Ca trù Đông Môn: Mạch nguồn sâu lắng được trao truyền qua các thế hệ

Làng Đông Môn, phường Hòa Bình là cái nôi của ca trù (hay còn gọi là hát ả đào, hát ca quán…) khu vực phía Bắc. Trải qua những thăng trầm, ca trù Đông Môn vẫn là mạch nguồn sâu lắng, nuôi dưỡng, trao truyền qua bao thế hệ và trở thành "nhịp phách, nhịp đàn" trong dòng chảy văn hóa của thành phố và đất nước.

Những trái tim mang nhịp đập ca trù

ca-tru-truong-hoc-2.jpg
Học sinh Trường Tiểu học Hòa Bình học ca trù cùng các ca nương, kép đàn của Câu lạc bộ Ca trù Đông Môn.

Cứ mỗi cuối tuần, sân đình Đông Môn lại rộn vang tiếng ca trù của các học sinh trên địa bàn phường Hòa Bình. Từ năm học 2023 - 2024, Trường Tiểu học Hòa Bình là đơn vị đầu tiên của huyện Thủy Nguyên (cũ) đưa ca trù vào giảng dạy trong môn Giáo dục địa phương. Cấp ủy nhà trường đã cho thành lập Câu lạc bộ ca trù do cô giáo, ca nương Trịnh Thị Hoài Nam làm chủ nhiệm.

Cô Hoài Nam cho biết, cô sinh ra tại làng Đông Môn nên tiếng phách, tiếng đàn tự nhiên như hơi thở. Sau khi tốt nghiệp Khoa Ngoại ngữ, Trường Đại học Hải Phòng, cô về công tác tại Trường Tiểu học Hòa Bình; đồng thời tham gia các hoạt động học tập, biểu diễn ca trù tại địa phương. Khi nhà trường thành lập Câu lạc bộ ca trù, cô đã tập hợp các học sinh có năng khiếu, niềm yêu thích với môn học này để theo học, biểu diễn.

Cô giáo, ca nương Trịnh Thị Hoài Nam hướng dẫn học sinh Vũ Vân Anh, Trường Tiểu học Hòa Bình, gõ phách.

Cô giáo, ca nương Trịnh Thị Hoài Nam hướng dẫn học sinh Vũ Vân Anh, Trường Tiểu học Hòa Bình, gõ phách.

Em Vũ Vân Anh (học sinh lớp 5A1, Câu lạc bộ ca trù phường Hòa Bình) chia sẻ, em học ca trù được 3 năm. Gần đây được sự dìu dắt, hướng dẫn tận tình của cô Nam, em càng yêu thích bộ môn nghệ thuật này. Mỗi lần tập luyện, tiếng phách, tiếng đàn như tiếng gió thổi, như tiếng vó ngựa cuốn hút em trong từng buổi tập. Em muốn tiếp tục tìm hiểu sâu về bộ môn nghệ thuật này để lưu giữ những giá trị văn hóa đặc sắc của quê hương, giới thiệu đến bạn bè trong nước, quốc tế.

Nghệ nhân Ưu tú Tô Văn Tuyên (sinh năm 1982), Chủ nhiệm Câu lạc bộ Ca trù Đông Môn là hậu duệ của dòng họ Tô - một trong những dòng họ nổi tiếng về hát ca trù tại địa phương. Dù sinh ra ở cái nôi của ca trù, song đến năm 2002, anh mới có cơ duyên gắn bó, bảo tồn, phát huy bộ môn nghệ thuật này.

Thời điểm đó, ca trù bắt đầu nhận được sự quan tâm của nhiều tổ chức trong nước, quốc tế. Anh Tuyên cùng 4 cá nhân khác được một tổ chức quốc tế tài trợ để tham gia lớp đào tạo diễn viên trẻ hát Ca trù toàn quốc do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức tại Học viện âm nhạc Hà Nội. Trong 5 người học, chỉ có anh Tuyên là nam giới nên anh được lựa chọn để chơi đàn đáy. Đây là một trong ba loại nhạc cụ để hát ca trù và là nhạc cụ nặng nhất, cần có sức để đỡ và chơi đàn. Học đàn đáy vừa khó, vừa vất vả. Muốn có tiếng đàn hay thì tay gẩy và tay nhấn phải có sự kết hợp hài hòa mới có được âm hưởng ngọt ngào, cảm xúc.

Sau một thời gian nỗ lực học tập, rèn rũa, tình yêu với cây đàn đáy của anh Tuyên lớn dần lên. Anh quyết định gắn bó với đàn đáy. Sự chỉn chu trong nghề nghiệp, cộng với cơ duyên của nghề đã đưa kép đàn Tô Văn Tuyên đạt nhiều thành tích nổi bật. Năm 2016, anh Tô Văn Tuyên được trao tặng danh hiệu Nghệ nhân dân gian đàn đáy. Tại Liên hoan Ca trù toàn quốc năm 2018, anh được trao giải A Nghệ nhân dân gian đàn đáy. Cũng trong giai đoạn này, anh cùng ca nương Phạm Thị Liên - người xuất sắc giành Huy chương Vàng Liên hoan Ca trù toàn Quốc năm 2018 tiếp tục duy trì hoạt động của Câu lạc bộ Ca trù Đông Môn; đồng thời bắt đầu có các hoạt động giới thiệu, quảng bá loại hình nghệ thuật này đến bạn bè trong nước, quốc tế.

Những "nốt nhạc vui"

Nghệ nhân Ưu tú Tô Văn Tuyên, Chủ nhiệm Câu lạc bộ ca trù Đông Môn, hướng dẫn học sinh Trường Tiểu học Hòa Bình chơi đàn đáy.

Nghệ nhân Ưu tú Tô Văn Tuyên, Chủ nhiệm Câu lạc bộ ca trù Đông Môn, hướng dẫn học sinh Trường Tiểu học Hòa Bình chơi đàn đáy.

Theo các đàn kép, ca nương và các cao niên trong làng kể lại, Ca trù là loại hình nghệ thuật hàn lâm, biểu diễn rất khó và kén chọn người nghe. Tại làng Đông Môn, những năm 1840 - 1850, hát Ca trù trở thành nghề kiếm sống của nhiều dòng họ lớn trong làng. Trải qua nhiều thăng trầm, loại hình nghệ thuật này dần mai một. Đến khoảng đầu những năm 1993, chính quyền địa phương đã thành lập Câu lạc bộ ca trù Đông Môn do nghệ nhân Tô Thị Chè dạy hát và ông Tô Văn Nghị là kép đàn. Câu lạc bộ thu hút nhiều người dân địa phương tham gia. Việc duy trì câu lạc bộ gặp nhiều khó khăn, chủ yếu do thiếu kinh phí. Song bằng sự tâm huyết, tình yêu sâu đậm với di sản của cha ông để lại, câu lạc bộ tiếp tục được duy trì, phát triển cho đến hôm nay.

Theo Nghệ nhân Ưu tú Tô Văn Tuyên, năm 2005, các nhà nghiên cứu đã về Đông Môn khảo cứu để làm hồ sơ trình UNESCO công nhận Ca trù là di sản văn hóa thế giới. Ngày 1/10/2009, UNESCO công nhận Ca trù là Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp. Năm 2020, Nghệ nhân Ưu tú Tô Văn Tuyên gặp nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền và được tiếp cận với giáo trình "Ả đào - Một khảo cứu về lịch sử và hệ âm luật" của nhà nghiên cứu về dạy hát Ca trù. Đây là giáo trình chuẩn mực, là cơ sở quan trọng trong truyền dạy giá trị văn hóa cho các thế hệ kế cận.

Cô giáo, ca nương Trịnh Thị Hoài Nam, Chủ nhiệm Câu lạc bộ ca trù Trường Tiểu học Hòa Bình, hướng dẫn học sinh tìm hiểu về ca trù.

Cô giáo, ca nương Trịnh Thị Hoài Nam, Chủ nhiệm Câu lạc bộ ca trù Trường Tiểu học Hòa Bình, hướng dẫn học sinh tìm hiểu về ca trù.

Sau sáp nhập, Đảng ủy phường Hòa Bình xác định, phát triển văn hóa là nguồn lực nội sinh đưa Hòa Bình phát triển bền vững. Trong Nghị quyết của Đảng bộ phường Hòa Bình đã đề ra các giải pháp chiến lược; trong đó có phát triển văn hóa giai đoạn 2026 - 2030. Theo định hướng này, các đơn vị liên quan triển khai Đề án "Phục dựng hình thức hát Cửa đình trong không gian di tích Phủ từ - Đền Ca công". Đề án nhằm tái hiện lại những giá trị nguyên bản nhất của nghệ thuật Ca trù. Bên cạnh đó, đề án sẽ triển khai các nhiệm vụ, giải pháp nhằm tôn vinh, hỗ trợ các nghệ nhân - những báu vật sống đang gìn giữ tinh hoa của loại hình nghệ thuật cần được bảo vệ khẩn cấp này. Phường hướng tới gắn kết chặt chẽ việc bảo tồn di sản với phát triển du lịch văn hóa, tâm linh, tạo ra nguồn lực bền vững để tái đầu tư cho công tác bảo tồn.

Mới đây tháng 11/2025, phường Hòa Bình tổ chức lễ Giỗ tổ nghề Ca trù năm 2025 trong không gian đặc sắc, sống động, đậm chất dân gian. Cùng với đó là chương trình nghệ thuật "Đêm không gian Ca trù" phục dựng không gian hát chơi, chầu hát đêm của các giáo phường và câu lạc bộ về dự lễ như: Câu lạc bộ Ca trù Đông Môn, Giáo phường Ca trù Hải Phòng, Câu lạc bộ Ca trù xứ Đông Lê Chân. Đến nay, lễ giỗ Tổ nghề Ca trù đã trở thành một lễ hội văn hóa lớn, mang đậm bản sắc của địa phương, được duy trì hằng năm.

Cùng với hoạt động này, Ca trù tiếp tục được đưa vào giảng dạy tại các trường học trên địa bàn. Bà Vũ Thị Xứng, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Hòa Bình (đơn vị đầu tiên của huyện Thủy Nguyên (cũ) và của phường Hòa Bình thành lập Câu lạc bộ ca trù tại trường học) cho biết, việc thành lập câu lạc bộ và đưa Ca trù vào giảng dạy giúp bảo tồn, phát huy giá trị của môn nghệ thuật này hiệu quả hơn. Để Trường Tiểu học Hòa Bình nói riêng, các trường trên địa bàn nói chung giảng dạy, phát huy giá trị của Ca trù, ngoài việc bồi dưỡng, đào tạo người truyền dạy, việc quan tâm, động viên từ lãnh đạo địa phương, thành phố, sự đồng hành của các bậc phụ huynh là những nhân tố quan trọng trong bảo tồn, phát huy giá trị di sản.

Theo thông tin từ UBND phường Hòa Bình, trong năm 2025, phường đã đón hàng nghìn lượt khách đến nghe biểu diễn Ca trù./.

Có thể bạn quan tâm

Văn hóa Chăm: 'Mỏ vàng' còn nhiều dư địa khai mở

Văn hóa Chăm: 'Mỏ vàng' còn nhiều dư địa khai mở

Là những địa phương sở hữu kho tàng văn hóa Chăm độc đáo và phong phú, những năm qua Khánh Hòa và Lâm Đồng đã có nhiều giải pháp để thu hút các nguồn lực đầu tư, tạo giá trị gia tăng từ kho tàng văn hóa.

Xây dựng văn hóa, con người trở thành sức mạnh nội sinh

Xây dựng văn hóa, con người trở thành sức mạnh nội sinh

Sau hợp nhất ba tỉnh Phú Thọ, Vĩnh Phúc và Hòa Bình, tỉnh Phú Thọ hiện trở thành địa phương có không gian văn hóa rộng lớn, hội tụ nhiều giá trị đặc sắc của vùng đất cội nguồn dân tộc, văn hóa đồng bằng Bắc Bộ và văn hóa miền núi Tây Bắc. 

Giữ hồn văn hóa Chăm từ những 'di sản sống'

Giữ hồn văn hóa Chăm từ những 'di sản sống'

Văn hóa Chăm là một bộ phận quan trọng trong nền văn hóa đa dạng của Việt Nam. Trải qua nhiều thế kỷ, hệ thống di sản văn hóa Chăm vẫn lưu giữ những giá trị độc đáo về lịch sử, kiến trúc, tín ngưỡng và đời sống cộng đồng.

Du lịch bền vững nhìn từ di sản Phật giáo Nam tông Khmer

Du lịch bền vững nhìn từ di sản Phật giáo Nam tông Khmer

Hàng trăm năm qua, những mái chùa Phật giáo Nam tông vừa là điểm tựa tín ngưỡng, vừa là nơi lưu giữ di sản của đồng bào Khmer. Giờ đây, khi “guồng quay” du lịch chạm đến từng phum sóc, những không gian thiêng liêng ấy nhanh chóng trở thành điểm đến đầy sức hút.

Biến khó khăn thành lợi thế, Tây Yên Tử chuyển mình mạnh mẽ

Biến khó khăn thành lợi thế, Tây Yên Tử chuyển mình mạnh mẽ

Đồng bào dân tộc Dao ở xã Tây Yên Tử (tỉnh Bắc Ninh) sở hữu nhiều di sản văn hóa đặc sắc. Thời gian qua, cấp ủy, chính quyền địa phương đã triển khai nhiều giải pháp nhằm bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào người Dao, nhất là việc gìn giữ tiếng nói, trang phục, nghề thêu, dân ca và các nghi lễ truyền thống gắn với phát triển du lịch cộng đồng... Đây cũng là việc cụ thể hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị ngày 7/1/2026 về phát triển văn hóa Việt Nam.

Không để mai một di sản văn hóa quý báu của cha ông

Không để mai một di sản văn hóa quý báu của cha ông

Câu lạc bộ múa dân tộc xã Nha Bích (thành phố Đồng Nai) ra đời năm 2021, đến nay đã thu hút 35 thành viên, chia thành nhóm múa đương đại và nhóm múa dân tộc. Đây là lực lượng nòng cốt đoàn kết, tập hợp thanh niên là người đồng bào dân tộc thiểu số xã Nha Bích.

Để di sản hát then, đàn tính tiếp tục truyền lửa trong thời đại công nghệ số

Để di sản hát then, đàn tính tiếp tục truyền lửa trong thời đại công nghệ số

Cao Bằng được biết đến là quê hương của hát then, đàn tính. Để lời then tiếng tính không chỉ vang lên ở mỗi nếp nhà, mà còn lan tỏa sâu rộng, những nghệ nhân, người truyền lửa cùng sự định hướng của ngành du lịch và chính quyền các cấp đã góp phần gìn giữ giá trị bền vững của quê hương giữa dòng chảy hiện đại.

Rà soát việc thực hiện khuyến nghị của UNESCO ở Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đăk Nông

Rà soát việc thực hiện khuyến nghị của UNESCO ở Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đăk Nông

Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lâm Đồng đã phối hợp với các chuyên gia Mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Việt Nam tổ chức khảo sát, đánh giá hiện trạng các tuyến, điểm trong vùng Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông. Đây là hoạt động quan trọng nhằm rà soát việc thực hiện các khuyến nghị của UNESCO, chuẩn bị cho kỳ tái thẩm định danh hiệu dự kiến diễn ra vào năm 2027.

Lan tỏa bản sắc, hình ảnh vùng cao Lai Châu

Lan tỏa bản sắc, hình ảnh vùng cao Lai Châu

Sáng 2/6, Ban tổ chức Cuộc thi sáng tác các tác phẩm văn học nghệ thuật viết về Lai Châu tổ chức lễ phát động cuộc thi với chủ đề “Lai Châu - Mạch nguồn văn hóa, tiềm năng, động lực phát triển”. Lễ phát động được tổ chức bằng hình thức trực tiếp kết hợp với trực tuyến từ điểm cầu tỉnh đến điểm cầu 36 xã, phường trong tỉnh.

Phật giáo Nam tông và sứ mệnh bảo tồn bản sắc văn hóa vùng đồng bào Khmer

Phật giáo Nam tông và sứ mệnh bảo tồn bản sắc văn hóa vùng đồng bào Khmer

Tại thành phố Cần Thơ, Phật giáo Nam tông tiếp tục thể hiện rõ vai trò trụ cột trong việc gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Khmer. Không chỉ là điểm tựa tâm linh thiêng liêng, thiết chế này còn là không gian giáo dục, bảo vệ di sản và thắt chặt đại đoàn kết dân tộc.

Nhiều hoạt động trong 'Ngày hội gia đình' tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam

Nhiều hoạt động trong 'Ngày hội gia đình' tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam

Ngày 30/5, thông tin từ Cục Văn hóa các dân tộc Việt Nam cho biết, từ ngày 1 - 30/6, tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đoài Phương, Hà Nội) sẽ diễn ra các hoạt động tháng 6 với chủ đề “Ngày hội gia đình”, hướng tới chào mừng kỷ niệm 25 năm Ngày Gia đình Việt Nam (28/6/2001 - 28/6/2026).

Trao truyền những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào S’tiêng

Trao truyền những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào S’tiêng

Nhằm bảo tồn, gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn, xã Tân Hưng (thành phố Đồng Nai) vừa tổ chức công bố và trao Quyết định công nhận Câu lạc bộ Văn hóa truyền thống S’tiêng Tân Hưng. Câu lạc bộ được thành lập với 35 thành viên, trong đó Ban Chủ nhiệm gồm 7 thành viên do chị Điểu Thị Hồng giữ vai trò Chủ nhiệm.

Đồng cỏ bàng giúp ổn định cuộc sống người dân vùng biên giới Tây Nam

Đồng cỏ bàng giúp ổn định cuộc sống người dân vùng biên giới Tây Nam

Tận dụng nguồn nguyên liệu cỏ bàng sẵn có ở các vùng biên giới (giáp ranh Campuchia) thuộc tỉnh An Giang, người dân địa phương đã tạo ra nhiều sản phẩm thủ công mỹ nghệ như, túi xách thời trang, giỏ, ví và nhiều loại vật dụng gia đình, đồ trang trí nội thất… tạo nguồn thu nhập, ổn định cuộc sống.

Văn hoá soi đường: Gìn giữ nhịp Xoan vùng đất Tổ từ mái trường

Văn hoá soi đường: Gìn giữ nhịp Xoan vùng đất Tổ từ mái trường

Là điểm sáng trong phong trào “Hát Xoan học đường” của tỉnh Phú Thọ, Trường Tiểu học Gia Cẩm, phường Việt Trì đã đưa những làn điệu Xoan cổ hòa vào nhịp sống học đường, để tiếng trống phách và câu hát giao duyên mỗi ngày ngân vang dưới mái trường gần 2.000 học sinh.

Đưa văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên đến với đất mỏ

Đưa văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên đến với đất mỏ

Ngày 28/5, Bảo tàng Đắk Lắk phối hợp với Bảo tàng - Thư viện tỉnh Quảng Ninh tổ chức khai mạc Triển lãm “Cồng chiêng Tây Nguyên - Thanh âm từ đại ngàn”. Sự kiện diễn ra tại Bảo tàng - Thư viện tỉnh Quảng Ninh đến hết ngày 28/6.

Đẹp nao lòng những cánh đồng lúa Sơn La

Đẹp nao lòng những cánh đồng lúa Sơn La

Cuối tháng 5, những cánh đồng lúa ở Sơn La mang đến vẻ đẹp say đắm lòng người, với sắc vàng của mùa lúa chuẩn bị chín cùng sắc xanh mướt trải dài khắp các bản làng của núi rừng Tây Bắc hùng vĩ, tạo nên bức tranh thiên nhiên yên bình, thơ mộng và đẹp đến nao lòng.

Trao truyền và phát huy văn hóa dân tộc trong trường học vùng biên

Trao truyền và phát huy văn hóa dân tộc trong trường học vùng biên

Giữa núi rừng biên giới Pà Vầy Sủ (Tuyên Quang), những điệu múa truyền thống, tiếng khèn, câu hát dân gian vẫn được các em học sinh nâng niu gìn giữ mỗi ngày. Từ mái trường vùng cao, tình yêu văn hóa dân tộc đang được thầy cô và cộng đồng bền bỉ trao truyền, góp phần gìn giữ mạch nguồn bản sắc nơi biên cương Tổ quốc.

Giữ gìn bản sắc dân tộc S’tiêng trong dòng chảy hiện đại

Giữ gìn bản sắc dân tộc S’tiêng trong dòng chảy hiện đại

Trong dòng chảy hiện đại, việc gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc thiểu số luôn là một hành trình nhiều tâm huyết. Với cộng đồng người S’tiêng tại Đồng Nai, những điệu múa, lời ca không chỉ là nét đẹp truyền thống mà còn là sợi dây kết nối các thế hệ. Suốt hơn ba năm qua, Câu lạc bộ văn hóa người S’tiêng BP đã trở thành nơi “giữ lửa” văn hóa, góp phần bảo tồn và phát huy những giá trị đặc sắc của dân tộc mình.

Vòng chung kết Giải đua ngựa truyền thống Bắc Hà lần thứ 19

Vòng chung kết Giải đua ngựa truyền thống Bắc Hà lần thứ 19

Sáng 24/5/2026, vòng chung kết Giải đua ngựa truyền thống Bắc Hà lần thứ 19 diễn ra sôi động tại sân vận động trung tâm xã Bắc Hà, thu hút hàng nghìn người dân và du khách đến theo dõi, cổ vũ. Đây là điểm nhấn đặc biệt trong chuỗi hoạt động Festival mùa Hè “Vang xa vó ngựa cao nguyên” năm 2026. 

Tòa Thánh Cao Đài Tây Ninh - điểm nhấn du lịch văn hóa độc đáo

Tòa Thánh Cao Đài Tây Ninh - điểm nhấn du lịch văn hóa độc đáo

Giữa vùng đất đầy nắng gió, Tòa Thánh Cao Đài Tây Ninh nổi bật với kiến trúc độc đáo, không gian thanh tịnh và những giá trị văn hóa đặc sắc. Không chỉ là trung tâm của đạo Cao Đài, nơi đây còn trở thành điểm đến hấp dẫn để du khách tìm hiểu tín ngưỡng, khám phá nét đẹp kiến trúc, văn hóa cũng như đời sống tinh thần đặc trưng của vùng Nam Bộ, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước mỗi năm.

Khai mạc Festival Cao nguyên trắng Bắc Hà 2026

Khai mạc Festival Cao nguyên trắng Bắc Hà 2026

Sáng 23/5, tại sân vận động trung tâm xã Bắc Hà, Festival Cao nguyên trắng Bắc Hà 2026 chính thức khai mạc, thu hút đông đảo người dân và du khách trong, ngoài tỉnh tham dự. Đây là hoạt động mở đầu cho chuỗi sự kiện văn hóa, thể thao, du lịch diễn ra đến hết ngày 31/5 với chủ đề “Vang xa vó ngựa cao nguyên”.