Biến đổi khí hậu có thể làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh truyền nhiễm

Biến đổi khí hậu có thể làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh truyền nhiễm

Các loài động vật bị buộc phải thay đổi nơi sống và điều này đã làm đảo lộn mạng lưới virus ở các loài động vật có vú, tạo ra những điểm nóng dịch bệnh có thể gây ra các đại dịch trong tương lai.

Biến đổi khí hậu có thể làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh truyền nhiễm ảnh 1 Băng ở Kangerlussuaq, Greenland. Vào tháng 8 năm 2021, nơi đây đã có mưa, và là cơn mưa đầu tiên được ghi nhận trong lịch sử ở nơi có nhiệt độ hiếm khi trên mức đóng băng. Ảnh: AFP/ TTXVN

Đến nay ít nhất 10.000 loại virus có thể lây nhiễm cho con người đang trú ngụ ở các loài động vật hoang dã và hầu hết có thể truyền giữa động vật mà chưa được phát hiện. Thường thì các bệnh do chúng gây ra sẽ không lây sang con người. Nhưng trong vài trường hợp, một virus sẽ lây lan từ loài này sang loài khác, một hiện tượng được gọi là "nhiễm chéo". Khi các bệnh truyền nhiễm mới lây giữa các vật chủ là động vật, rồi lây sang con người, hậu quả sẽ rất thảm khốc.

Hiện tượng nhiễm chéo chính là thủ phạm đằng sau một số căn bệnh truyền nhiễm nghiêm trọng nhất trong lịch sử. Cuối năm 2002, virus corona gây bệnh SARS đã truyền từ loài dơi sang người thông qua một vật chủ trung gian là cầy hương. Một thập kỷ sau, vào năm 2013, một bé trai 18 tháng tuổi ở Guinea chơi gần một cây thân rỗng, trong đó có những con dơi mang một căn bệnh bí hiểm, sau này được xác định là virus Ebola. Cậu bé nhiễm và đã tử vong, trong khi đợt bùng phát dịch sau đó đã cướp đi sinh mạng của hơn 11.000 người. Và trong khi chúng ta có thể không bao giờ biết chính xác nguồn gốc của bệnh COVID-19, các nhà khoa học vẫn tin rằng bệnh này có thể cũng đến từ con dơi.

Theo một nghiên cứu mới, được công bố trên tạp chí Nature tuần trước, khả năng nhiễm chéo như trong các trường hợp nói trên có thể ngày càng gia tăng mạnh mẽ khi khí hậu Trái Đất nóng lên, có thể lây nhiễm hàng nghìn loại virus mới cho con người. Vì sự nóng lên toàn cầu buộc các động vật phải di chuyển nơi sinh sống để tìm đồ ăn và nơi có điều kiện thời tiết lạnh hơn. Các tác giả nghiên cứu dự báo sẽ có ít nhất 15.000 đợt lây truyền virus mới giữa các loài vào năm 2070 nếu nhiệt độ toàn cầu tăng thêm 2 độ C, mức giới hạn trần mà Hiệp định Paris về biến đổi khí hậu đã đặt ra. Sự xáo trộn toàn cầu có thể gây những hậu quả đáng báo động với con người.

Việc dự báo biến đổi khí hậu sẽ tạo các cơ hội mới cho sự lây lan dịch bệnh như thế nào không hề đơn giản. Nhưng theo ông Colin Carlson, đồng tác giả nghiên cứu trên và là nhà sinh vật học về biến đổi toàn cầu tại Đại học Georgetown, dù việc dự báo khá phức tạp, nhưng giả thiết cơ bản của nghiên cứu trên khá rõ: "Trong hơn một thập kỷ, tôi đã nghĩ về cách thức mọi thứ thay đổi trong môi trường khí hậu biến đổi. Các loài động vật di chuyển đến nơi ở mới như thế nào? Các virus chuyển động ra sao? Khi nghĩ về quá trình này, rõ ràng là nếu các loài đến nơi ở mới, chúng sẽ có thể gặp phải các loại virus mới".

Ông Carlson và đồng nghiệp Greg Albery, một chuyên gia sinh thái dịch tễ tại Đại học Georgetown và tham gia nghiên cứu, đã dành 3 năm thử nghiệm giả thiết trên. Năm 2019, các tác giả nghiên cứu đã bắt đầu phân tích các dữ liệu về virus có thể lây lan giữa các loài động vật. Sau đó, họ lập bản đồ về các nơi ở của hơn 3.000 loài động vật có vú, dự báo về quy mô địa lý mà các loài này sẽ di chuyển theo các kịch bản biến đổi khí hậu khác nhau. Nhóm nghiên cứu đã xem xét các khu vực có sự chồng chéo về quy mô này, tức là nơi mà các loài chưa bao giờ sống chung với nhau, tương tác với nhau. Cuối cùng, họ tạo ra một mô hình giả định trên máy tính, để thấy các điểm nóng tiềm ẩn cho virus chuyển tới, nhất là các khu vực có các điều kiện lây nhiễm chéo lý tưởng.

Kết quả cho thấy sự gặp gỡ giữa các loài này sẽ xảy ra khắp nơi trên thế giới. Nhưng đáng ngạc nhiên là đa phần sẽ xảy ra tại các vùng miền núi nhiệt đới ở châu Phi và Đông Nam Á, hơn là ở các nơi có khí hậu lạnh hơn như Bắc Cực như các nhà khoa học đã nghĩ lúc đầu. Vì các khu vực mà các loài có xu hướng chuyển đến để trú ẩn là nơi có núi cao, nên khi các loài từ các vùng đất thấp đa dạng sinh thái khác nhau đều di cư đến địa hình cao hơn, chúng khó tránh khỏi việc phải sống chung và tương tác.

Điều ít ngạc nhiên hơn mà mô hình giả định trên cho thấy là loài dơi sẽ là động lực chính truyền virus mới. Chính khả năng bay trên trời khiến chúng có thể mang bệnh đến cho các động vật có vú. Ông Carlson cho biết: "Chúng ta nói về loài dơi cụ thể vì chúng chính là vật chủ chứa nhiều virus nguy hiểm. Nhưng có những điểm khác dễ thấy tại sao lại là dơi: vì chúng biết bay, chúng có thể mang virus đến các miền đất mới".

Trong số các phát hiện đáng lo ngại của nghiên cứu trên, các điểm nóng hoạt động của virus sẽ thường chồng chéo nhau giữa các khu vực có mật độ dân cư cao như các thành phố. Các nhà khoa học lưu ý đến các trung tâm dân cư ở vùng châu Phi xích đạo, Nam Trung Quốc, Ấn Độ, Đông Nam Á là những khu vực rất đáng lo ngại. Tuy nhiên, ông Carlson cũng nhấn mạnh một đại dịch có thể xảy ra tại địa điểm này trên bản đồ và cũng có thể xảy ra tại địa điểm khác.

Chúng ta thường nghĩ hậu quả của tình trạng biến đổi khí hậu sẽ chỉ xảy ra trong một tương lai xa, nhưng trong trường hợp này, các tác giả nghiên cứu gợi ý rằng tương lai có thể đã ở rất gần. Ông Carlson nói: "Chúng ta thường nghe về các nghiên cứu nói rằng tác động của biến đổi khí hậu là vấn đề trong tương lai và có thể tránh được nếu làm đúng cách. Nhưng chúng ta đang chịu tác động đặc biệt này của biến đổi khí hậu và không có cách nào để thay đổi."

Các nhà khoa học ban đầu dự báo các cuộc "gặp gỡ" giữa các loài di cư sẽ xảy ra sớm nhất vào cuối thế kỷ 21, nhưng nghiên cứu trên thực tế, họ nhận ra rằng điều này sẽ xảy ra ngay từ năm 2011-2040. Nói cách khác, việc thế giới đã nóng thêm 1 độ C so với thời tiền công nghiệp chính là cơ hội để các loài mới tiếp xúc với nhau và việc lây nhiễm chéo là tất yếu.

Một điều đáng ngạc nhiên gây lo ngại khác là việc giảm thiểu các tác động của biến đổi khí hậu sẽ không giải quyết được vấn đề này. Trên thực tế, những ý định ngăn chặn biến đổi khí hậu và làm chậm lại quá trình nóng lên toàn cầu đang tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các loài di chuyển từ nơi này sang nơi khác. Theo chuyên gia Carlson, trong một kịch bản toàn cầu nóng lên một cách cực đoan, hành tinh nóng lên nhanh đến mức các loài sẽ diệt chủng rất nhanh trước khi có cơ hội lây truyền virus cho loài khác. Ngược lại, việc nóng lên từ từ sẽ giúp các loài có nhiều thời gian hơn để thích nghi và di cư đến nơi ở mới. Ông Carlson nhấn mạnh: "Tiến trình này không chắc sẽ chấm dứt nếu chúng ta giảm khí thải và đây là vấn đề đáng quan tâm."

Chuyên gia trên cảnh báo rằng việc các nước thất bại trong mục tiêu kiềm chế tình trạng biến đổi khí hậu và giảm khí thải gây hiệu ứng nhà kính sẽ gây ra thảm họa tồi tệ hơn. "Nếu chúng ta không ngay lập tức giảm khí thải, nếu chúng ta không chấm dứt sử dụng nhiên liệu hóa thạch, chúng ta đang nói đến cái chết của nền văn minh nhân loại".

Việc ngăn chặn tình trạng lây nhiễm chéo giữa các loài dường như là không thể. Tuy nhiên, các nhà khoa học cho rằng đầu tư vào các hệ thống giám sát bệnh ở động vật hoang dã có thể giúp tăng cảnh báo khi bệnh lây chéo giữa các loài. Hơn nữa, với các nguồn lực về y tế, con người có thể xử lý được các đợt bùng phát bệnh trước khi chúng biến thành đại dịch.

Bích Liên

(TTXVN)

Có thể bạn quan tâm

Chuyển đổi số tạo động lực nâng tầm sản phẩm OCOP

Chuyển đổi số tạo động lực nâng tầm sản phẩm OCOP

Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) đang trở thành động lực quan trọng để các xã Lạc Lương và Yên Trị, tỉnh Phú Thọ (trước đây là vùng Yên Thủy, tỉnh Hòa Bình cũ) mở ra cơ hội phát huy hiệu quả tiềm năng, lợi thế nâng cao giá trị sản phẩm đặc trưng và sức cạnh tranh trong chuyển đổi số và hội nhập kinh tế.

Hoàn thành xóa nhà tạm, nhà dột nát cho con đẻ người hoạt động kháng chiến trước 20/7

Hoàn thành xóa nhà tạm, nhà dột nát cho con đẻ người hoạt động kháng chiến trước 20/7

Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, tỉnh Quảng Ngãi đang tập trung toàn lực, huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị từ cấp tỉnh đến cấp xã nhằm đẩy nhanh tiến độ xóa nhà tạm, nhà dột nát cho con đẻ của người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học.

Cao Bằng cấp phát hơn 1.560 tấn gạo hỗ trợ người dân

Cao Bằng cấp phát hơn 1.560 tấn gạo hỗ trợ người dân

Từ ngày 17-30/6, các xã, phường trên địa bàn tỉnh Cao Bằng triển khai cấp phát 1.568 tấn gạo từ nguồn dự trữ quốc gia để hỗ trợ người dân trong thời kỳ giáp hạt năm 2026. Đối tượng thụ hưởng là các hộ nghèo, hộ cận nghèo và gia đình có hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn, với mức hỗ trợ 15 kg gạo/người.

Phát triển kinh tế tầm thấp: Mở đường cho một lĩnh vực mới

Phát triển kinh tế tầm thấp: Mở đường cho một lĩnh vực mới

Với địa hình chia cắt, nhiều khu vực cách xa trung tâm hàng chục km, Điện Biên từ lâu đối mặt với bài toán chi phí vận chuyển cao và khả năng tiếp cận dịch vụ còn hạn chế ở vùng sâu, vùng xa. Đây cũng là lý do tỉnh được lựa chọn để triển khai một mô hình thử nghiệm mới: Phát triển kinh tế tầm thấp bằng phương tiện bay không người lái (UAV).

Biên cương vững chãi từ những cụm dân cư

Biên cương vững chãi từ những cụm dân cư

Từ chủ trương mang tính chiến lược của Đảng, Nhà nước, các cụm, điểm dân cư liền kề chốt dân quân biên giới trên địa bàn Tây Ninh đang phát huy hiệu quả rõ nét.

Người uy tín - điểm tựa của bản làng nơi biên giới

Người uy tín - điểm tựa của bản làng nơi biên giới

Ngày 23/6, UBND tỉnh Lai Châu tổ chức Chương trình “Điểm tựa của bản làng” năm 2026 nhằm tôn vinh và tri ân trưởng bản, người có uy tín tiêu biểu khu vực biên giới của tỉnh. Hoạt động thể hiện sự ghi nhận đối với những cá nhân đã và đang đóng góp quan trọng trong xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc, phát triển kinh tế - xã hội, giữ gìn bản sắc văn hóa và bảo vệ chủ quyền biên giới quốc gia.

Khai mạc Giải vô địch Kun Khmer các đội mạnh toàn quốc 2026

Khai mạc Giải vô địch Kun Khmer các đội mạnh toàn quốc 2026

Tối 22/6, tại Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật tỉnh Tây Ninh (phường Tân Ninh), Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Tây Ninh phối hợp Cục Thể dục Thể thao Việt Nam tổ chức Lễ khai mạc Giải vô địch Kun Khmer các đội mạnh toàn quốc năm 2026. 

Đưa công nghệ số về thôn, bản biên giới

Đưa công nghệ số về thôn, bản biên giới

Từ cửa khẩu quốc tế hiện đại đến các thôn bản vùng sâu, vùng xa nơi biên cương xứ Lạng, chuyển đổi số đang từng bước thay đổi phương thức quản lý, sản xuất và đời sống của người dân.

Người dân thuận lòng sắp xếp thôn, tổ dân phố

Người dân thuận lòng sắp xếp thôn, tổ dân phố

Các địa phương ở tỉnh Lào Cai đang tập trung triển khai việc sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố. Việc sắp xếp nhận được sự quan tâm, đồng thuận của nhân dân trên cơ sở các yếu tố về dân số, diện tích, đặc điểm kinh tế - xã hội, văn hóa và lịch sử của từng địa phương.

Nguồn vốn ưu đãi tiếp sức nông dân phát triển mô hình hiệu quả

Nguồn vốn ưu đãi tiếp sức nông dân phát triển mô hình hiệu quả

Nhờ nguồn vốn tín dụng chính sách xã hội, nhiều nông dân ở tỉnh Vĩnh Long mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, phát triển các mô hình sản xuất hiệu quả, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống. Không chỉ tạo sinh kế cho từng hộ gia đình, nguồn vốn ưu đãi còn góp phần hình thành các mô hình kinh tế tập thể, thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn và giảm nghèo bền vững.

Xây dựng thế trận biên phòng vững chắc từ hoạt động an sinh

Xây dựng thế trận biên phòng vững chắc từ hoạt động an sinh

Ngày 21/6, các đơn vị thuộc Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng thành phố Cần Thơ phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương, các nhà hảo tâm và tổ chức đoàn thể triển khai nhiều hoạt động an sinh xã hội thiết thực, hướng về người nghèo, gia đình chính sách và học sinh có hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn khu vực biên giới biển.

Rộn ràng Ngày hội hái Lê vùng cao Lai Châu

Rộn ràng Ngày hội hái Lê vùng cao Lai Châu

Sáng 20/6, UBND phường Tân Phong (Lai Châu) tổ chức Ngày hội hái lê trong không khí rộn ràng của mùa quả chín. Đây là sự kiện ý nghĩa, không chỉ mở ra không gian văn hóa, du lịch trải nghiệm sinh động mà còn là "cầu nối" đưa thương hiệu quả lê của địa phương đến gần hơn với người tiêu dùng trên khắp mọi miền Tổ quốc.

Cán bộ cơ sở - chìa khóa vận hành bộ máy mới

Cán bộ cơ sở - chìa khóa vận hành bộ máy mới

Sau khi hoàn thành việc sắp xếp đơn vị hành chính và đưa mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đi vào hoạt động, yêu cầu đặt ra không chỉ là tổ chức lại bộ máy mà còn phải xây dựng đội ngũ đủ năng lực để bộ máy mới vận hành hiệu quả.

Nâng cấp sản phẩm OCOP theo hướng xanh và số hóa

Nâng cấp sản phẩm OCOP theo hướng xanh và số hóa

Để mở rộng thị trường và nâng tầm các đặc sản vùng cao, Lào Cai xác định xây dựng các sản phẩm OCOP (Chương trình "Mỗi xã một sản phẩm") theo hướng xanh và số hóa, hoàn thiện chuỗi giá trị từ sản xuất đến tiêu thụ, tiếp tục khẳng định vai trò là động lực thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn, nâng cao thu nhập cho người dân.

Giải 'bài toán' xây dựng môi trường du lịch an toàn

Giải 'bài toán' xây dựng môi trường du lịch an toàn

Nhằm nâng cao năng lực ứng phó với các tình huống y tế khẩn cấp, đồng thời thúc đẩy xây dựng môi trường du lịch an toàn và có trách nhiệm, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ, uy tín của ngành du lịch địa phương, chiều 18/6, tại Khu du lịch quốc gia Sa Pa, Hiệp hội Du lịch tỉnh Lào Cai phối hợp cùng Tổ chức Giáo dục Sức khỏe Wellbeing (thành viên Hội đồng An toàn Anh quốc), Bệnh viện Đa khoa Hưng Thịnh, tỉnh Lào Cai và Công ty Công nghệ Y tế Nanoomtech (Hàn Quốc) tổ chức Hội thảo chuyên đề: “Ứng phó và dự phòng chủ động sự cố y tế tại nơi lưu trú - Từ góc nhìn pháp lý và y khoa”.

Mưa bão cận kề, nỗi lo sạt lở trên tuyến đường huyết mạch vùng cao

Mưa bão cận kề, nỗi lo sạt lở trên tuyến đường huyết mạch vùng cao

Tỉnh lộ 433 là tuyến giao thông huyết mạch kết nối các xã vùng cao Đà Bắc, Cao Sơn, Tiền Phong, Tân Pheo, Quy Đức, Đức Nhàn của tỉnh Phú Thọ. Với chiều dài gần 90 km, tuyến đường không chỉ đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, giao thương hàng hóa mà còn là “mạch sống” bảo đảm nhu cầu đi lại, tiếp cận dịch vụ y tế, giáo dục của hàng nghìn hộ dân vùng cao.

Cao Bằng: Thiệt hại do mưa lớn, sạt lở đất, đá

Cao Bằng: Thiệt hại do mưa lớn, sạt lở đất, đá

Từ chiều 16 - 17/6, trên địa bàn tỉnh Cao Bằng xảy ra mưa lớn diện rộng và lốc, sạt lở đất, đá cục bộ tại một số địa phương, gây ảnh hưởng, thiệt hại về nhà ở, hoa màu, giao thông, thủy lợi.

Lực lượng Công an chung sức đẩy nhanh tiến độ xây dựng trường nội trú biên giới

Lực lượng Công an chung sức đẩy nhanh tiến độ xây dựng trường nội trú biên giới

Sáng 17/6, Công an tỉnh Lai Châu tổ chức Lễ ra quân thực hiện chiến dịch cao điểm “100 ngày đêm”, huy động 200 cán bộ, chiến sĩ hỗ trợ đẩy nhanh tiến độ 4 dự án trường phổ thông nội trú vùng biên giới trong tỉnh. Hoạt động thể hiện tinh thần xung kích, trách nhiệm của lực lượng Công an đối với sự nghiệp giáo dục, đồng thời quyết tâm hoàn thành các công trình theo chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Công an và tỉnh Lai Châu.

Xã hội hóa nguồn lực chăm lo người dân vùng sâu, vùng xa

Xã hội hóa nguồn lực chăm lo người dân vùng sâu, vùng xa

Thực hiện chủ trương chăm lo phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số nói riêng, người dân vùng sâu, vùng xa nói chung, thời gian qua, các cấp, ngành ở tỉnh An Giang tăng cường vận động các nhà hảo tâm hỗ trợ kinh phí hàng trăm tỷ đồng thực hiện các hoạt động an sinh xã hội; xây dựng cầu, đường giao thông, nhà ở cho người dân có hoàn cảnh khó khăn trong tỉnh.

Nhiều dự án khắc phục hạ tầng hư hỏng do bão, lũ tại Đắk Lắk chậm tiến độ

Nhiều dự án khắc phục hạ tầng hư hỏng do bão, lũ tại Đắk Lắk chậm tiến độ

Sau đợt thiên tai cuối năm 2025, mặc dù ngành chức năng và các địa phương trong tỉnh Đắk Lắk đã khẩn trương triển khai các dự án khắc phục thiệt hại nhưng đến nay một số công trình về hạ tầng sản xuất nông nghiệp vẫn chưa thi công hoàn thành. Một số công trình cầu, đường bị ảnh hưởng bão, lũ hiện cũng chưa có nguồn vốn để sửa chữa, ảnh hưởng đến sinh hoạt và sản xuất của người dân.