Nằm giữa vùng sơn cước, bản Bắc Hoa, xã Tân Sơn, tỉnh Bắc Ninh, đang từng bước chuyển mình từ một bản làng thuần nông trở thành điểm đến du lịch cộng đồng giàu bản sắc. Với hệ thống nhà cổ, đời sống văn hóa truyền thống của đồng bào Nùng còn được gìn giữ khá nguyên vẹn, cùng sự vào cuộc của chính quyền địa phương, các nhà nghiên cứu và doanh nghiệp, Bắc Hoa được kỳ vọng sẽ trở thành điểm nhấn mới trong phát triển du lịch văn hóa, sinh thái của tỉnh.

Bản sắc văn hóa Nùng - nền tảng hình thành điểm đến du lịch cộng đồng

Bản Bắc Hoa là một trong những địa bàn tiêu biểu của xã Tân Sơn, nơi cộng đồng người Nùng sinh sống lâu đời, lưu giữ hệ thống phong tục, tập quán và không gian cư trú mang đậm dấu ấn truyền thống. Toàn bản hiện có 160 hộ dân, trong đó khu nhà cổ với khoảng 17 hộ đã được quy hoạch làm trung tâm phát triển du lịch cộng đồng. Đây là những ngôi nhà trình tường đất, mái ngói âm dương đặc trưng của đồng bào Nùng, được bảo tồn tương đối nguyên vẹn, gắn liền với không gian sinh hoạt gia đình và sản xuất nông nghiệp.

Đáng chú ý, nhiều hộ dân trong khu nhà cổ vẫn duy trì nếp sống truyền thống, mặc trang phục dân tộc trong sinh hoạt hằng ngày, sẵn sàng đón tiếp, giao lưu với du khách. Các câu lạc bộ văn nghệ dân gian, đặc biệt là hát dân ca Nùng, được duy trì thường xuyên, trở thành điểm nhấn quan trọng trong việc giới thiệu văn hóa bản địa.

Theo ông Vi Văn An, Chủ tịch UBND xã Tân Sơn, phát triển du lịch tại Bắc Hoa được xác định là hướng đi phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. “Bắc Hoa có lợi thế lớn về không gian nhà cổ và bản sắc văn hóa dân tộc Nùng. Mục tiêu của xã là phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn, để người dân vừa giữ được nếp sinh hoạt truyền thống, vừa có thêm sinh kế từ du lịch”, ông Vi Văn An cho biết.

Tuy nhiên, quá trình hiện thực hóa mục tiêu này cũng đặt ra không ít khó khăn. Theo lãnh đạo xã Tân Sơn, thách thức lớn nhất hiện nay là việc di dời, sắp xếp lại một số hộ dân nhằm bảo tồn nguyên vẹn khu nhà cổ theo quy hoạch, đồng thời đầu tư hạ tầng giao thông, chỉnh trang cảnh quan, tạo không gian sinh hoạt cộng đồng phục vụ khách du lịch. Địa phương đang xây dựng đề án tổng thể, đề xuất nguồn lực đầu tư từ cấp trên để từng bước tháo gỡ những “nút thắt” này.

Bắc Hoa không phải là điểm đến được “đánh thức” một cách tự phát. Việc xây dựng mô hình làng văn hóa du lịch dân tộc Nùng tại đây được triển khai bài bản thông qua đề tài nghiên cứu khoa học cấp tỉnh, do Trung tâm Thông tin và Xúc tiến Du lịch Bắc Giang chủ trì thực hiện.

Thạc sĩ Lưu Xuân San, nguyên Giám đốc Trung tâm Thông tin và Xúc tiến Du lịch Bắc Giang, chủ nhiệm đề tài cho biết, quá trình nghiên cứu đã tập trung đánh giá toàn diện các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể của người Nùng, điều kiện tự nhiên, cảnh quan, cũng như khả năng tham gia làm du lịch của cộng đồng dân cư. Bắc Hoa hội tụ khá đầy đủ các yếu tố để phát triển du lịch cộng đồng, từ không gian cư trú truyền thống, văn hóa dân gian, nghề thủ công đến cảnh quan nông nghiệp. Vấn đề quan trọng là phát triển theo hướng bền vững, lấy cộng đồng làm trung tâm.

Trong khuôn khổ đề tài, nhiều hoạt động cụ thể đã được triển khai như tổ chức tập huấn nghiệp vụ du lịch cộng đồng cho người dân, truyền dạy dân ca, nghề dệt thổ cẩm truyền thống, xây dựng các sản phẩm truyền thông quảng bá điểm đến, lắp đặt hệ thống biển chỉ dẫn vào bản Bắc Hoa... Những hoạt động này không chỉ góp phần bảo tồn giá trị văn hóa mà còn từng bước nâng cao nhận thức, kỹ năng làm du lịch cho người dân địa phương.Theo Thạc sĩ Lưu Xuân San, việc phát triển du lịch cộng đồng tại Bắc Hoa cần được đặt trong tổng thể phát triển kinh tế-xã hội của địa phương, gắn với xây dựng nông thôn mới và bảo tồn văn hóa dân tộc. Nếu làm tốt, du lịch sẽ trở thành động lực để người dân chủ động gìn giữ nhà cổ, trang phục, tiếng nói, làn điệu dân ca, thay vì để các giá trị này dần mai một.

Doanh nghiệp du lịch đồng hành mở rộng thị trường

Bên cạnh vai trò của chính quyền và các nhà nghiên cứu, sự tham gia của doanh nghiệp du lịch được xem là yếu tố quan trọng để Bắc Hoa từng bước tiếp cận thị trường. Thực tế cho thấy, xu hướng du lịch trải nghiệm, du lịch cộng đồng ngày càng được du khách trong và ngoài nước quan tâm, đặc biệt là những điểm đến còn giữ được bản sắc văn hóa nguyên gốc.

Chị Khúc Thị Nga, Phó Giám đốc Hợp tác xã Thương mại và Du lịch An Phú xã Tân Sơn, tỉnh Bắc Ninh cho rằng, Bắc Hoa có nhiều tiềm năng để xây dựng sản phẩm du lịch đặc thù. Điểm mạnh của Bắc Hoa là không gian nhà cổ và đời sống văn hóa Nùng vẫn hiện hữu trong sinh hoạt hàng ngày. Du khách đến đây không chỉ tham quan mà còn có thể "sống cùng bản, nghe dân ca, thưởng thức ẩm thực truyền thống, trải nghiệm lao động nông nghiệp”.

Theo chị Nga, nếu địa phương tiếp tục đầu tư hạ tầng, chuẩn hóa dịch vụ homestay và xây dựng các tour trải nghiệm gắn với bản sắc văn hóa, doanh nghiệp sẵn sàng đưa Bắc Hoa vào tuyến du lịch kết nối với các điểm đến lân cận trong khu vực. Điều này không chỉ giúp tăng lượng khách mà còn tạo đầu ra ổn định cho các sản phẩm du lịch cộng đồng của người dân.

Với định hướng rõ ràng, sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền, giới nghiên cứu và doanh nghiệp, du lịch cộng đồng bản Bắc Hoa đang đứng trước cơ hội phát triển. Quan trọng hơn, quá trình này được xây dựng trên nền tảng bảo tồn văn hóa, phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng dân cư.

Phát triển du lịch không chỉ mang lại nguồn thu mới mà còn góp phần nâng cao đời sống tinh thần, củng cố niềm tự hào văn hóa của người Nùng tại Bắc Hoa. Nếu được đầu tư đúng hướng và phát triển bền vững, Bắc Hoa hoàn toàn có thể trở thành mô hình tiêu biểu về du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa dân tộc, đóng góp tích cực vào bức tranh du lịch của tỉnh trong thời gian tới./.