Cây dâu tây đang dần trở thành cây trồng mang lại giá trị kinh tế cao tại nhiều địa phương của tỉnh Lai Châu. Tại xã biên giới Dào San, mô hình trồng dâu tây đang mở ra hướng phát triển mới, giúp người dân nâng cao thu nhập, từng bước thay đổi tư duy trong sản xuất nông nghiệp truyền thống.

Dào San là xã vùng cao biên giới của tỉnh Lai Châu, có khí hậu quanh năm mát mẻ, nhiệt độ thấp và thổ nhưỡng phù hợp với các loại cây ôn đới. Tận dụng lợi thế thiên nhiên, từ năm 2021, một số hộ dân trong xã đã mạnh dạn đưa cây dâu tây vào trồng thử nghiệm.

Từ thử nghiệm những mô hình ban đầu của các hộ dân này, kết quả thu được vượt xa mong đợi khi quả dâu to, ngọt đậm, hương thơm đặc trưng và đặc biệt là ít sâu bệnh, năng suất ổn định, giá trị thương mại cao. Cây dâu tây đang dần khẳng định vị thế là cây đem lại nguồn thu nhập cao cho người dân, mở ra hướng đi mới đầy tiềm năng cho đồng bào các dân tộc tại xã Dào San.

Thông thường, vụ dâu tây tại Dào San bắt đầu từ tháng 11 dương lịch. Sau khoảng 2 tháng chăm sóc, cây bắt đầu cho những lứa quả đầu tiên và thời gian thu hoạch kéo dài xuyên suốt đến tận cuối tháng 4 năm sau. Chu kỳ thu hoạch dài cùng giá trị thương mại cao đã biến dâu tây thành “mỏ vàng” của bà con vùng biên.

Tại bản Lèng Chư (xã Dào San), cây dâu tây không còn là khái niệm xa lạ mà đã trở thành niềm hy vọng mới trong tư duy sản xuất nông nghiệp của người dân nơi đây.

Những ngày này, người dân trong bản đang hối hả trên những luống dâu tây trên những sườn đồi. Thay vì những nương ngô, nương sắn hay nương lúa như trước đây cho thu nhập bấp bênh, giờ đây, màu xanh mướt của lá dâu tây và sắc đỏ mọng của quả thi nhau khoe sắc, đang chín phủ dần trên những luống dâu tại vùng đất biên cương.

Dẫn chúng tôi đi thăm vườn dâu tây rộng bạt ngàn, anh Giàng A Chứ (bản Lèng Chư), một trong những người đầu tiên đưa loại cây này về địa phương, không giấu nổi niềm vui, anh cho biết, với diện tích khoảng 5.000m2 trồng hơn 10.000 gốc dâu tây, gia đình anh hiện là hộ có quy mô trồng lớn nhất vùng.

Anh Chứ chia sẻ, bí quyết thành công của anh nằm ở việc làm chủ nguồn giống. Thay vì phụ thuộc vào việc nhập cây giống đắt đỏ từ nơi khác về (dễ bị sốc nhiệt và héo rũ), anh đã tự mày mò kỹ thuật ươm giống tại chỗ.

Theo anh Chứ, anh tự lấy hạt từ những quả dâu chất lượng nhất để ươm cây con ngay tại địa phương. Cách làm này giúp cây thích nghi hoàn toàn với khí hậu, thổ nhưỡng của Dào San ngay từ khi cây còn nhỏ. Đến nay, vườn dâu của anh đã duy trì ổn định được 4 năm. So với ngô hay lúa, cây dâu tây mang lại giá trị kinh tế gấp nhiều lần.

Mỗi vụ, vườn của anh Chứ thu hoạch khoảng 4 tấn quả. Với giá bán ổn định, sau khi trừ hết chi phí cây giống, phân bón và nhân công, gia đình anh thu về gần 400 triệu đồng. Đây là con số mơ ước đối với bất kỳ hộ nông dân nào ở vùng cao biên giới này.

Cùng chung khát vọng chuyển đổi cơ cấu cây trồng, gia đình anh Cứ A Lù (bản Lèng Chư) cũng đã chuyển đổi 2.000 m2 đất trồng lúa sang trồng dâu tây. Dù những năm đầu gặp không ít khó khăn do chưa nắm vững kỹ thuật, khiến cây bị thối rễ, héo lá, nhưng anh Lù không bỏ cuộc. Anh tích cực tham gia các lớp tập huấn, học hỏi kinh nghiệm từ những người đi trước và tự rút kinh nghiệm qua từng vụ trồng.

Hiện tại, vườn dâu của anh Lù đang vào độ sung sức nhất. Anh nhẩm tính: Năm ngoái anh mới trồng thử, thu được khoảng 5 tạ quả. Năm nay anh trồng 2.000 cây trên diện tích lớn hơn, dự kiến sẽ thu về hơn 1 tấn quả. Với giá bán dao động từ 120.000 - 150.000 đồng/kg, trừ chi phí gia đình anh cũng bỏ túi khoảng 90 triệu đồng tiền lãi.

Để có được những quả dâu tây đạt tiêu chuẩn về cả mẫu mã lẫn hương vị, người dân Dào San đã phải thay đổi hoàn toàn phương thức canh tác truyền thống "phó mặc cho trời". Cây dâu tây cần chế độ chăm sóc khắt khe, đặc biệt là về độ ẩm.

Hầu hết các vườn dâu tại bản Lèng Chư hiện nay đã được đầu tư hệ thống tưới phun sương tự động. Trong giai đoạn mới xuống giống, cây cần được tưới đều đặn 2 lần mỗi ngày, mỗi lần từ 10 - 15 phút để đảm bảo đất luôn đủ độ ẩm nhưng không bị úng. Ngoài ra, việc cắt tỉa lá già, tỉa bớt quả kén và dọn cỏ cũng phải được thực hiện thường xuyên. Việc này không chỉ giúp quả có không gian phát triển, đón nắng để chín đều mà còn hạn chế tối đa sâu bệnh, giúp quả có hình dáng đẹp và chất lượng ngon nhất.

Chính sự tỉ mỉ trong khâu chăm sóc đã giúp dâu tây Dào San có chỗ đứng vững chắc trên thị trường. Tiếng lành đồn xa, thương lái từ khắp nơi đổ về tận vườn để thu mua, giúp bà con không còn phải lăn tăn lo lắng về đầu ra.

Không dừng lại ở việc bán quả tươi, mô hình trồng dâu tây ở Dào San đang mở ra một hướng phát triển mới đầy tiềm năng đó là kết hợp với phát triển du lịch trải nghiệm. Những vườn dâu chín đỏ rực giữa khung cảnh hùng vĩ của núi rừng biên cương đã trở thành điểm đến hấp dẫn du khách trong và ngoài tỉnh.

Nhiều du khách khi đến với chợ phiên Dào San đã không quên ghé thăm các vườn dâu tây tại bản Lèng Chư để tự tay hái những quả dâu tây chín đỏ, căng mọng và thưởng thức ngay tại vườn.

Anh Triệu Văn Minh, (du khách đến từ Lào Cai) hào hứng chia sẻ: “Tôi thực sự ấn tượng với vườn dâu của anh Cứ A Lù ở bản Lèng Chư. Quả dâu ở đây rất sai, vị ngọt thanh mát và rất thơm. Tôi đã tự tay hái và mua một ít về làm quà. Chắc chắn tôi sẽ giới thiệu cho bạn bè về địa điểm tuyệt vời này”.

Việc kết hợp nông nghiệp với du lịch không chỉ giúp người dân tăng thêm thu nhập từ việc bán quả và dịch vụ tham quan, mà còn là kênh quảng bá giới thiệu hiệu quả nhất cho nông sản địa phương. Hình ảnh quả dâu tây Dào San nhờ đó mà đi xa hơn, đến với những thị trường khó tính hơn.

Đánh giá về hiệu quả của mô hình này, Trưởng bản Lèng Chư Cứ A Măng cho biết, dâu tây đang dần là cây trồng đưa lại hiệu quả kinh tế cao, góp phần thay đổi tư duy nhận thức của người dân trong bản về phát triển kinh tế, chuyển dịch cơ cấu cây trồng. Chi phí đầu tư ban đầu không quá cao so với lợi nhuận thu về, lại phù hợp với trình độ canh tác hiện tại của bà con nếu được hướng dẫn kỹ thuật bài bản.

Anh Cứ A Măng cho biết thêm, mô hình trồng dâu tây của gia đình anh Chứ và anh Lù là những ví dụ điển hình nhất. Hiện, bản Lèng Chư đang tích cực tuyên truyền định hướng, khuyến khích bà con nhân dân học tập hai mô hình này và nhân rộng diện tích trồng dâu tây trong bản. Mục tiêu là biến Lèng Chư nói riêng và Dào San nói chung trở thành vùng chuyên canh dâu tây chất lượng cao, gắn với phát triển du lịch sinh thái để góp phần tăng thu nhập, xóa đói giảm nghèo, nâng cao đời sống bền vững cho nhân dân.

Có thể thấy, cây dâu tây đã và đang mang lại luồng sinh khí mới cho xã vùng cao biên giới Dào San. Với sự chủ động, sáng tạo của người dân cùng những chính sách hỗ trợ kịp thời từ chính quyền các cấp, tin rằng trong tương lai không xa, sắc đỏ của dâu tây sẽ không chỉ là màu của sự no ấm, mà còn là sự hiệu quả của việc mạnh dạn chuyển dịch cơ cấu cây trồng trong sản xuất nông nghiệp vùng cao./.