Xác định việc giữ gìn, phát huy giá trị văn hóa Mường không chỉ góp phần xây dựng, phát triển đời sống văn hóa tinh thần cho đồng bào và thúc đẩy du lịch, kinh tế - xã hội phát triển, huyện Thanh Sơn quan tâm, chú trọng thực hiện tốt công tác này và nhận được sự đồng thuận của mọi tầng lớp nhân dân.
Là vùng tiếp giáp với văn hóa Mường Hòa Bình, văn hóa Thái Sơn La và văn hóa Thái Nghĩa Lộ nổi tiếng, đồng thời là một trong những chiếc cầu nối chuyển tiếp giữa hai nền Văn hóa Việt - Mường, huyện miền núi Thanh Sơn có nhiều sắc thái văn hóa đặc trưng, đan xen, giao thoa rõ nét. Huyện Thanh Sơn hiện có 17 dân tộc anh em cùng sinh sống, trong đó người Mường chiếm gần 60% dân số. Đồng bào Mường nơi đây hội tụ nhiều nét văn hóa dân tộc đặc sắc như: các lễ hội, diễn xướng dân gian, nghi lễ, ngôn ngữ, ẩm thực, nghề truyền thống, trang phục dân tộc…
Võ Miếu là xã miền núi của huyện, luôn đi đầu trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Mường. Thực hiện Đề án kiểm kê, sưu tầm, bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Mường của huyện, xã đã tập trung quảng bá bản sắc văn hóa dân tộc Mường một cách bài bản và bước đầu thu được kết quả đáng khích lệ. Cụ thể, xã đã triển khai sâu rộng hoạt động sưu tầm các tài liệu, hiện vật quý hiếm là di sản văn hóa truyền thống điển hình của dân tộc Mường để bảo quản, trưng bày theo đúng quy trình như Đề án hướng dẫn.
Ông Nguyễn Trung Thạch, Phó Chủ tịch UBND xã Võ Miếu cho biết, đến nay, xã đã thành lập một Câu lạc bộ cấp xã và 15 câu lạc bộ khu dân cư để giữ gìn bản sắc dân tộc Mường. Trong đó, xã tập trung gìn giữ các điệu hò vè, trang phục, vật dụng sinh hoạt đời thường của người Mường... Trong các ngày lễ, Tết, Ngày đại đoàn kết toàn dân, các khu dân cư đều xây dựng tiết mục văn nghệ và trưng bày dụng cụ sinh hoạt, sản xuất của người Mường ở nhà văn hóa của khu. Hiện nay, xã còn lưu giữ hơn 10 bộ chiêng cổ và nhiều cổ vật đặc trưng của người Mường.
Không chỉ lưu giữ, trưng bày ở nhà văn hóa các khu dân cư, nhiều gia đình trong xã đã tự xây dựng không gian trưng bày riêng về văn hóa Mường như gia đình ông Hà Văn Mai ở khu Bần 1 lưu giữ gần 40 vật dụng sinh hoạt của người Mường. Hay gia đình ông Hà Mạnh Hoạch ở khu Bành, lưu giữ hơn 20 vật dụng sinh hoạt. Ông Hà Mạnh Hoạch, phấn khởi chia sẻ: Từ lâu, gia đình ông luôn có ý thức sưu tầm và giữ gìn các giá trị văn hóa của đồng bào mình, cả về văn hóa phi vật thể, vật thể như mâm cổ, bát cổ, chiêng cổ, cuốc, xẻng… Là đảng viên, ông thường xuyên tuyên truyền, vận động người dân đoàn kết, đồng lòng giữ gìn và phát huy những nét văn hóa truyền thống tốt đẹp của đồng bào Mường để các con, cháu noi theo.
Việc huy động nguồn lực toàn xã hội cùng tham gia gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa của dân tộc Mường trên địa bàn xã Võ Miếu đã tạo chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức, ý thức bảo vệ, phát huy giá trị di sản văn hóa trong nhân dân. Đặc biệt là góp phần đẩy mạnh phong trào Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa, xây dựng nông thôn mới.
Hiện nay, huyện Thanh Sơn đã sưu tầm, lưu giữ, bảo tồn được hơn 300 chiêng cổ, hơn 400 bộ trang phục dân tộc Mường, gần 100 nhà sàn truyền thống và nhiều đồ dùng lao động, sản xuất, sinh hoạt trong các gia đình đồng bào Mường. Tại một số xã đã xuất hiện mô hình du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Mường.
Tuy nhiên, việc bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa của dân tộc hiện nay không đơn giản vì lớp trẻ thường đi học, đi làm ăn xa không có nhiều người dành thời gian để tìm hiểu giá trị văn hóa truyền thống, không thường xuyên sử dụng tiếng nói, chữ viết của dân tộc mình. Thêm vào đó, các hình thức diễn xướng được truyền từ đời này sang đời khác qua hình thức truyền miệng, hướng dẫn trực tiếp, ít có các văn bản ghi lại cụ thể nên rất khó khăn trong việc truyền dạy.
Để thực hiện thành công "Đề án kiểm kê, sưu tầm, bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Mường giai đoạn 2017- 2025", ông Trần Ngọc Đương, Phó Chủ tịch UBND huyện Thanh Sơn cho biết địa phương tiếp tục triển khai sâu rộng, hiệu quả các hoạt động bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa dân tộc Mường như: Xây dựng phòng trưng bày truyền thống để trưng bày, bảo quản các di sản văn hóa tiêu biểu điển hình được kiểm kê; thường xuyên tổ chức chương trình hoạt động văn hóa để nghệ nhân truyền dạy văn hóa tiêu biểu điển hình của dân tộc Mường cho người dân, học sinh, sinh viên người đồng bào các dân tộc thiểu số trong huyện. Cùng với đó, địa phương tổ chức nhiều chương trình liên hoan, hội thi, trò diễn dân gian, ngày hội văn hóa, thể thao các dân tộc thiểu số cấp xã, thị trấn; điều tra, khảo sát, thống kê, đánh giá thực tế, đầy đủ hơn các di sản văn hóa điển hình truyền thống của đồng bào Mường.
Đặc biệt, trước mắt, địa phương chú trọng đến việc dựng nhà sàn truyền thống của dân tộc Mường ở các khu dân cư. Huyện khuyến khích các gia đình sử dụng tiếng nói của đồng bào mình khi sinh hoạt ở nhà để lớp trẻ học theo; khuyến khích đồng bào tổ chức hoạt động diễn xướng dân gian, mặc trang phục truyền thống trong các ngày lễ hội... Qua đó, nhằm tạo chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức và ý thức của toàn dân trong việc giữ gìn, phát huy giá trị di sản văn hóa tốt đẹp của đồng bào Mường huyện Thanh Sơn.
Trung Kiên
