Là vùng đất Tây Nguyên với sự đa dạng văn hóa của 49 dân tộc anh em, những năm qua, tỉnh Đắk Lắk nỗ lực từng bước xây dựng nền tảng tri thức giáo dục cho học sinh dân tộc thiểu số. Những nỗ lực không ngừng của các đơn vị đã giúp ngành Giáo dục tỉnh đạt được nhiều thành tựu đáng tự hào, tạo tiền đề quan trọng để nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực và bảo tồn bản sắc văn hóa.
*Nền tảng cho sự phát triển bền vững
Đắk Lắk hiện có gần 500.000 học sinh, trong đó hơn 168.000 em là học sinh dân tộc thiểu số. Để đáp ứng nhu cầu học tập của con em đồng bào, tỉnh đã xây dựng hệ thống trường phổ thông dân tộc nội trú và bán trú khá toàn diện. Hiện nay, Đắk Lắk có 2 trường trung học phổ thông dân tộc nội trú, 15 trường dân tộc nội trú cấp trung học cơ sở và 18 trường phổ thông có học sinh bán trú với hơn 8.000 học sinh dân tộc thiểu số theo học. Những ngôi trường này không chỉ cung cấp nền tảng kiến thức mà còn hỗ trợ điều kiện ăn ở, sinh hoạt, giúp học sinh dân tộc thiểu số yên tâm học tập.
Nằm tại trung tâm thành phố Buôn Ma Thuột, Trường Trung học phổ thông Dân tộc nội trú Nơ Trang Lơng là một trong những cơ sở giáo dục tiêu biểu. Với hơn 90% học sinh thuộc 21 dân tộc thiểu số đang sinh sống trên địa bàn tỉnh, nhà trường không chỉ chú trọng vào chất lượng giáo dục mà còn đảm bảo các điều kiện giúp các em yên tâm học tập.
Ông Bùi Xuân Lễ, Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Dân tộc nội trú Nơ Trang Lơng cho biết, với đặc điểm mang tính chất chuyên biệt, ngoài thực hiện định hướng chung của ngành, nhà trường có những giải pháp và hình thức giáo dục dạy học phục vụ cho các đối tượng học sinh.
Các em học sinh ở nội trú, quy mô 35 em/lớp nên trường có điều kiện thuận lợi phát triển lớp học. Trong công tác giảng dạy và giáo dục học sinh, nhà trường đã có nhiều cải tiến, đổi mới như: Cải tiến phương pháp dạy học phù hợp đối tượng học sinh dân tộc thiểu số; xây dựng phong trào học sinh tự học có hiệu quả; coi trọng và nâng cao chất lượng công tác chủ nhiệm lớp; đẩy mạnh giáo dục kỹ năng sống thông qua các hoạt động giáo dục, nhất là giáo dục ngoài giờ lên lớp phong phú, đa dạng, có tác dụng thiết thực trong việc giáo dục toàn diện học sinh... Bên cạnh đó, ngay từ đầu năm học, nhà trường định hướng cho các em lựa chọn chuyên đề học tập phù hợp với định hướng môn học thi tốt nghiệp để có kết quả tuyển sinh vào các trường đại học, cao đẳng.
Nhờ đó, năm học 2023-2024, trường đạt tỷ lệ tốt nghiệp trung học phổ thông 100%; nhiều môn thi tốt nghiệp có điểm số đứng vị thứ cao trong top 5, top 10 của tỉnh. Học sinh của trường tích cực tham gia các hoạt động phong trào của ngành Giáo dục tỉnh, đặc biệt là các kỳ thi và đạt được nhiều kết quả tích cực.
Trường Trung học phổ thông Võ Nguyên Giáp (huyện Ea Kar, tỉnh Đắk Lắk), dù mới thành lập năm 2020, đã nhanh chóng khẳng định vị trí trong hệ thống giáo dục tỉnh. Với hơn 34% học sinh dân tộc thiểu số, nhà trường không ngừng đổi mới phương pháp dạy học, tổ chức các hoạt động ngoại khóa gắn với bảo tồn văn hóa và phát triển năng lực cá nhân.
Thầy Nguyễn Tiến Dũng, Hiệu trưởng nhà trường nhấn mạnh, cùng với việc tạo điều kiện cho giáo viên được học tập nâng cao trình độ chuyên môn, nhà trường xây dựng chủ trương phát triển phẩm chất năng lực người học trên tinh thần động viên, khích lệ học sinh để các em nỗ lực vươn lên. Nhờ đó, nhiều học sinh dân tộc thiểu số tại trường có thành tích cao trong học tập. Tỷ lệ tốt nghiệp trung học phổ thông của trường năm học 2023-2024 đạt 100%; nhiều em giành giải thưởng cao trong các kỳ thi học sinh giỏi.
*Thách thức và giải pháp đổi mới
Qua hơn 10 năm thực hiện đổi mới, ngành Giáo dục của tỉnh đã đạt những thành tựu nổi bật. Chất lượng giáo dục đại trà từng bước được nâng lên, thành tích học sinh giỏi quốc gia cao so trong khu vực 10 tỉnh Duyên hải miền Trung và Tây Nguyên. Trong các cuộc thi khoa học và kỹ thuật dành cho học sinh trung học đã có những dự án đoạt giải Nhất và có dự án tham dự kỳ thi Khoa học kỹ thuật (ISEP) tại Mỹ. Giáo dục dân tộc được chú trọng, hệ thống các trường phổ thông dân tộc nội trú và bán trú được duy trì và phát triển đã góp phần không nhỏ trong việc nâng cao trình độ văn hóa cho học sinh dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh, là nơi tạo nguồn nhân lực có chất lượng cho vùng dân tộc thiểu số, miền núi, vùng kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.
Mặc dù đạt được nhiều thành tựu, nhưng ngành Giáo dục tỉnh Đắk Lắk vẫn đối mặt với không ít khó khăn. Cơ sở vật chất, thiết bị dạy học mặc dù đã được quan tâm đầu tư nhưng vẫn thiếu và không đồng bộ, nhất là các trường ở vùng sâu, vùng xa, vùng đông đồng bào dân tộc thiểu số. Tỷ lệ trường học kiên cố vẫn còn thấp so với mặt bằng chung của cả nước. Hơn nữa, Đắk Lắk là tỉnh miền núi, địa bàn rộng, có nhiều học sinh người dân tộc thiểu số, nhiều điểm trường lẻ ở cấp mầm non và tiểu học ở vùng khó khăn, ảnh hưởng rất lớn đến việc học của học sinh.
Bà Lê Thị Thảo, Trưởng Phòng trung học phổ thông, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Đắk Lắk cho rằng, việc đổi mới giáo dục dân tộc thiểu số cần tập trung vào xây dựng kế hoạch bài giảng sáng tạo, tăng cường tính chủ động, tự học của học sinh. Đồng thời, các trường cần chú trọng phát triển năng lực chuyên biệt cho học sinh và giáo dục ý thức bảo tồn văn hóa dân tộc.
Theo Nhà giáo Ưu tú, Tiến sĩ Đỗ Tường Hiệp, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Đắk Lắk, để giải quyết những rào cản này, tỉnh cần tập trung vào các giải pháp đồng bộ. Trong đó, tỉnh cần nâng cao đội ngũ nhà giáo, đặc biệt giáo viên dân tộc thiểu số, tăng cường năng lực trình độ, phẩm chất để đáp ứng dạy và học có hiệu quả; đẩy mạnh chuyển đổi số ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo vào nhà trường. Đắk Lắk cũng cần rà soát mạng lưới trường lớp, xóa bỏ điểm trường, xây dựng cơ sở học tập từ việc huy động các lực lượng xã hội phục vụ việc đổi mới, đặc biệt là vùng sâu, vùng xa; quan tâm học sinh nghèo, yếu thế, hiếu học, học sinh dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn để các em có thể được đến trường..., ông Hiệp nhấn mạnh.
Những nỗ lực trong phát triển giáo dục vùng dân tộc thiểu số đã mang lại nhiều thay đổi tích cực cho Đắk Lắk. Không chỉ giúp học sinh dân tộc thiểu số có cơ hội học tập bình đẳng, giáo dục còn là chìa khóa để nâng cao nhận thức cộng đồng, cải thiện chất lượng cuộc sống và phát triển kinh tế bền vững tại địa phương. Với định hướng chiến lược và sự chung tay của cả hệ thống chính trị, Đắk Lắk đang từng bước gieo trồng những “hạt giống tri thức” quý giá, góp phần kiến tạo một tương lai tươi sáng cho các thế hệ học sinh dân tộc thiểu số trên mảnh đất Tây Nguyên giàu bản sắc.
Nguyên Dung
