2023 đến ngày 30/12/2024, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Lào Cai đã tiếp nhận, thụ lý, giải quyết đối với 22 nguồn tin; khởi tố 13 vụ/14 bị can đối với các vụ, việc liên quan đến tội phạm sử dụng mạng. Đáng chú ý, các đối tượng thực hiện hành vi phạm tội ngày càng trẻ hóa, có những đối tượng thực hiện hành vi phạm tội có độ tuổi học sinh, sinh viên.
Nâng cao nhận thức cho người dân
Tội phạm lừa đảo trên không gian mạng nhắm vào nhiều nhóm đối tượng khác nhau, từ người cao tuổi, sinh viên đến nông dân, công nhân, nhân viên văn phòng... thông qua việc lợi dụng sự mất cảnh giác hoặc giả danh để tạo dựng lòng tin, sau đó chiếm đoạt tài sản. Thực trạng trên cho thấy, việc trang bị kiến thức cho người dân, đặc biệt là người dân các địa bàn vùng cao, vùng sâu của Lào Cai để tự bảo vệ là rất quan trọng. Bên cạnh đó, các cơ quan chức năng cũng đẩy mạnh công tác đấu tranh với loại tội phạm này.
Theo các cơ quan chức năng tỉnh Lào Cai, nguyên nhân xảy ra tình trạng trên do một bộ phận người dân còn lơ là, thiếu cảnh giác, việc sử dụng thiết bị điện tử thông minh (smart phone, máy tính bảng...) còn hạn chế, chưa theo kịp sự phát triển của công nghệ số, tạo điều kiện phát sinh tội phạm. Công tác tuyên truyền, giáo dục, cảnh tỉnh người dân trong việc giữ gìn, bảo vệ thông tin cá nhân, cảnh giác với hành vi lừa đảo đã được thực hiện nhưng còn hạn chế.
Để đấu tranh, phòng chống các loại tội phạm trên, Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai Trịnh Xuân Trường vừa có văn bản yêu cầu Thủ trưởng các sở, ban, ngành và Chủ tịch UBND các huyện, thị xã, thành phố chủ động áp dụng các biện pháp nâng cao hiệu quả đảm bảo an ninh mạng.
Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai yêu cầu các đơn vị, địa phương thực hiện có hiệu quả công tác tuyên truyền, giáo dục thông qua các kênh truyền hình, báo chí, mạng xã hội,… nhất là tại các cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh cho học sinh, sinh viên nhằm nâng cao nhận thức về công tác bảo vệ dữ liệu cá nhân, không mua bán tài khoản ngân hàng. Đặc biệt lưu ý, đối với những địa phương vùng sâu, vùng xa, nơi tiếp cận thông tin còn hạn chế, các cơ quan chức năng và địa phương cần có các hình thức tuyên truyền trực tiếp, trong đó cần cụ thể hóa phương thức, thủ đoạn tội phạm ngắn gọn, dễ hiểu, dễ nhớ, sinh động để đạt hiệu quả cao.
Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai yêu cầu các ngân hàng trên địa bàn tỉnh tiến hành quản lý kiểm tra chặt chẽ các trình tự, thủ tục trong việc giao dịch mở tài khoản tại các ngân hàng một cách hiệu quả, đúng quy định.
Có thể nói, tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng đã và đang là vấn đề nhức nhối của toàn xã hội. Các đối tượng phạm tội đánh vào tâm lý của người dân nên nhiều người dễ dàng bị lừa. Chính vì thế, cùng với sự vào cuộc quyết liệt của lực lượng chức năng, người dân cần nêu cao tinh thần cảnh giác và tự trang bị cho mình những kiến thức cần thiết khi tham gia mạng xã hội, để không trở thành nạn nhân của các đối tượng.
Cơ quan chức năng khuyến cáo người dân cần thận trọng, cảnh giác khi nhận các cuộc gọi mà người gọi tự xưng là cán bộ các cơ quan nhà nước, yêu cầu điều tra, giải quyết vụ án qua điện thoại; không chia sẻ, cung cấp thông tin cá nhân cho bất kỳ người nào khi chưa biết rõ nhân thân và lai lịch của người đó; thận trọng, rà soát và kiểm tra kỹ thông tin trước khi thực hiện các giao dịch điện tử, giao dịch trực tuyến. Trường hợp có nghi ngờ về hoạt động phạm tội công nghệ cao, lừa đảo chiếm đoạt tài sản thì kịp thời thông báo cho Cơ quan Công an nơi gần nhất để được tiếp nhận và hướng dẫn giải quyết.
Hương Thu
