Giữa núi rừng Tây Bắc trùng điệp, trên dải đất biên cương Lai Châu nơi 20 dân tộc cùng sinh sống, những phiên chợ vùng cao từ lâu đã trở thành điểm hẹn quen thuộc của đồng bào các dân tộc. Trong điều kiện địa hình đồi núi chia cắt, giao thông đi lại còn nhiều khó khăn, chợ phiên không chỉ đơn thuần là nơi trao đổi hàng hóa mà đã trở thành không gian văn hóa đặc sắc của đồng bào vùng cao Lai Châu.
Ở chợ phiên, sắc màu thổ cẩm rực rỡ, âm thanh rộn ràng của núi rừng và những câu chuyện đời thường mộc mạc hòa quyện, tạo nên bức tranh sinh động về đời sống vùng cao, nơi những hành trình vượt núi, băng dốc trở thành dịp gặp gỡ, giao lưu đầy ý nghĩa của đồng bào các dân tộc.
Các chợ phiên ở Lai Châu thường họp theo lịch cố định trong tuần: Chợ phiên San Thàng diễn ra vào sáng thứ Năm và Chủ nhật; chợ phiên Dào San họp vào Chủ nhật; chợ phiên Vàng Ma Chải mở vào thứ Sáu tại bản Sì Choang, xã Sì Lở Lầu; chợ phiên Sì Lở Lầu, còn gọi là “chợ Sừng” họp vào ngày hai con có sừng trong 12 con giáp là con dê (ngày Mùi) và con trâu (ngày Sửu)…
Mỗi phiên chợ luôn rộn ràng, tấp nập người mua, người bán, vang lên tiếng nói cười, tiếng trao đổi hàng hóa và những câu chuyện đời thường. Từ rau rừng, măng tươi, ngô nếp đến thịt treo gác bếp, thổ cẩm rực rỡ sắc màu… tất cả hòa quyện tạo nên bức tranh sinh động, mộc mạc mà đậm đà bản sắc vùng cao.
Chợ phiên San Thàng (phường Tân Phong, tỉnh Lai Châu) diễn ra vào sáng thứ Năm và Chủ nhật, luôn thu hút đông đảo người dân đến mua sắm.
Không chỉ là nơi mua bán, chợ phiên còn là không gian gìn giữ và trao truyền những giá trị văn hóa truyền thống qua nhiều thế hệ. Đây cũng là dịp để bà con các bản xa gặp gỡ, cập nhật thông tin, chia sẻ kinh nghiệm sản xuất và tăng cường gắn kết cộng đồng, làm nên nét đẹp riêng có của vùng cao Lai Châu.
Tại chợ phiên Vàng Ma Chải, bên cạnh các mặt hàng thiết yếu, du khách còn bắt gặp những bộ trang phục truyền thống của người Hà Nhì, Dao do chính bàn tay người dân thêu dệt, bày bán ngay tại chợ. Ngoài ra, những nông sản địa phương đặc trưng cũng được bày bán phong phú. Sự mộc mạc, chân chất trong cách mua bán, trao đổi khiến chợ phiên nơi đây mang nét rất riêng, không vội vã, không mặc cả mà đậm tình người vùng cao.
Bà Lý Lở Mẩy nhà ở Nhóm 2 (xã Sì Lở Lầu) cho biết, nhà bà cách chợ khá xa nhưng cứ đến phiên chợ là bà lại xuống chợ. Có khi bán rau, củ, quả nhà bà trồng được, có khi mua vải, chỉ về thêu. Quan trọng hơn, bà được gặp bạn bè, hỏi thăm nhau, chia sẻ cách làm nương, rẫy nên cảm thấy rất vui khi đi chợ phiên.
Người dân mua sắm tại chợ phiên Sì Lở Lầu.
Vào sáng thứ Bảy hằng tuần, chợ phiên Sin Suối Hồ tại bản du lịch cộng đồng Sin Suối Hồ lại rộn ràng họp. Hình thành và phát triển hơn 10 năm qua, từ chỗ chủ yếu phục vụ nhu cầu sinh hoạt của người dân trong bản, chợ phiên Sin Suối Hồ dần trở thành điểm đến quen thuộc của du khách gần xa. Đến với chợ phiên, du khách không chỉ được trải nghiệm thuê trang phục truyền thống, hòa mình vào không gian văn hóa vùng cao mà còn có thể lựa chọn các sản phẩm nông sản do chính người dân địa phương sản xuất, chăn nuôi.
Chợ phiên Sin Suối Hồ còn là điểm hẹn giao lưu văn hóa, điểm du lịch cộng đồng khi chợ nằm giữa cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ của núi rừng, bên cạnh là những ngôi nhà gỗ, homestay được xây dựng theo kiến trúc truyền thống, vừa giữ gìn bản sắc văn hóa, vừa mang đến không gian ấm cúng, thân thiện, tạo cảm giác gần gũi cho du khách.
Chị Sùng Thị Chi ở bản Sin Suối Hồ chia sẻ, chị thường ra chợ phiên bán hàng nông sản do gia đình làm ra. Mỗi phiên chợ vừa có thu nhập, vừa được gặp gỡ mọi người nên chị rất vui.
Ẩm thực vùng cao cũng là một phần không thể thiếu trong bức tranh chợ phiên. Những món ăn mang đậm hương vị núi rừng Tây Bắc như, thắng cố, thịt nướng, xôi nếp… không chỉ hấp dẫn du khách bởi hương vị đặc trưng mà còn phản ánh đời sống văn hóa lâu đời của đồng bào nơi đây. Chợ phiên vì thế trở thành không gian giao thoa giữa văn hóa và du lịch, giữa truyền thống và hiện đại.
Chị Giàng Thị Se cũng ở bản Sin Suối Hồ cho biết, đi chợ phiên rất vui, vừa mua sắm lại được gặp gỡ mọi người. Khách du lịch đến nhiều nên hàng hóa cũng dễ bán hơn.
Với du khách, chợ phiên Lai Châu mở ra một không gian trải nghiệm rất riêng, khác biệt hoàn toàn so với những khu chợ nơi phố thị. Giữa núi rừng trùng điệp, trong tiếng nói cười rộn ràng, tiếng trao đổi hàng hóa, hòa quyện cùng hương vị ẩm thực đặc trưng và sắc màu rực rỡ của trang phục truyền thống, mỗi bước chân như chậm lại để cảm nhận rõ hơn nhịp sống mộc mạc, chân thật mà đậm đà bản sắc vùng cao. Từ những phiên chợ mộc mạc này, nét đẹp vùng cao tiếp tục được lan tỏa, bền bỉ theo thời gian.
Không chỉ dừng lại ở hoạt động mua bán, nhiều tour du lịch còn đưa du khách đến với chợ phiên, kết hợp hành trình khám phá bản làng, tham gia các trải nghiệm văn hóa như, thêu thùa, làm bánh, tìm hiểu phong tục tập quán của đồng bào dân tộc. Chính những trải nghiệm gần gũi, giàu cảm xúc ấy đã tạo nên sức hút riêng, góp phần lan tỏa hình ảnh Lai Châu đến với du khách trong và ngoài nước.
Một góc chợ phiên Sì Lở Lầu ở Lai Châu.
Anh Phạm Ngọc Sơn (du khách từ Lào Cai) chia sẻ: Khi được đi chợ San Thàng, đoàn chúng tôi ấn tượng với các mặt hàng nông sản, dược liệu được bày bán rất phong phú. Ngoài ra, có nhiều gian hàng bày bán đồ ăn các dân tộc, mang đậm hương vị núi rừng. Đây là điểm đến mọi người nên lựa chọn để trải nghiệm bản sắc văn hóa vùng cao trong hành trình khám phá du lịch tại Lai Châu".
Từ không gian chợ phiên giữa núi rừng đến những trải nghiệm văn hóa giàu bản sắc, Lai Châu mang đến cho du khách một hành trình khám phá đầy ấn tượng. Không chỉ là nơi mua bán, chợ phiên còn là điểm hẹn giao lưu, kết nối và gìn giữ những giá trị truyền thống của đồng bào các dân tộc. Những trải nghiệm chân thực này tạo nên sức hút riêng, góp phần đưa hình ảnh Lai Châu đến gần hơn với du khách trong và ngoài nước./.
