Tỉnh Thái Nguyên sau hợp nhất có địa hình đa dạng, sở hữu nhiều tiềm năng, lợi thế về tài nguyên du lịch tự nhiên và văn hóa với nhiều danh lam thắng cảnh nổi tiếng.
Bên cạnh đó, Thái Nguyên cũng là tỉnh có vị trí địa lý thuận lợi, giáp Thủ đô Hà Nội và các tỉnh Phú Thọ, Tuyên Quang, Lạng Sơn, Cao Bằng, Bắc Ninh, tạo điều kiện kết nối du lịch vùng Thủ đô với các tuyến du lịch Việt Bắc và Đông Bắc. Trong bước phát triển mới, Thái Nguyên xác định phát triển du lịch của tỉnh trở thành ngành kinh tế quan trọng, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tạo việc làm, nâng cao đời sống nhân dân, đồng thời bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, lịch sử, tự nhiên đặc trưng của vùng đất "Đệ nhất Danh danh trà".
Tiềm năng du lịch phong phú, đa dạng
Tỉnh Thái Nguyên sở hữu nguồn tài nguyên du lịch tự nhiên phong phú và đa dạng, rất thuận lợi cho phát triển các loại hình du lịch nghỉ dưỡng, du lịch thể thao và du lịch chăm sóc sức khỏe. Một trong những điểm du lịch nổi tiếng của tỉnh là hồ Núi Cốc với diện tích mặt nước khoảng 2.500 ha, hiện đang được đầu tư phát triển thành khu du lịch tổng hợp với các loại hình như du lịch nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí, du lịch tâm linh và du lịch sinh thái. Cùng với hồ Núi Cốc, tại khu vực phía Bắc tỉnh, hồ Ba Bể có diện tích mặt nước hơn 500 ha, được bao bọc bởi rừng nguyên sinh và hệ thống hang động phong phú, sở hữu hệ sinh thái đa dạng, cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, gắn với bản sắc văn hóa đặc trưng của các dân tộc Tày, Nùng, Dao đã trở thành điểm đến nổi tiếng của khách du lịch trong nước và quốc tế.
Tỉnh còn có 69 hồ nước tự nhiên và nhân tạo như hồ Nặm Cắt, hồ Suối Lạnh, hồ Vai Miếu, hồ Ghềnh Chè… Đây là những điều kiện thuận lợi để phát triển du lịch sinh thái, du lịch nghỉ dưỡng cuối tuần và các hoạt động thể thao dưới nước. Bên cạnh đó, bốn cánh cung núi đá vôi Đông Bắc, kéo dài qua Đồng Hỷ - Võ Nhai - Phú Lương (cũ), tạo nên nhiều dãy núi hùng vĩ, thung lũng sâu, cùng hệ thống hang động kỳ thú như Hang Phượng Hoàng, suối Mỏ Gà, động Người Xưa, động Hua Mạ, động Thẳm Phầy (Đồng Phúc), động Nàng Tiên (Na Rì) mang giá trị lớn về địa chất và du lịch khám phá... Ngoài cảnh quan thiên nhiên, Thái Nguyên còn nổi bật với các vùng đồi chè Tân Cương, Trại Cài, La Bằng, Phú Đô, Vô Tranh, vừa có giá trị kinh tế, vừa là không gian du lịch nông nghiệp và trải nghiệm văn hóa trà đặc trưng.
Bên cạnh đó, hệ thống rừng đặc dụng như Thần Sa - Phượng Hoàng, Kim Hỷ, Nam Xuân Lạc… cùng nhiều thác nước, sông suối tự nhiên như sông Công, sông Cầu, sông Năng tạo nên mạng lưới sinh thái hài hòa, có thể phát triển du lịch đường thủy, du lịch sinh thái cộng đồng và nghỉ dưỡng bốn mùa. Bên cạnh đó, Thái Nguyên có kho tàng di sản văn hóa vô cùng phong phú. Toàn tỉnh hiện có 3 di tích được xếp hạng cấp quốc gia đặc biệt; 67 di tích được xếp hạng cấp quốc gia và 323 di tích xếp hạng cấp tỉnh, 45 di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia đã được công nhận. Nổi bật là Khu di tích quốc gia đặc biệt An toàn khu Định Hóa - An toàn khu Chợ Đồn, nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh và Trung ương Đảng từng ở, làm việc trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp; Khu di tích Mai Sơn (ATK II), di tích Đại đội 915, Cụm di tích khởi nghĩa Thái Nguyên 1917, Quần thể núi Văn - núi Võ, Đền thờ Lý Nam Đế, Khu di tích lịch sử Nà Tu (Cẩm Giàng), Khu di tích lịch sử Đồn Phủ Thông… Cùng với di sản văn hóa phi vật thể như hát Then, Soọng Cô, múa Tắc Xình, Pả Dung, hát Sli của người Nùng, nghệ thuật trình diễn múa Bát của người Tày, lễ cấp sắc của người Dao... đã tạo nên bản sắc văn hóa truyền thống độc đáo, đa dạng của người Thái Nguyên, có thể khai thác phục vụ du lịch...
Bà Trần Nữ Ngọc Anh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch tỉnh Thái Nguyên cho biết: Những năm gần đây, du lịch Thái Nguyên đã có bước phát triển đáng ghi nhận, từng bước khẳng định vị thế trong khu vực trung du miền núi phía Bắc. Riêng quý I/2026 vừa qua, lượng khách du lịch đến Thái Nguyên ước đạt trên 900.000 lượt. Các khu, điểm du lịch trọng điểm như vùng chè Tân Cương, Khu di tích An toàn khu Định Hóa, hồ Núi Cốc, hồ Ba Bể… tiếp tục thu hút đông đảo du khách. Hiện nay, trên địa bàn tỉnh có hơn 300 cơ sở lưu trú du lịch, cùng với hàng chục doanh nghiệp lữ hành và đơn vị kinh doanh dịch vụ du lịch, tạo việc làm cho hàng nghìn lao động. Thời gian qua, nhiều doanh nghiệp đã chủ động đổi mới, xây dựng sản phẩm gắn với thế mạnh địa phương như du lịch văn hóa trà, du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng, du lịch về nguồn. Một số đơn vị đã bước đầu ứng dụng công nghệ số trong quảng bá và kinh doanh, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động...
Đánh thức tiềm năng
Giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh Thái Nguyên xác định du lịch sẽ trở thành ngành kinh tế quan trọng, với phương châm phát triển bền vững, sáng tạo và có sức cạnh tranh cao, trọng tâm là xây dựng hệ sinh thái du lịch đồng bộ, hiện đại, gắn với bảo tồn và phát huy giá trị tài nguyên thiên nhiên, văn hóa và lịch sử đặc sắc của địa phương. Tỉnh phấn đấu đến năm 2030, đón ít nhất 12 triệu lượt khách, trong đó khách nội địa đạt 11 triệu lượt khách và khách quốc tế đạt 1,0 triệu lượt khách, tổng thu từ các hoạt động du lịch đạt trên 25.000 tỷ đồng/năm, tạo việc làm cho khoảng 10.000 lao động trong lĩnh vực du lịch...
Để đạt được các mục tiêu này, Thái Nguyên tập trung phát triển khu du lịch hồ Núi Cốc và hồ Ba Bể trở thành các khu du lịch trọng điểm với các sản phẩm du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí cao cấp với động lực là phát huy giá trị di sản văn hóa, lịch sử để lan tỏa bản sắc văn hóa, con người Thái Nguyên, phát triển sâu rộng du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái, tạo sinh kế cho người dân, đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển du lịch thông minh, du lịch xanh và kinh tế đêm nhằm nâng cao trải nghiệm và kéo dài thời gian lưu trú của du khách...
Ông Nguyễn Chu Thu, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, thể thao và du lịch Thái Nguyên cho biết, thời gian tới, Thái Nguyên xác định xây dựng và phát triển một số sản phẩm du lịch chủ lực gồm: du lịch cộng đồng, nông nghiệp gắn với văn hóa trà - sản phẩm đặc trưng mang bản sắc riêng của tỉnh; du lịch văn hóa, lịch sử, tâm linh, về nguồn gắn với việc khai thác hệ thống các di tích, lễ hội và di sản phong phú của địa phương; du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng cao cấp các khu vực hồ Núi Cốc, hồ Ba Bể và sườn Đông Tam Đảo... Việc đa dạng hóa sản phẩm gắn với nâng cao chất lượng dịch vụ được xác định là giải pháp then chốt nhằm tăng sức hấp dẫn cho các điểm đến, thu hút dòng khách có mức chi tiêu cao và phát triển du lịch Thái Nguyên theo hướng bền vững...
Ngay trong những tháng đầu năm 2026, Thái Nguyên đã tập trung hoàn thiện quy hoạch tổng thể và quy hoạch chi tiết hai khu du lịch theo hướng hiện đại, đồng bộ, gắn với phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và giải trí cao cấp. Trên cơ sở đó, tỉnh ưu tiên thu hút các nhà đầu tư chiến lược triển khai các dự án quy mô lớn như khu nghỉ dưỡng cao cấp, khách sạn 4 - 5 sao, sân golf, khu vui chơi giải trí, sản phẩm du lịch tâm linh, trải nghiệm thiên nhiên…
Để thúc đẩy phát triển du lịch, hiện nay, nhiều dự án giao thông liên vùng và nội tỉnh đang được triển khai như các tuyến đường kết nối hồ Núi Cốc với sườn Đông Tam Đảo, tuyến đường Bắc Kạn - Hồ Ba Bể kết nối sang Na Hang (Tuyên Quang), cùng các tuyến vành đai, cao tốc và đường liên kết vùng... Khi các tuyến đường này được hoàn thiện không chỉ rút ngắn thời gian di chuyển mà còn tạo điều kiện hình thành thêm các tour, tuyến du lịch liên hoàn giữa các khu, điểm du lịch trong tỉnh, đặc biệt là tăng cường kết nối giữa hồ Núi Cốc, hồ Ba Bể - hai trọng điểm du lịch của tỉnh...
Cùng với những giải pháp đồng bộ về phát triển nguồn nhân lực du lịch, liên kết, hợp tác phát triển du lịch, xây dựng hình ảnh, định vị thương hiệu... du lịch Thái Nguyên đang có những bước chuyển mình mạnh mẽ, từng bước đưa tiềm năng du lịch thực sự trở thành thế mạnh về kinh tế./.
