Tỉnh Kon Tum hiện có 95 bác sỹ và hàng trăm y sỹ, dược sỹ, cán bộ y tế ở tuyến cơ sở. Những năm qua, phát huy tinh thần tự lực, tự cường, các cán bộ y tế cơ sở luôn bám sát và thực hiện tốt công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân, nhất là bà con vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa. Các cán bộ y tế cũng góp phần tuyên truyền, vận động người dân bỏ các hủ tục, tiếp cận dần với các phương pháp khám, chữa bệnh hiện đại. Nhờ đó, đời sống, sức khỏe của người dân dần được cải thiện; tư duy, nhận thức về vấn đề chăm sóc sức khỏe được nâng cao.
Vượt khó ở “vùng 30a”
Tu Mơ Rông và Kon Plông là hai huyện vùng khó của tỉnh Kon Tum, thuộc diện hưởng chính sách theo Nghị quyết 30a/2008/NQ-CP của Chính phủ. Kinh tế của người dân nơi đây chủ yếu gắn với nông nghiệp, bà con sinh sống theo các thôn, làng từ nhiều đời nay. Cùng với đó, những hủ tục trong lĩnh vực y tế, đặc biệt đối với công tác chăm sóc sức khỏe sinh sản đã kìm hãm việc cải thiện đời sống của người dân trong nhiều năm.
Xuất phát từ chính những khó khăn ở buôn làng, chị Y Hà (dân tộc Xơ Đăng, sinh năm 1969) quyết định theo học ngành điều dưỡng. Năm 1999, chị Y Hà chính thức bước chân vào ngành Y, công tác tại Trạm Y tế xã với vai trò là nữ hộ sinh. Thời điểm đó, điều kiện làm việc còn nhiều thiếu thốn, trang thiết bị không đầy đủ, cùng với hệ thống giao thông cách trở, chưa có điện khiến chị và các đồng nghiệp gặp rất nhiều khó khăn.
Gần 30 năm công tác, chị Y Hà không nhớ đã bao nhiêu lần cùng các đồng nghiệp băng rừng, vượt suối, đi trong đêm để đến nhà sản phụ. Tất cả những khó khăn, gian khổ chị đều đã vượt qua, với một mục tiêu duy nhất là đảm bảo cấp cứu kịp thời cho những sản phụ gặp khó trong quá trình “vượt cạn”, cũng nhờ đó, chưa có trường hợp đáng tiếc nào xảy ra trong suốt thời gian công tác của chị. Đến năm 2018, chị được phân công về làm Trạm trưởng Trạm Y tế xã Tu Mơ Rông, huyện Tu Mơ Rông.
“Chúng tôi được phân công trực tại Trạm Y tế xã, ai đến báo tin có người sắp sinh là khăn gói lên đường, vì chủ yếu bà con sinh tại nhà. Có lần, 22 giờ đêm, nhận được tin báo có phụ nữ sắp sinh ở thôn Kon Pia, xã Đăk Hà, chúng tôi lập tức lên đường. Khi đến nơi mới biết, đây là lần thứ 10 sinh nở của sản phụ. Trước nguy cơ bị biến chứng cao, vừa đỡ đẻ, vừa thực hiện các biện pháp xử lý tại chỗ, đến gần sáng, chúng tôi mới hoàn tất công việc và may mắn, không có vấn đề gì xảy ra”, nữ hộ sinh Y Hà tâm sự.
Còn với điều dưỡng Hoàng Thị Oanh (sinh năm 1982, phụ trách Trạm Y tế xã Măng Cành, huyện Kon Plông), cũng đã có hơn 20 năm công tác trong ngành Y tại các xã trong huyện. Trải qua quá trình công tác tại nhiều địa phương như Pờ Ê, Măng Bút, Măng Cành, chị dần trở thành một trong những cán bộ y tế cơ sở gần gũi với bà con Mơ Nâm (một nhánh của dân tộc Xơ Đăng) nơi đây.
“Ngày đấy còn khổ lắm, đường xá, phương tiện đi lại chưa thuận lợi như bây giờ. Không có điện, phải thắp đèn dầu, cộng với thiếu thốn trang thiết bị, cản trở về ngôn ngữ khiến chúng tôi gặp rất nhiều khó khăn. Rồi chúng tôi cũng tự động viên nhau để vượt qua, nhờ một số đồng nghiệp biết tiếng địa phương để phiên dịch. Đi bất cứ địa phương nào, chúng tôi cũng tự nhủ phải chăm sóc sức khỏe cho người dân bằng tất cả kiến thức và trách nhiệm của mình”, chị Oanh nói.
Cán bộ y tế tại Trạm Y tế xã Măng Cành, huyện Kon Plông (Kon Tum) trực tiếp đến nhà khám bệnh cho người dân. Ảnh: Dư Toán – TTXVN
Trong những lần bám làng, bám bản để thực hiện công tác chăm sóc sức khỏe cho người dân, điều dưỡng Hoàng Thị Oanh nhớ như in trong một lần trực vào năm 2017, chị nhận được cuộc gọi báo về một trường hợp sinh non. Đến nơi, chị và các đồng nghiệp nhận ra sản phụ mang thai đôi và sinh ngược. Tuy nhiên, do sản phụ đã vỡ ối, không thể di chuyển, nên bằng các kiến thức có sẵn và sự chỉ đạo trực tiếp từ bệnh viện tuyến trên, chị và đồng nghiệp đã hộ sinh thành công.
Giờ đây, nhìn hai đứa trẻ dần lớn lên, đi học, chị luôn thấy vui vì đã góp một phần nhỏ giúp các bé có một cuộc sống tốt đẹp hơn...
Tuyên truyền bỏ hủ tục
Bên cạnh làm tốt công tác chăm sóc sức khỏe cho người dân, đội ngũ cán bộ y tế cơ sở ở Kon Tum còn thực hiện nhiệm vụ là những tuyên truyền viên cho bà con vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, để bà con hiểu rõ những lợi ích của việc khám, chữa bệnh tại các cơ sở y tế và dần bỏ các hủ tục.
Theo nữ hộ sinh Y Hà, trước đây, người Xơ Đăng ở huyện Tu Mơ Rông thường có phong tục mỗi khi đau ốm hoặc phụ nữ sinh nở, sẽ mời thầy cúng đến. Mỗi lần như vậy, người dân sẽ thịt các loài gia súc, vật nuôi như lợn, gà để cúng bái, cầu cho khỏi bệnh. Việc làm này không những tốn kém, mà còn khiến người ốm không thể được khỏe mạnh. Việc sinh nở không có kế hoạch cộng với thiếu các kiến thức chăm sóc sức khỏe trong và sau khi sinh khiến nhiều bà mẹ cũng như trẻ em mắc phải các chứng bệnh nguy hiểm, đặc biệt là các biến chứng sau sinh.
“Mỗi lần xuống các thôn, làng, chúng tôi luôn gắn công tác chuyên môn với việc tuyên truyền, giải thích cho bà con về những tác hại của hủ tục và lợi ích của việc thăm, khám bệnh bằng các phương pháp hiện đại. Mưa dầm thấm lâu, bà con đã dần thay đổi nhận thức và đến trạm y tế nhiều hơn. Ví dụ, trước đây, các chị em phụ nữ chủ yếu sinh tại nhà, nhưng đến năm 2024, đã có 32/36 ca sinh nở đến Trạm Y tế xã. Trong năm, Trạm cũng ghi nhận hơn 2.340 lượt người dân đến khám, khẳng định sự thay đổi trong tư duy, nhận thức của người dân”, chị Y Hà cho biết thêm.
Tại xã Măng Cành, huyện Kon Plông, để người dân dần nhận thức được việc bỏ hủ tục và đến khám, chữa bệnh tại các cơ sở y tế, bên cạnh trực tiếp tuyên truyền, điều dưỡng Hoàng Thị Oanh còn xây dựng đội ngũ y tế thôn, làng là những cán bộ có uy tín trong cộng đồng. Nhờ vào những nỗ lực của mình, đội ngũ y tế cơ sở ở xã đã đẩy lùi được các hủ tục.
Ông A Xinh, Phó Chủ tịch UBND xã Măng Cành cho biết, trước đây, đồng bào Mơ Nâm trên địa bàn xã, có phong tục cúng bái mỗi khi ốm đau, bệnh tật. Đây là một bài toán nan giải đối với chính quyền địa phương. Tuy nhiên, với sự vào cuộc quyết tâm của các cán bộ y tế, người dân đã hiểu được việc cần làm khi ốm đau, bệnh tật là đến Trạm Y tế xã. Theo thống kê, năm 2024, có khoảng 80% người dân bị bệnh đã đến Trạm Y tế để khám và điều trị.
Bác sỹ Chuyên khoa II Trần Ái, Phó Giám đốc Sở Y tế tỉnh Kon Tum đánh giá, đội ngũ y tế cơ sở đóng vai trò quan trọng trong việc chăm sóc sức khỏe cho cộng đồng. Đây là đội ngũ trực tiếp tiếp xúc với người dân, hiểu rõ tình hình sức khỏe và các vấn đề y tế của địa phương. Cùng với đó, y tế cơ sở là mắt xích quan trọng trong việc triển khai các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về tăng cường năng lực tuyến y tế cơ sở.
“Lực lượng y tế cơ sở đã theo dõi, giám sát và phòng, chống các dịch bệnh tại cộng đồng; tuyên truyền, giáo dục về sức khỏe, vệ sinh phòng bệnh cho cộng đồng; phòng, chống các bệnh không lây nhiễm; tổ chức tốt việc tiêm chủng mở rộng, góp phần nâng tỷ lệ trẻ em của tỉnh được tiêm chủng đầy đủ vaccine lên hơn 97%; góp phần lập hồ sơ sức khỏe cho hơn 553.000 người, chiến trên 90% tổng dân số toàn tỉnh; chăm sóc tốt sức khỏe bà mẹ - trẻ em; phòng, chống suy dinh dưỡng ở cơ sở”, Bác sỹ Trần Ái cho biết thêm.
Cùng với nhiệm vụ chuyên môn, đội ngũ y tế cơ sở cũng làm tốt công tác truyền thông, thay đổi nhận thức về các vấn đề sức khỏe cho người dân ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số đặc biệt khó khăn. Các đơn vị y tế cơ sở đã vận dụng sáng tạo, linh hoạt, lồng ghép các buổi khám bệnh tại thôn, làng để tuyên truyền hoặc thông qua già làng, người có uy tín để bà con nhân dân hiểu rõ lợi ích của việc chăm sóc sức khỏe đúng cách, xóa bỏ các hủ tục lạc hậu, không hiệu quả.
“Thời gian tới, Sở Y tế sẽ tiếp tục phối hợp với UBND các huyện, thành phố để chuyển giao, hỗ trợ chuyên môn, kỹ thuật cho tuyến cơ sở phát triển dịch vụ kỹ thuật mới, từng bước cung cấp các dịch vụ y tế có chất lượng, góp phần đảm bảo sự công bằng, hiệu quả trong công tác chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân; cải thiện đời sống vật chất, tinh thần cho đội ngũ nhân viên y tế ở cơ sở”, Bác sỹ Trần Ái khẳng định.
Dư Toán
