Để tiếng khèn ngân vang trên cao nguyên đá

Tủa Chùa là huyện vùng cao của tỉnh Điện Biên có đông đồng bào dân tộc Mông sinh sống. Tiếng khèn từ lâu đã "ngấm sâu" vào máu thịt đồng bào Mông nơi đây. Âm thanh của khèn du dương, tình cảm, mộc mạc như chính cuộc sống của người dân vùng cao nguyên đá. Họ đã truyền dạy cách chế tác để loại nhạc cụ này lưu truyền giá trị văn hóa cho các thế hệ khác.

Chiếm hơn 70% dân số huyện Tủa Chùa, văn hóa tinh thần của đồng bào dân tộc Mông khá phong phú và độc đáo. Các loại hình dân ca, dân vũ, lễ hội, trò chơi dân gian cũng như âm nhạc và nhạc cụ của người Mông đều có những nét đặc trưng riêng biệt. Trong đó, khèn chính là loại nhạc cụ mang đậm bản sắc văn hóa. Khèn Mông còn mang ý nghĩa tâm linh, thường được sử dụng trong các dịp lễ hội, nghi lễ truyền thống và sinh hoạt cộng đồng.

vna_potal_dien_bien_nghe_nhan_che_tac_khen_mong_noi_reo_cao_152440072_3970628.jpg
Để tạo ra từng ống khèn có âm thanh hay, nghệ nhân phải phải là người rất tỷ mỉ, cẩn thận và có khả năng thẩm âm tốt. Ảnh: Phan Tuấn Anh - TTXVN

Đội khèn xã Sính Phình (huyện Tủa Chùa) được thành lập nhiều năm nay và đã tham gia biểu diễn ở nhiều nơi. Nghệ nhân Ưu tú Sình A Tâu (thôn 4, xã Sính Phình) cho biết, hầu hết đàn ông trưởng thành ở trong thôn đều biết thổi khèn. Những năm qua, đội khèn xã Sính Phình đã mở các lớp truyền dạy thổi khèn, biểu diễn khèn Mông cho thế hệ trẻ tại các thôn, bản trong xã để tiếng khèn được lưu truyền mãi.

Năm 2022, Nghệ thuật chế tác và múa khèn của người Mông tỉnh Điện Biên được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. Việc giữ gìn và phát triển nghề chế tác khèn Mông đang đứng trước nhiều thách thức do sự mai một của nghề thủ công truyền thống và thay đổi trong lối sống hiện đại. Tuy nhiên, tại Tủa Chùa, các nghệ nhân vẫn tiếp tục duy trì và truyền dạy nghề cho thế hệ trẻ. Họ không chỉ tạo ra những chiếc khèn với âm thanh đặc trưng mà còn khắc họa giá trị văn hóa đặc sắc thông qua từng đường nét, hoa văn được chạm khắc trên khèn.

vna_potal_dien_bien_nghe_nhan_che_tac_khen_mong_noi_reo_cao_152445182_3970624.jpg
Nghệ nhân làm tỷ mỉ, cẩn thận khi tạo âm thanh từng ống khèn. Ảnh: Phan Tuấn Anh - TTXVN

Ông Sùng A Câu (thôn Háng Đề Dê, xã Sính Phình) thông tin, lúc nông nhàn, ông thường cùng những người đàn ông trong thôn chế tác khèn. Dưới sự chỉ dẫn của ông, mỗi người sẽ làm một công đoạn sau đó ghép lại để thành một chiếc khèn hoàn chỉnh. Người biết nhiều chỉ cho người biết ít, người chưa biết chế tác khèn cũng đến đây để học hỏi dần. Những buổi ngồi chế tác khèn cùng nhau, người làm, người thổi thử khèn là niềm vui, tự hào của những người đàn ông ở thôn Háng Đề Dê.

Khèn Mông có âm thanh rất riêng biệt, mang màu sắc văn hóa và tâm hồn của người Mông. Âm điệu của khèn thường du dương, khi trầm bổng, khi rộn ràng, gắn liền với các bài múa trong các lễ hội và các sự kiện quan trọng. Theo ông Sùng A Câu, để làm một chiếc khèn, người thợ thường sử dụng gỗ, trúc và đồng, đòi hỏi sự tỉ mỉ và khéo léo trong từng công đoạn, từ chọn gỗ, đẽo khèn đến việc gắn ống trúc và tạo âm thanh. Phần khó nhất là điều chỉnh âm thanh sao cho các nốt trên khèn đều vang đúng tần số chuẩn.

Là địa phương có đông người Mông sinh sống, chuyện Tủa Chùa đã rất nỗ lực để bảo tồn và phát triển nghề chế tác khèn thông qua lớp học truyền dạy, hỗ trợ nghệ nhân, quảng bá sản phẩm ở hội chợ văn hóa và chương trình du lịch. Việc đưa khèn Mông vào các sự kiện văn hóa, nghệ thuật không chỉ góp phần bảo tồn nghề truyền thống mà còn giúp khẳng định bản sắc văn hóa dân tộc trong bối cảnh hội nhập. Nhờ đó, nghề chế tác khèn Mông ở Tủa Chùa vẫn được duy trì, trở thành một biểu tượng văn hóa độc đáo và quan trọng trong cộng đồng người dân nơi đây.

Ông Vừ A Hùng, Phó Chủ tịch UBND huyện Tủa Chùa cho biết, UBND huyện đã tổ chức Hội thi biểu diễn khèn Mông để các nghệ nhân có sân chơi và giao lưu, học hỏi. Trong tuần Văn hóa - Du lịch huyện Tủa Chùa diễn ra tháng 10/2024, huyện tiếp tục tổ chức hội thi để phát huy giá trị văn hóa khèn Mông và giới thiệu đến du khách di sản văn hóa phi vật thể này.

vna_potal_dien_bien_nghe_nhan_che_tac_khen_mong_noi_reo_cao_152429510_3970632.jpg
Nghệ nhân truyền dạy điệu múa khèn cho thế hệ sau. Ảnh: Phan Tuấn Anh - TTXVN

Năm 2023, Bảo tàng tỉnh Điện Biên đã tổ chức lớp truyền dạy nghề chế tác khèn của dân tộc Mông với sự tham gia của các nghệ nhân và học viên tại huyện Tủa Chùa nhằm phát huy vai trò của các nghệ nhân chế tác khèn, nâng cao nhận thức cho cộng đồng, trực tiếp là các học viên về bảo tồn những giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc. Qua đó, góp phần làm phong phú thêm đời sống văn hóa tinh thần của đồng bào, gìn giữ, phát huy được nghệ thuật trình diễn dân gian, các tập quán xã hội và tín ngưỡng gắn với cây khèn của dân tộc Mông.

Dẫu trong đời sống còn nhiều khó khăn nhưng vang vọng trên cao nguyên đá Tủa Chùa tiếng khèn vẫn trầm bổng theo tháng năm. Những người đàn ông dân tộc Mông nơi đây vẫn đứng trên đá, hiên ngang cùng đá, thổi vang giai điệu khèn của dân tộc. Đây cũng là nét độc đáo trong bức tranh văn hóa đa sắc màu ở Tủa Chùa.

Xuân Tư - Hoàng Giang

Xuân Tư - Hoàng Giang ((TTXVN))

Có thể bạn quan tâm

TP Hồ Chí Minh đưa chính sách đến gần đồng bào dân tộc thiểu số

TP Hồ Chí Minh đưa chính sách đến gần đồng bào dân tộc thiểu số

TP Hồ Chí Minh gắn chăm lo đời sống đồng bào dân tộc thiểu số với hướng dẫn tiếp cận chính sách, pháp luật. Từ cơ sở, chính quyền, Mặt trận và người có uy tín cùng hỗ trợ người dân, lắng nghe kiến nghị, tạo điều kiện để đồng bào ổn định sinh kế và tham gia cộng đồng.

Đại đoàn kết – cội nguồn sức mạnh từ mỗi bản làng

Đại đoàn kết – cội nguồn sức mạnh từ mỗi bản làng

Phát huy truyền thống đoàn kết, gắn bó của cộng đồng các dân tộc, xã Than Uyên (tỉnh Lai Châu) đang hướng tới Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc năm 2026 gắn với Ngày Văn hóa Việt Nam bằng nhiều hoạt động thiết thực, ý nghĩa.

Sắc màu trang phục truyền thống các dân tộc hội tụ tại Bắc Mê

Sắc màu trang phục truyền thống các dân tộc hội tụ tại Bắc Mê

Trong khuôn khổ Lễ hội đua mảng và Hội thi trình diễn trang phục truyền thống dân tộc xã Bắc Mê lần thứ II năm 2026, không gian văn hóa vùng cao trở nên rực rỡ với những sắc màu đặc trưng của đồng bào Tày, Mông, Dao cùng nhiều dân tộc sinh sống trên địa bàn.

'Thái Nguyên Trail - Xứ Trà sơn cước' qua đồi chè La Bằng

'Thái Nguyên Trail - Xứ Trà sơn cước' qua đồi chè La Bằng

Giải “Thái Nguyên Trail - Xứ Trà sơn cước 2026” đưa người chạy qua những nương chè và lối đá La Bằng bên sườn Đông Tam Đảo. Từ cuộc đua ở La Bằng, những người yêu chạy bộ có thêm lý do trở lại vùng chè cùng bạn bè và người thân.

Đại hội đại biểu Phật giáo Việt Nam thông qua Hiến chương sửa đổi, nâng hiệu quả hoạt động

Đại hội đại biểu Phật giáo Việt Nam thông qua Hiến chương sửa đổi, nâng hiệu quả hoạt động

Chiều 7/11, Đại hội đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ X thông qua Hiến chương sửa đổi và nghị quyết nhiệm kỳ 2026–2031, hoàn thành chương trình làm việc tại TP Hồ Chí Minh. Giáo hội xác định sẽ tiếp tục củng cố tổ chức, tăng cường kỷ cương, đổi mới hoạt động, đồng hành cùng dân tộc.

Phật giáo phát huy tinh thần phụng sự, đồng hành cùng đất nước phát triển

Phật giáo phát huy tinh thần phụng sự, đồng hành cùng đất nước phát triển

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn ghi nhận những đóng góp của Phật giáo trong xây dựng đất nước, chăm lo đời sống nhân dân; đồng thời kỳ vọng Giáo hội tiếp tục đổi mới, củng cố đoàn kết, phát huy nguồn lực tôn giáo, đồng hành cùng dân tộc trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Giữ hồn văn hóa Khmer qua lễ dâng y Kathina

Giữ hồn văn hóa Khmer qua lễ dâng y Kathina

Lễ dâng y Kathina là dịp để đồng bào Khmer và Phật tử thực hành hạnh bố thí, tạo phước báu; đồng thời gìn giữ, phát huy những giá trị văn hóa, tín ngưỡng truyền thống tốt đẹp của bà con Khmer Nam Bộ theo hệ phái Phật giáo Nam Tông.

Nét đẹp Lễ cúng máng nước của đồng bào M’Nông

Nét đẹp Lễ cúng máng nước của đồng bào M’Nông

Gắn liền với đời sống sinh hoạt, sản xuất và tín ngưỡng của đồng bào M’Nông, Lễ cúng máng nước là nét đẹp văn hóa truyền thống, thể hiện lòng biết ơn thiên nhiên và ước vọng về cuộc sống bình an, no ấm. Nghi lễ vừa được phục dựng tại thôn Tak Xoai, xã Trà Leng, thành phố Đà Nẵng, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa, đồng thời nâng cao ý thức bảo vệ nguồn nước và môi trường sinh thái.

Mùa lúa chín – Mùa lễ hội giữa Đại ngàn

Mùa lúa chín – Mùa lễ hội giữa Đại ngàn

Cuối tháng 10, khi những cánh đồng lúa ở khu vực phía Tây tỉnh Quảng Ngãi bắt đầu ngả sang màu vàng, cũng là thời điểm bước vào mùa lễ hội của đồng bào dân tộc thiểu số Xơ Đăng, Bahnar. Với bà con Bahnar nhánh Giơ Lâng là Lễ Ét Đông (Lễ ăn con dúi), còn với bà con Xơ Đăng là Lễ Mừng lúa mới được tổ chức với cùng mong muốn và tạ ơn trời đất cho một vụ mùa bội thu, mang lại sự ấm cúng, bình yên cho dân làng. Những nét văn hóa đặc sắc trong mùa lễ hội của đồng bào Xơ Đăng, Bahnar nơi đây đã cùng vẽ nên “bức tranh” đầy màu sắc của cộng đồng các dân tộc giữa đại ngàn Tây Nguyên.

Độc đáo Tết Raya của người Chăm Islam An Giang

Độc đáo Tết Raya của người Chăm Islam An Giang

Nơi cuối nguồn Tây Nam của tổ quốc, bên dòng sông Hậu hiền hòa bao đời ôm lấy những xóm làng trù phú, có một cộng đồng hình thành từ bao đời nay, gìn giữ và bồi đắp nên một nét đẹp văn hóa đặc sắc với những dấu ấn rất riêng. Đó là đồng bào Chăm Islam An Giang.

Sắc màu văn hóa Lô Lô hội tụ nơi biên cương

Sắc màu văn hóa Lô Lô hội tụ nơi biên cương

Giữa không gian núi đá trùng điệp nơi cực Bắc Tổ quốc, những thanh âm trống đồng, sắc màu trang phục truyền thống và các điệu múa dân gian của đồng bào Lô Lô đã tạo nên một không gian văn hóa đặc sắc tại xã Mèo Vạc, tỉnh Tuyên Quang.

Tây Ninh phát huy sức mạnh đại đoàn kết các dân tộc

Tây Ninh phát huy sức mạnh đại đoàn kết các dân tộc

Tây Ninh có 17 dân tộc thiểu số với 35.589 người, nhiều cộng đồng sinh sống tại các xã biên giới giáp Campuchia. Tỉnh chú trọng hỗ trợ sinh kế, chăm lo giáo dục, y tế, bảo tồn bản sắc văn hóa và bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của đồng bào. 

Quân đội chung tay gìn giữ văn hóa nhà rông

Quân đội chung tay gìn giữ văn hóa nhà rông

Chiều 22/10, Binh đoàn 15 (Bộ Quốc phòng) tổ chức Lễ khánh thành, bàn giao Nhà rông văn hóa tặng nhân dân thôn Giang Lố 1, xã Sa Loong, tỉnh Quảng Ngãi. Công trình có tổng kinh phí hơn 2 tỷ đồng, do Binh đoàn 20 hỗ trợ, Binh đoàn 15 làm chủ đầu tư, Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 732 phối hợp triển khai thực hiện.

Gìn giữ nét đẹp lễ Dâng y Kathina

Gìn giữ nét đẹp lễ Dâng y Kathina

Sáng 22/10, Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh An Giang trang trọng tổ chức lễ Dâng y Kathina năm 2026, với sự tham dự của chư Tôn trưởng lão Hòa thượng, Thượng tọa, chư Tăng, sư trụ trì 66 chùa Phật giáo Nam tông Khmer cùng đông đảo đồng bào, Phật tử.