Dựa vào cộng đồng dân tộc thiểu số tại chỗ để giao khoán, quản lý và bảo vệ rừng đang chứng minh hiệu quả rõ rệt tại nhiều địa phương. Không chỉ góp phần giữ vững diện tích rừng, mô hình này còn tạo sinh kế, nâng cao ý thức trách nhiệm, biến người dân thành lực lượng nòng cốt trong bảo vệ tài nguyên rừng. Thực tiễn cho thấy, khi người dân thực sự trở thành “chủ rừng”, những cánh rừng không chỉ được gìn giữ bền vững mà còn trở thành điểm tựa cho phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương.
Ban Quản lý rừng cộng đồng bon Bu N’đơr B, xã biên giới Tuy Đức, tỉnh Lâm Đồng (trước đây là xã Quảng Tâm, huyện Tuy Đức, tỉnh Đắk Nông cũ) đã nhận khoán bảo vệ hơn 1.000 hecta rừng sản xuất và rừng phòng hộ. Những cánh rừng này không chỉ là tài nguyên của quốc gia, mà cũng là nguồn sinh kế, là không gian sống, không gian văn hóa mà bà con gắn bó bao đời.
Để quản lý, bảo vệ rừng hiệu quả, các tổ tuần tra được Ban Quản lý rừng cộng đồng bon Bu N’đơr B duy trì thường xuyên. Hằng tháng, các thành viên thay phiên nhau bám rừng, kiểm tra từng tiểu khu, kịp thời phát hiện và ngăn chặn các trường hợp lấn chiếm, xâm hại rừng, đất rừng. Nhờ vậy, nhiều năm liền diện tích rừng được giữ vững; các vụ vi phạm xảy ra đều có quy mô nhỏ và được lập biên bản, bàn giao cho lực lượng chức năng xử lý kịp thời.
Ông Điểu Nơi, Trưởng Ban Quản lý rừng cộng đồng bon Bu N’đơr B cho biết, từ khi được giao đất giao rừng, Ban tổ chức kiểm tra thường xuyên, hàng ngày, hàng tuần đều có kế hoạch cụ thể. Các thành viên trong Ban đều thông thạo địa hình, nắm rõ từng khoảnh rừng, đất rừng trên các lâm phần được giao quản lý, bảo vệ. Bà con luôn có tinh thần trách nhiệm cao trong việc giữ rừng, đây vừa mang lại nguồn sinh kế, thu nhập ổn định, vừa gìn giữ được rừng cho tương lai, cho con cháu sau này.
Từ năm 2013, khi chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng được triển khai, mỗi quý, mỗi thành viên nhận từ 3 đến hơn 4 triệu đồng. Số tiền không lớn nhưng là nguồn động viên thiết thực để bà con thêm trách nhiệm với rừng. Theo anh Điểu Phên, một thành Ban Quản lý rừng cộng đồng bon Bu N’đơr B, vào các thời điểm giá nông sản tăng cao, nhiều người dân sống liền kề, tiếp giáp với rừng dễ tác động, lấn chiếm rừng, đất rừng để mở rộng đất sản xuất. Do đó, Ban phải bố trí, tổ chức các đội túc trực 24/24 và dựa vào lực lượng tại chỗ để kịp thời xử lý, ngăn chặn các trường hợp vi phạm và báo cáo cấp có thẩm quyền.
Bên cạnh nguồn thu nhập từ tiền giao khoán bảo vệ rừng, các hộ dân tham gia giữ rừng tại Ban Quản lý rừng cộng đồng bon Bu N’đơr B cũng như các hộ nhận khoán quản lý, bảo vệ rừng tại nhiều Ban Quản lý rừng phòng hộ, bảo tồn tỉnh Lâm Đồng còn được hưởng lợi trực tiếp từ cánh rừng mình gìn giữ. Dưới tán rừng, những sản vật tự nhiên như măng, lá bép, đọt mây, chuối hột, nấm, dược liệu, củi khô… được bà con tận dụng, giúp bà con có thêm nguồn thực phẩm sạch, quen thuộc, góp phần cải thiện đời sống, tạo sinh kế bền vững.
Một vạt rừng tự nhiên phía Tây tỉnh Lâm Đồng. Ảnh tư liệu: Hưng Thịnh/TTXVN
Hiện nay, tổng diện tích đất có rừng của xã Tuy Đức, tỉnh Lâm Đồng gần 4.700 hecta, trong đó, phần lớn diện tích đất có rừng đã được giao cho 4 ban quản lý rừng cộng đồng trực tiếp quản lý, bảo vệ.
Các ban quản lý rừng cộng đồng đã đồng hành với chính quyền địa phương và lực lượng kiểm lâm tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn người dân ký cam kết bảo vệ rừng, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Thực tế cho thấy, mô hình giao rừng cho cộng đồng phát huy hiệu quả rõ rệt: người dân vừa là chủ rừng, vừa là lực lượng nòng cốt bảo vệ rừng và rừng đã được bảo vệ, gìn giữ hiệu quả.
Theo ông Trần Văn Sĩ, Chủ tịch UBND xã Tuy Đức, vai trò của cộng đồng trong quản lý, bảo vệ rừng là rất lớn. Nhất là trong bối cảnh Tuy Đức có diện tích khá rộng, nhiều khoảnh rừng tự nhiên nằm xen kẽ với nhà của, nương rẫy của người dân. Việc quản lý, bảo vệ rừng, ngăn chặn các hành vi phá rừng, lấn chiếm đất rừng sẽ rất khó khăn, tốn kém kinh phí nếu không có sự vào cuộc, hỗ trợ của các ban quản lý rừng cộng đồng cũng như cộng đồng dân tộc thiểu số tại chỗ.
Thời gian qua, giá cả nhiều loại nông sản trên địa bàn tăng cao cũng gia tăng áp lực lên công tác quản lý, bảo vệ rừng. Do đó, xã đã chủ động ban hành các văn bản triển khai đến các cơ quan, đơn vị, đặc biệt là các ban quản lý rừng cộng đồng thường xuyên kiểm tra, kiểm soát nhằm hạn chế việc phá rừng trái phép. Đồng thời, lãnh đạo xã và các ngành chức năng liên quan cũng thường xuyên gặp gỡ, động viên bà con quản lý, bảo vệ rừng.
Nhìn chung, việc dựa vào cộng đồng các dân tộc thiểu số sống gần rừng để quản lý, bảo vệ rừng, đất rừng là một mô hình hiệu quả và nhiều người dân đã trở thành những người giữ rừng thực thụ. Mỗi cánh rừng được bảo vệ hôm nay không chỉ là tài sản của quốc gia, mà còn là minh chứng cho niềm tin, ý chí và sự đồng lòng của cộng đồng các dân tộc thiểu số, những con người thầm lặng góp phần gìn giữ màu xanh cho quê hương, đất nước.
Là vùng rừng trọng điểm của tỉnh Thái Nguyên, khu vực rừng ATK Định Hóa gồm 8 xã của huyện Định Hóa trước đây gồm: xã Định Hoá, Phượng Tiến, Lam Vỹ, Kim Phượng, Phú Đình, Bình Yên, Bình Thành, Trung Hội với tổng diện tích đất lâm nghiệp hơn 33.300 ha; trong đó, rừng đặc dụng hơn 5.500 ha, rừng phòng hộ gần 10.000 ha, rừng sản xuất trên 17.900 ha.
Ngay sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, sắp xếp lại đơn vị hành chính cấp xã (tháng 7/2025), sắp xếp lại tổ chức bộ máy quản lý, bảo vệ rừng, Hạt kiểm lâm số 11 và Ban quản lý rừng ATK Định Hóa đã triển khai thực hiện tốt công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng trên địa bàn.
Tại Ban quản lý rừng ATK Định Hóa – đơn vị được giao quản lý rừng đặc dụng, phòng hộ trên địa bàn 8 xã với tổng diện tích hơn 7.000 ha, tài nguyên rừng trên địa bàn Ban quản lý có trữ lượng trung bình; trong đó, chủ yếu là rừng tự nhiên tái sinh, tập trung ở các khu rừng đặc dụng và phòng hộ, rừng trồng phòng hộ loài cây trồng chính là cây keo, mỡ, quế. Khi chính quyền 2 cấp mới đi vào hoạt động, tình trạng vi phạm pháp luật về lâm nghiệp có phần diễn biến phức tạp. Nhiều đối tượng vi phạm đã lợi dụng chính quyền mới đi vào hoạt động, chưa ổn định, việc kiểm tra, giám sát còn lỏng lẻo, cán bộ phụ trách chuyên môn mới chưa thông thạo địa bàn.Do vậy, các đối tượng vi phạm đã lợi dụng để khai thác rừng, phá rừng, vận chuyển lâm sản trái pháp luật vẫn xảy ra…
Trước thực tế này, Ban quản lý rừng ATK Định Hóa đã khẩn trương thực hiện quy chế phối hợp với chính quyền UBND các xã và Hạt Kiểm lâm số 11 đã được triển khai đồng bộ, góp phần nâng cao hiệu quả công tác quản lý, bảo vệ rừng, phòng cháy, chữa cháy rừng và hỗ trợ phát triển cộng đồng dân cư vùng đệm.Bên cạnh đó, Ban quản lý rừng ATK Định Hóa đã hoàn thành việc lập hồ sơ phân định ranh giới rừng và cắm mốc, bảng trên thực địa Khu rừng bảo vệ cảnh quan ATK Định Hóa, chủ động thực hiện các biện pháp PCCCR ngay từ cơ sở, chuẩn bị các phương tiện, thiết bị, dụng cụ chữa cháy rừng và bố trí lực lượng trực 24/24 giờ trong thời kỳ cao điểm thời tiết khô hanh, nắng nóng, sẵn sàng chữa cháy khi có cháy rừng xảy ra.
Riêng trong các tháng đầu năm 2026, Ban đã tổ chức nghiệm thu và thanh toán khoán bảo vệ rừng tại các xã Phú Đình, Bình Thành, Kim Phượng và Định Hóa với tổng diện tích nghiệm thu đạt hơn 1.600 ha cho 11 cộng đồng dân cư và 59 hộ gia đình tham gia nhận khoán bảo vệ rừng, tổ chức trực 24/24 giờ vào những ngày dự báo cháy rừng cấp IV, cấp V, tổ chức tuần tra, kiểm tra tại các khu vực giáp ranh, khu vực phức tạp về tình trạng khai thác lâm sản và các điểm có nguy cơ biến động giảm diện tích rừng… Nhờ vậy, trong gần 3 tháng qua, diện tích rừng đặc dụng và rừng phòng hộ của Ban quản lý cơ bản ổn định, không phát hiện hiện tượng phát, phá rừng hoặc lấn chiếm đất rừng.
Theo ông Phạm Anh Tuấn, Quyền trưởng Ban quản lý, trong thực hiện nhiệm vụ quản lý bảo vệ rừng và phát triển rùng bền vũng, Ban xác định một số nhiệm vụ trọng tâm như: ổn định toàn bộ diện tích về mặt pháp nhân, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và thực hiện với vai trò chủ rừng để thực hiện công tác quản lý, bảo vệ rừng đầy đủ, theo đúng quy định pháp luật, đồng thời tăng cường các biện pháp thực hiện để tăng cường công tác quản lý rừng, bám sát theo tiểu khu, lục khoảnh, phối hợp với người dân địa phương, chính quyền xóm và đặc biệt là các tổ cộng đồng dân cư, các hộ dân được khoán bảo vệ rừng được giao...
Cùng với Ban quản lý rừng ATK Định Hóa, thực hiện công tác quản lý nhà nước về lâm nghiệp trên địa bàn 8 xã của huyện Định Hóa trước đây, Hạt Kiểm lâm số 11 đã phối hợp chặt chẽ với các lực lượng liên quan, chính quyền các xã thường xuyên tuần tra, kiểm tra rừng đặc biệt các diện tích rừng đặc dụng, phòng hộ, rừng sản xuất tự nhiên, các khu vực phức tạp về khai thác lâm sản, điểm nghi vấn biến động giảm diện tích rừng. Lực lượng Kiểm lâm chủ động thực hiện các biện pháp PCCCR ngay từ cơ sở; chuẩn bị các phương tiện, thiết bị, dụng cụ chữa cháy rừng và bố trí lực lượng trực 24/24 giờ trong thời kỳ cao điểm thời tiết khô hanh, nắng nóng, sẵn sàng chữa cháy khi có cháy rừng xảy ra.
Hạt cũng thực hiện Công tác giám sát khai thác lâm sản, quản lý chặt chẽ 121 cơ sở sản xuất kinh doanh chế biến lâm sản đang hoạt động, 27 cơ sở nuôi sinh sản, sinh trưởng động vật rừng, 22 cơ sở sản xuất, kinh doanh giống cây trồng lâm nghiệp… Trong 3 tháng đầu năm 2026, hạt kiểm lâm số 11 đã vận động nhân dân thực hiện bảo vệ rừng, phòng cháy chữa cháy rừng, tích cực trồng rừng; kiểm tra đôn đốc, hướng dẫn các hộ thực hiện chăm sóc rừng trồng đảm bảo đúng quy trình kỹ thuật, trồng gần 100 ha rừng tập trung, tổ chức 66 đợt tuần tra, kiểm tra rừng. Kiểm lâm địa bàn xã thực hiện nhiệm vụ bảo vệ và phát triển rừng đảm bảo đúng quy định, không có tình trạng phát phá, khai thác trái phép, không xảy ra cháy rừng....
Để nâng cao hiệu quả công tác quản lý, bảo vệ rừng trên địa bàn trong thời gian tới, ông Nguyễn Đức Thắng, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm số 11 cho biết: Hạt kiểm lâm số 11 đã chủ động ký quy chế phối hợp với UBND các xã và chỉ đạo lực lượng kiểm lâm địa bàn phối hợp, tham mưu cho UBND các xã xây dựng chương trình, kế hoạch công tác, đặc biệt là kế hoạch tuyên truyền, phổ biến pháp luật về lâm nghiệp cho người dân để nâng cao nhận thức của người dân trong công tác quản lý, bảo vệ rừng; xây dựng kế hoạch tuần tra, kiểm tra về quản lý, bảo vệ rừng, phòng cháy rừng, đặc biệt là các diện tích rừng tự nhiên và rừng đặc dụng, rừng phòng hộ trên địa bàn.../.
