Đang vào chính vụ mùa thu hoạch quýt Nam Sơn, xã Vân Sơn, tỉnh Phú Thọ. Từ vùng trồng quýt cổ, đến việc áp dụng mở rộng diện tích trồng cam canh, đang được chính quyền địa phương triển khai bài bản, khoa học. Qua đó, rà soát các cây đầu dòng chất lượng cao để nhân giống, áp dụng quy trình chăm sóc hữu cơ, sử dụng phân vi sinh nhằm khôi phục độ phì đất và nâng cao sức đề kháng cho cây.
Đồng thời, tích cực hướng dẫn người dân chuyển đổi sang mô hình sản xuất an toàn, chuẩn VietGAP, tăng cường quản lý dịch hại sinh học và đầu tư hệ thống tưới tiết kiệm. Đặc biệt, định hướng xây dựng thương hiệu “Quýt cổ Nam Sơn”, gắn sản phẩm với truy xuất nguồn gốc và du lịch sinh thái vườn đồi. Những giải pháp này không chỉ phục hồi giống quýt quý mà còn mở rộng thị trường tiêu thụ, nâng cao thu nhập và tạo sinh kế bền vững cho người dân địa phương.
Hiện tổng diện tích trồng quýt Nam Sơn và cam canh đạt gần 200 ha, có giá bán từ 30.000 - 50.000 đồng/kg. Với ưu điểm vỏ mỏng, múi dày, ít hạt, mọng nước, có mùi thơm đặc trưng, cây quýt Nam Sơn đang trở thành cây trồng có múi chủ lực đem lại hiệu quả kinh tế cao, giúp nhiều hộ gia đình vươn lên thoát nghèo bền vững.
Xã Vân Sơn là một trong những xã nghèo của tỉnh Phú Thọ, đặc biệt khó khăn của tỉnh Phú Thọ, với 98% dân số là người dân tộc Mường, đời sống của người dân gặp nhiều khó khăn do kinh tế chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp. Từ năm 2009, được sự hướng dẫn của cán bộ xã, Vân Sơn đã áp dụng mô hình trồng quýt và đạt hiệu quả rõ rệt. Nhiều hộ dân trồng quýt đã có thu nhập ổn định từ 50 - 100 triệu đồng/năm.
Thực hiện Nghị quyết của xã Vân Sơn tập trung phát triển cây có múi, đặc biệt là cây quýt Nam Sơn, nhiều hộ gia đình nơi đây mở rộng diện tích, thực hiện áp dụng công nghệ vào gieo trồng. Phong trào cải tạo vườn tạp, chuyển đổi các cây rau màu giá trị kinh tế thấp sang trồng quýt đã từng bước lan rộng ra khắp.
Anh Bùi Văn Hưng, xã Vân Sơn cho biết, gia đình đang canh tác 1.800 gốc quýt cổ và cam canh. Năm nay, sản lượng ước đạt gần 20 tấn, trị giá khoảng 500 triệu đồng; sau khi trừ chi phí, thu lãi hơn 350 triệu đồng. Quýt Nam Sơn không chỉ có hương vị thơm ngon đặc trưng mà vào đầu vụ, giá bán có thể đạt 45.000 – 50.000 đồng/kg.
Chị Bùi Thị Loan, xã Vân Sơn cho biết, quýt năm nay được mùa được giá. Bà con trong vùng rất phấn khởi, quýt chín đến đâu thì được thu hoạch đến đấy, bán cho các thương lái đến thu mua. "Tôi mong muốn chính quyền địa phương quan tâm nhiều hơn, tạo điều kiện mở rộng diện tích trồng trọt, tiếp cận kiến thức khoa học công nghệ, kỹ thuật trồng, kháng bệnh trên cây có múi... để cây quýt trở thành chủ lực phát triển kinh tế cho người dân", bà Loan nói.
Anh Hoàng Văn Quý, thương lái tỉnh Hưng Yên cho biết, quýt Nam Sơn có hương vị đặc trưng không nơi nào có được. "Cứ đến thời điểm này hàng năm, chúng tôi lái xe tải đến tận vườn để thu mua quýt cho bà con, đem về các chợ đầu mối và các cơ sở cửa hàng trong tỉnh Hưng Yên và các tỉnh lân cận để bán. Đầu ra cho sản phẩm khá ổn định, bán theo đơn hàng đặt trước với số lượng vài tấn đến vài chục tấn", anh Quý chia sẻ.
Quýt Nam Sơn cho năng suất trung bình đạt 30 tấn quả/ha, với sản lượng 3.000 - 3.500 tấn trái quýt các loại, giá trị sản lượng đạt hàng trăm tỷ đồng/năm. Nhờ trồng quýt, nhiều hộ dân trong xã đã thoát nghèo bền vững, hiện đang từng bước làm giàu.
Phó Chủ tịch UBND xã Vân Sơn, ông Bùi Đức Phương cho biết, xã khuyến khích người dân mở rộng diện tích cây có múi theo quy hoạch, ứng dụng khoa học kỹ thuật để nâng cao chất lượng sản phẩm, đồng thời thành lập hợp tác xã để tăng cường quảng bá và tiêu thụ sản phẩm, đảm bảo giá thành ổn định, phát triển thương hiệu quýt cổ Nam Sơn.
Bên cạnh đó, Vân Sơn chú trọng xây dựng thương hiệu “Quýt Nam Sơn”, gắn sản phẩm với truy xuất nguồn gốc, bao bì nhận diện và xúc tiến tiêu thụ qua các kênh thương mại mới. Nhiều hộ dân đã mạnh dạn đầu tư tưới nhỏ giọt, phân hữu cơ, kỹ thuật phòng trừ sâu bệnh sinh học, giúp quýt giữ màu đẹp, quả đồng đều, giá bán cao hơn. Việc phát triển vùng quýt đặc sản không chỉ giúp tăng thu nhập, tạo sinh kế bền vững mà còn mở ra cơ hội kết hợp du lịch trải nghiệm mùa thu hoạch, góp phần đưa Vân Sơn thoát nghèo và phát triển kinh tế lâu dài.
Quýt Nam Sơn dễ trồng, được thiên nhiên ưu đãi, ít sâu bệnh lại có sức đề kháng tốt, chu kỳ thu hoạch của cây kéo dài, cho hiệu quả kinh tế cao. Năm 2018, UBND huyện (Tân Lạc cũ) đã đón nhận bằng bảo hộ nhãn hiệu tập thể “Quýt Nam Sơn - Tân Lạc”. Tiếp tục phát huy những kết quả đã đạt được, chính quyền xã và người dân Vân Sơn tiếp tục đẩy mạnh phát triển, từng bước đưa sản phẩm quýt Nam Sơn vươn xa ra thị trường trong nước. Đồng thời, hướng đến xây dựng quýt Nam Sơn trở thành nông sản đặc trưng chất lượng cao, giúp các hộ nâng cao thu nhập, cải thiện chất lượng cuộc sống, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương./.
