Tỉnh Cà Mau xác định, phát triển mạnh lĩnh vực kinh tế tập thể không chỉ giúp nền kinh tế địa phương phát huy tối đa tiềm năng, thế mạnh mà đây còn là xu thế tất yếu trong bối cảnh nền kinh tế thị trường đang hội nhập quốc tế sâu rộng như hiện nay… Tuy nhiên, những đóng góp của thành phần kinh tế này vẫn đang rất khiêm tốn, chưa phát huy tối đa vai trò và vị trí chủ lực của mình trong xây dựng và phát triển nền kinh tế - xã hội địa phương. Những hạn chế này đang được tỉnh Cà Mau nhận diện đầy đủ, từ đó, tìm các giải pháp tháo gỡ phù hợp trong thời gian tới.
Thực tế nhiều hạn chế, bất cập
Sau 20 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 khóa IX về tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế tập thể, khu vực kinh tế tập thể tỉnh Cà Mau đã có những chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, từ góc độ thực tế, sự phát triển của khu vực kinh tế tập thể, hợp tác xã vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, thế mạnh sẵn có nên còn nhiều khó khăn, hạn chế, chưa thật sự khởi sắ
Tính đến nay, Cà Mau dù có hơn 1.200 hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã, tổ hợp tác trên các lĩnh vực, tuy nhiên, số lượng hợp tác xã không hoạt động chiếm hơn 20%. Riêng đối với các hợp tác xã hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp được xếp loại trong năm 2022, chỉ có 8% loại tốt, 34% loại khá, 20% trung bình, còn lại là yếu kém.
Chủ tịch UBND huyện Thới Bình Lý Minh Vững cho biết, qua hơn 20 năm triển khai thực hiện Nghị quyết số 13-NQ/TW, ngày 18/3/2002 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX về việc đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả phát triển kinh tế tập thể, đến nay, tình hình phát triển kinh tế tập thể trên địa bàn huyện đã đạt được một số kết quả quan trọng, bước đầu đã có một số hợp tác xã thành công trong tổ chức sản xuất theo liên kết chuỗi, mạnh dạn tìm kiếm đối tác, thị trường tiêu thụ sản phẩm…
Nhìn chung, liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ hàng hoá nông sản của nông dân còn nhiều bất cập, hiện tượng được mùa mất giá, được giá mất mùa thường xuyên xảy ra. Sự liên kết “4 nhà” vẫn chưa có tiếng nói chung; có rất ít hợp đồng được ký kết giữa nông dân với doanh nghiệp trong sản xuất, bao tiêu sản phẩm nông nghiệp và hợp đồng thường bị phá vỡ khi thị trường có những biến động bất lợi từ một trong hai bên.
Tiến sĩ Trần Minh Hải, Phó hiệu trưởng Trường Chính sách công và Phát triển nông thôn cho biết, qua kết quả khảo sát hiện số hợp tác xã có thành viên dưới 10 hiện nay chiếm đến 38,7% (khi mới thành lập có 50% và hiện tại có 38,7%); số hợp tác xã có trên 50 thành viên hiện tại chỉ khoảng 13,2%.
“Thực tế này cũng cho thấy, dù số lượng hợp tác xã của Cà Mau đứng thứ 3 ở khu vực đồng bằng sông Cửu Long nhưng lại xếp cuối cùng về số thành viên trung bình của mỗi hợp tác xã, khi trung bình chỉ có 16 thành viên/hợp tác xã. Phần lớn các hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn tỉnh hoạt động ở khu vực xã và ấp là chính. Cụ thể, có đến 46,9% hợp tác xã có địa bàn hoạt động nhỏ hơn một ấp và 14,2% có quy mô hoạt động trong ấp; 9,9% có quy mô toàn xã. Số hợp tác xã có địa bàn hoạt động liên xã chỉ khoảng 14,2%, còn lại là hoạt động ở phạm vi từ 2 xã trở lên trong cùng một huyện. Không hợp tác xã nào có phạm vi hoạt động từ 2 huyện trở lên”, Tiến sĩ Trần Minh Hải dẫn chứng, đồng thời thông tin thêm, hiện mới chỉ có khoảng 37% hợp tác xã có trụ sở làm việc, thấp nhất trong khu vực.
Bên cạnh đó, gần 60% hợp tác xã chưa bao giờ xuất hoá đơn VAT và hầu hết hợp tác xã được khảo sát đều chưa có tiêu chí rõ ràng để tự đánh giá, xếp loại…
Điểm đáng lưu ý khác chính là năng lực quản lý của hợp tác xã, tổ hợp tác đang là “điểm nghẽn” lớn, đã tồn tại đã nhiều năm qua. Điển hình như việc thực hiện Quyết định số 1231/BNN-KTHT ngày 9/4/2018 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về việc phê duyệt Kế hoạch thí điểm mô hình đưa người trẻ tuổi tốt nghiệp đại học, cao đẳng về làm việc có thời hạn ở hợp tác xã nông nghiệp giai đoạn 2018-2020, thì tỉnh Cà Mau chỉ đưa được18 người có trình độ về làm việc tại các hợp tác xã trên địa bàn tỉnh.
Theo khảo sát mới đây cho thấy, trình độ học vấn phổ biến nhất của các thành viên hội đồng quản trị hợp tác xã vẫn là THCS và THPT, chiếm đến 81,3%; trình độ đại học khoảng 12,2%, còn lại là sơ cấp và trung cấp. Ngoài ra, có đến 75,6% tỷ lệ chủ tịch hội đồng quản trị hợp tác xã kiêm luôn giám đốc.
Về vấn đề này, Giám đốc Hợp tác xã Thuận Lợi Dương Thành Long cho biết, cán bộ lãnh đạo của Hội đồng quản trị, Ban kiểm soát chưa qua trường lớp đào tạo lãnh đạo sâu về kinh tế tập thể, chỉ qua các lớp tập huấn, ngắn hạn. Bên cạnh đó, quy mô hoạt động hợp tác xã còn nhỏ, thành viên ít, sức cạnh tranh trên thị trường thấp, chưa tiếp cận được nguồn vốn vay từ các tổ chức tín dụng...
Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã tỉnh Cà Mau Nguyễn Chí Thuần đánh giá, khu vực kinh tế tập thể của tỉnh Cà Mau đến nay chưa phát triển như mục tiêu, yêu cầu kế hoạch đề ra. Tình trạng hợp tác xã phát triển không đồng đều giữa các địa phương diễn ra phổ biến, giữa khu vực nông nghiệp và phi nông nghiệp, số lượng hợp tác xã tuy tăng, nhưng số lượng thành viên bình quân trong hợp tác xã có xu hướng giảm.
Trong đó, không ít thành viên tham gia hoạt động của hợp tác xã còn hình thức, chưa thực hiện đầy đủ quyền và nghĩa vụ trong hợp tác xã…Ngoài ra, công tác tuyên truyền về mô hình hợp tác xã kiểu mới theo Luật Hợp tác xã năm 2012 chưa được các cấp, ngành quan tâm, nhất là cấp cơ sở. Tâm lý này đã khiến công tác quản lý và hỗ trợ của nhà nước đối với hợp tác xã, chưa kịp thời. Đó là chưa kể đến các nhiệm vụ quản lý nhà nước về hợp tác xã còn chồng chéo, bất cập rong thực hiện chính sách có liên quan…
Quyết tâm khơi thông các điểm nghẽn
Ðể kinh tế tập thể nói chung; trong đó, có các hợp tác xã trong lĩnh vực nông nghiệp nói riêng có thể tháo gỡ những khó khăn, từng bước nâng cao hiệu quả hoạt động và đảm bảo tính phát triển bền vững, vừa qua, tỉnh Cà Mau đã triển khai Ðề án "Phát triển kinh tế tập thể tỉnh Cà Mau giai đoạn 2024 - 2030”.
Theo đó, trong giai đoạn 2024 - 2030, Cà Mau huy động hơn 726 tỷ đồng từ nhiều nguồn vốn khác nhau để thúc đẩy phát triển kinh tế tập thể một cách toàn diện, bền vững.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau Lê Văn Sử cho biết, đề án được kỳ vọng sẽ là cơ sở để tạo sự đồng thuận cao từ công tác lãnh đạo, chỉ đạo đến các hoạt động triển khai, hỗ trợ phát triển kinh tế tập thể. Từ đó, tiếp tục củng cố, mở rộng và phát triển kinh tế tập thể, nhất là hợp tác xã trong các ngành, lĩnh vực, nhằm thu hút nông dân, hộ kinh doanh cá thể, doanh nghiệp, nhiều tổ chức cùng tham gia hợp tác và liên kết. Ðặc biệt, nâng cao hiệu quả trong công tác quản lý nhà nước về kinh tế tập thể, thông qua đổi mới cơ chế, chính sách, thể chế và các hỗ trợ cần thiết để tạo môi trường thuận lợi cho việc phát triển lĩnh vực kinh tế này.
Từ cơ sở đó, Ủy ban nhân dân tỉnh Cà Mau cũng đặt ra mục tiêu phát triển kinh tế tập thể nói chung, kinh tế tập thể và hợp tác xã trong lĩnh vực nông nghiệp nói riêng, trên địa bàn tỉnh gắn với thị trường, với thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, chương trình OCOP…
Với vai trò của ngành nông nghiệp, ông Phan Hoàng Vũ, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Cà Mau cho rằng, trong bối cảnh thời cơ, thách thức đan xen như hiện nay đòi hỏi khu vực kinh tế này phải thay đổi cách thức hoạt động để phù hợp với yêu cầu và tận dụng được những cơ hội phát triển trong tất cả các lĩnh vực của nền kinh tế. Muốn vậy, ngoài tính năng động sáng tạo, khu vực kinh tế tập thể còn phải kịp thời nắm bắt thông tin, tiếp cận khoa học, công nghệ tiên tiến để áp dụng vào sản xuất, phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.
Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Cà Mau Nguyễn Tiến Hải nhấn mạnh, kinh tế tập thể phải được xác định là thành phần kinh tế quan trọng. Đây không chỉ là yêu cầu mà còn là xu thế tất yếu trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, cũng như trong bối cảnh hội nhập quốc tế hiện nay… Nhận thức và tư duy này cần phải thấm nhuần trong toàn hệ thống chính trị, từ đó mới tạo được sự lan tỏa trong nhân dân.
Bí thư Tỉnh ủy Nguyễn Tiến Hải chỉ đạo, các cấp ủy, chính quyền địa phương, người đứng đầu cấp ủy chính quyền và cơ quan đơn vị chịu trách nhiệm trước Tỉnh ủy và UBND tỉnh trong triển khai. Từ đó, tạo chuyển biến tích cực, rõ nét trong đảng viên và quần chúng nhân dân về bản chất, vai trò và tầm quan trọng của kinh tế tập thể trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
“Đổi mới, nâng cao hiệu quả kinh tế tập thể phải là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị, các cấp ủy Đảng, chính quyền, nhất là cơ sở; phải xem đây là nhiệm vụ quan trọng và triển khai thường xuyên. Đồng thời, các đoàn thể, tổ chức chính trị xã hội phải phối hợp chặt chẽ trong tuyên truyền, vận động nhân dân tham gia phát triển kinh tế tập thể, để khu vực kinh tế này không chỉ lớn mạnh về số lượng mà quan trọng nhất là chất lượng cần phải được nâng lên tương xứng với tiềm năng, lợi thế của địa phương”, Bí thư Tỉnh ủy Nguyễn Tiến Hải nêu rõ.
Với quyết tâm cao độ và hành động quyết liệt từ cả hệ thống chính trị, tỉnh Cà Mau hy vọng, khu vực kinh tế tập thể, nhất là các hợp tác xã trong lĩnh vực nông nghiệp sẽ được tiếp thêm động lực để phát triển bền vững, trở thành trụ cột kinh tế quan trọng, đóng góp to lớn trong tiến trình phát triển kinh tế - xã hội địa phương trong thời gian tới.
Huỳnh Anh
