Bản sắc người Dao tiền
Thôn Khau Tràng có 93 hộ dân tộc Dao tiền nằm ngay sát trung tâm xã, nơi án ngữ những thửa ruộng bậc thang đẹp nhất vùng. Đúng là Khau Tràng mùa nào cũng đẹp. Mùa xuân có hoa lê nở trắng trời. Mùa hạ là mùa con nước đổ. Mùa thu lúa đang độ chín vàng. Mùa đông mây giăng kín bản. Cái hay và độc đáo của Khau Tràng còn là bản sắc của người Dao tiền. Chỉ tay về phía mấy ngôi nhà mái ngói âm dương, ông Bàn Tiến Sỹ, Chủ tịch UBND xã Hồng Thái cho biết, hầu hết bà con ở đây làm nhà gỗ, lợp ngói âm dương. Bởi chất đất khu vực Hồng Thái không thích hợp với cây cọ. Hơn nữa, với khí hậu ẩm chắc chắn mái nhà lợp lá cọ sẽ nhanh hỏng. Nên từ xa xưa người Dao tiền ở địa phương đã biết cách làm ngói âm dương để lợp nhà. Chất đất được chọn làm ngói là đất sét, được nung nhiều ngày trong lò than củi đượm.
Thôn Khau Tràng có 93 hộ dân tộc Dao tiền nằm ngay sát trung tâm xã, nơi án ngữ những thửa ruộng bậc thang đẹp nhất vùng. Đúng là Khau Tràng mùa nào cũng đẹp. Mùa xuân có hoa lê nở trắng trời. Mùa hạ là mùa con nước đổ. Mùa thu lúa đang độ chín vàng. Mùa đông mây giăng kín bản. Cái hay và độc đáo của Khau Tràng còn là bản sắc của người Dao tiền. Chỉ tay về phía mấy ngôi nhà mái ngói âm dương, ông Bàn Tiến Sỹ, Chủ tịch UBND xã Hồng Thái cho biết, hầu hết bà con ở đây làm nhà gỗ, lợp ngói âm dương. Bởi chất đất khu vực Hồng Thái không thích hợp với cây cọ. Hơn nữa, với khí hậu ẩm chắc chắn mái nhà lợp lá cọ sẽ nhanh hỏng. Nên từ xa xưa người Dao tiền ở địa phương đã biết cách làm ngói âm dương để lợp nhà. Chất đất được chọn làm ngói là đất sét, được nung nhiều ngày trong lò than củi đượm.
Người dân nơi đây thường làm nhà gỗ 3 gian 2 chái, xung quanh tường bưng bằng gỗ, trên lợp ngói âm dương. Ngói âm dương nặng được úp với nhau theo hình máng, dễ thoát nước mà lại tránh được những cơn gió to. Từ vài nóc nhà, đến nay Khau Tràng đã có cả một quần thể nhà ngói âm dương. Cùng với hệ thống ruộng bậc thang kỳ vĩ, những ngôi nhà ngói âm dương và những cây lê xứ lạnh là biểu trưng của Khau Tràng.
Mỗi lần lên với Khau Tràng, Nghệ sỹ Nhiếp ảnh Hà Thế Đô, hội viên Hội Văn học - Nghệ thuật tỉnh cứ mê mẩn với những ngôi nhà lợp ngói âm dương của người Dao tiền nơi đây. Ông bảo, đi nhiều nơi nhưng vẫn thấy Khau Tràng đẹp một cách giản dị. Nghệ sỹ tập trung chụp nhiều cảnh những mái nhà cổ, xa xa là thửa ruộng bậc thang. Ai xem ảnh về Khau Tràng cũng muốn xách ba lô đi du lịch ở vùng non cao này. Ngoài ngắm cảnh đẹp, du khách còn trải nghiệm ở homestay tìm hiểu cuộc sống của người dân bản địa với bản sắc vô cùng phong phú, độc đáo.
Phát triển dịch vụ homestay
Mấy năm về trước, Khau Tràng được ví như “cô gái đẹp ngủ trong rừng”. Từ khi đường giao thông, điện, viễn thông được đầu tư, người dân trong thôn mới tránh khỏi cuộc sống biệt lập. Người có công việc lên Khau Tràng đều rỉ tai nhau, nơi này đẹp mê hoặc lòng người, khiến nhiều người tò mò muốn khám phá. Kể từ đó, những đội “phượt thủ”, các nghệ sỹ nhiếp ảnh tạm gác lại việc nhà, cất công lên với Khau Tràng để thưởng ngoạn cảnh đẹp. Ông Đặng Đức Hoài, cán bộ Văn phòng xã Hồng Thái nói, năm 2018 huyện Na Hang lần đầu tiên tổ chức Ngày hội Văn hóa du lịch vùng cao tại xã Hồng Thái đã mở ra một hướng đi mới cho người dân trong thôn. UBND huyện và Ban Quản lý Khu du lịch sinh thái Na Hang đang quy hoạch Khau Tràng trở thành làng văn hóa du lịch homestay. Vì vậy, vấn đề bảo tồn những ngôi nhà gỗ mái ngói âm dương của người Dao tiền có vai trò rất quan trọng. Địa chính xã hiện nay chỉ cấp phép cho những gia đình xây dựng mới đúng quy hoạch, mang đậm bản sắc văn hóa địa phương.
Để làm được du lịch homestay, xã đã hướng dẫn các hộ cách bảo tồn, sửa chữa nhà cửa, giữ gìn vệ sinh môi trường. Ông Đặng Văn Vuồng, một chủ hộ homestay ở Khau Tràng chia sẻ, sau khi có một số nhóm khách vào hỏi thuê nhà, ăn ở trọn gói; thấy dịch vụ này có thể phát triển được nên gia đình quyết định đầu tư phát triển. Ông đã được xã chọn đi tập huấn về du lịch homestay do giảng viên trường Cao đẳng Du lịch Hà Nội truyền đạt, nhờ vậy đã học hỏi được rất nhiều. Mới đây có 2 du khách người Pháp lên Hồng Thái, họ đã chọn nhà ông ở homestay vì mái nhà có lợp ngói âm dương rất ấn tượng.
Hồng Thái đã trở thành “điểm hẹn 4 mùa”. Mùa nào cũng có khách. Giờ đây, người dân Khau Tràng mới nhận thức rõ giá trị của ngôi nhà truyền thống lợp ngói âm dương của mình. Để tăng sức hút với khách du lịch, chị Đặng Thị Dương, một chủ hộ homestay ở Khau Tràng đã thiết kế cổng và bờ rào bằng đá xếp. Gia đình chỉ chỉnh trang một chút, thế mà không gian homestay đã hiện rõ. Theo chị Dương, vào mùa lễ hội hay mùa lúa chín, du khách thập phương lên rất đông, dịch vụ homestay không đủ chỗ phục vụ du khách. Thấy nhà này sửa sang nhà cửa làm được, nhà kia cũng làm theo, dần dần trở thành một làng homestay.
Đang ngắm mấy cây lê bên đường, chúng tôi bắt gặp một nhóm du khách đang ở homestay nhà ông Bàn Quý Tỉnh. Nhà ông Tỉnh có địa thế thuận lợi, đứng ở sân có thể nhìn những thửa ruộng bậc thang đẹp nhất của Khau Tràng. Chị Lê Mai Hoa, du khách Hà Nội cùng đoàn cảm nhận, sáng ngủ dậy ở đây thật sảng khoái. Đoàn chị cùng với gia chủ làm các món ăn mang đậm bản sắc người Dao tiền. Gia chủ còn cho khách mượn quần áo dân tộc Dao để chụp ảnh, giới thiệu việc thêu thùa trong trang phục. Chủ nhà luôn thân thiện, cởi mở với khách, nên ai cũng thoải mái và thú vị khi ở homestay.
Ngày nay, việc làm những ngôi nhà gỗ, lợp ngói âm dương vẫn tiếp diễn ở lớp con cháu người Dao tiền Khau Tràng. Nhà có chi phí thấp, mà vẫn đáp ứng đủ mọi nhu cầu. Bởi nhóm thợ gỗ lành nghề có tại địa phương, việc làm ngói cũng có thể diễn ra tại gia chủ. Ngoài ra, người dân có thể mua ngói với giá khoảng 1.500 đồng/viên, việc vận chuyển cũng rất thuận lợi. Theo một số thợ cả trong vùng, một ngôi nhà trung bình lợp hết từ 1 đến 1,5 vạn viên.
Theo baotuyenquang.com.vn
