Lạng Sơn, vùng đất địa đầu của Tổ quốc không chỉ nổi tiếng về sự nhộn nhịp, sầm uất trong kinh doanh thương mại, mà còn là nơi được biết đến với phong cảnh hùng vĩ, nên thơ và ẩm thực độc đáo.
Ẩm thực Lạng Sơn hấp dẫn bởi sự giao thoa văn hóa, hương vị độc đáo từ các món dân tộc Tày, Nùng, với những món ăn nổi bật như Lạp sườn, Phở chua... Tất cả tạo nên một bức tranh ẩm thực vùng cao đầy màu sắc.
Một trong những món ăn ngon, đặc trưng là lạp sườn. Đây là món ăn không thể thiếu trong các dịp quan trọng như đãi khách, đám cưới, lễ tiệc, dịp Tết Nguyên đán… của đồng bào dân tộc nơi đây.
Theo chị Dương Thị Huân, một trong những hộ kinh doanh lạp sườn ở phường Lương Văn Tri, tỉnh Lạng Sơn, bản thân chị thường xuyên làm lạp sườn để bán, món ăn này được nhiều người dân bản địa, đặc biệt là khách du lịch rất ưa chuộng, họ thường mua nhiều vào các dịp lễ, tết.
Tuy nhiên, để làm được lạp sườn ngon, đảm bảo vệ sinh, được khách hàng tin tưởng không phải là điều dễ dàng. Chị Huân cho hay, để làm ra sản phẩm thơm ngon, điều quan trọng nhất phải chọn được thịt lợn ngon. Theo đó, thịt để làm lạp sườn là thịt nạc vai, được chọn mua vào sáng sớm, thịt còn tươi, ấm. Thịt sau khi mua về rửa sạch và thái thành miếng rồi cho vào máy thái, sau đó được trộn với các gia vị như: bột canh, hạt tiêu, rượu gừng núi đá (loại gia vị tạo nên màu sắc, hương vị đặc trưng của món lạp sườn).
Thịt và các loại gia vị được trộn đều bằng tay, ướp 2 tiếng để gia vị ngấm đều rồi sau đó được nhồi vào ruột lợn. Tiếp đó, lạp sườn được cho vào lò sấy khoảng 2 tiếng cho khô rồi mang đi phơi nắng từ 2 đến 3 ngày, sau đó được đóng túi hút chân không và bảo quản trong tủ lạnh để dùng, nhất là dịp Tết nguyên đán.
"Lạp sườn có thể mang ra nướng hoặc xào tỏi, rán… khi ăn có mùi thơm của thịt, gừng núi đá, độ dai của lòng, độ đậm của gia vị. Tất cả đã tạo nên hương vị đặc trưng, trở thành món ngon của Xứ Lạng, nhiều người có thể thưởng thức mà không chán", chi Huân cho biết.
Là tín đồ của món ăn này, chị Bùi Thị Hà, thôn Xuân Nộn, xã Thư Lâm, thành phố Hà Nội chia sẻ, gần Tết nếu có thời gian chị thường lên Lạng Sơn để sắm Tết và không quên mua lạp sườn, nếu năm nào chị bận, chị lại nhờ người quen trên Lạng Sơn gửi lạp sườn bằng xe ô tô xuống Hà Nội trong ngày.
"Đây là món ăn rất ngon, độc đáo và có thể bảo quản được lâu ngày trong tủ lạnh, tôi thường ăn, đãi khách và để cúng tổ tiên mỗi dịp Tết đến xuân về", chị Hà bộc bạch.
Lạp sườn nhà chị Dương Thị Huân được đóng túi hút chân không phục vụ du khách trong dịp Tết. Ảnh: Bnews/vnanet.vn
Ngoài lạp sườn, phở chua Lạng Sơn cũng được biết đến như một đặc sản không lẫn được vào đâu được của người dân vùng biên ải Tổ quốc, món ăn này cũng thường xuất hiện trong các dịp lễ tết, đám cỗ và cả bữa ăn thường ngày của người dân nơi đây.
Chị Trần Bích Hạnh, phường Kỳ Lừa, tỉnh Lạng Sơn – một trong những hộ kinh doanh phở chua lâu năm cho rằng, phở chua Xứ Lạng không chỉ lạ về tên gọi mà còn lạ cả về hình thức và hương vị vô cùng độc đáo. Một bát phở chua thường bao gồm rất nhiều loại nguyên liệu khác nhau như: bánh phở, thịt xá xíu, khoai lang chao, dưa chuột, lạc rang… Bánh phở để làm phở chua thường là loại bánh phở sợi nhỏ, nhưng để cho “chuẩn vị” nhất thì phải là phở Lộc Bình (huyện Lộc Bình cũ) tráng tay mới đảm bảo sự thơm ngon và độ dẻo, dai khi ăn.
Thịt để làm xá xíu là thịt lợn nạc ngon. Đầu tiên, thịt được thái thành những miếng dày, to bằng lòng bàn tay, rồi tẩm ướp dầu hào, đường… và đem luộc đến khi gần chín. Sau đó, thịt được vớt ra, để ráo nước và rán vàng lên rồi thái thành từng lát dài. Tiếp đến, khoai lang được thái chỉ nhỏ, đảo trên chảo dầu sao cho thật giòn và vàng ruộm. Ngoài ra, lạc rang cũng được giã nhỏ, dưa chuột được lựa chọn kỹ càng, rửa sạch và đều phải thái sợi thật mỏng…
"Điểm nhấn đặc biệt và cũng là yếu tố quan trọng góp phần làm nên sự độc đáo của món ăn này là ở nước sốt mà người Xứ Lạng gọi là “nước lủ”. Để làm nước lủ ngon, đầu tiên, người chế biến phải phi thơm hành tỏi cùng với dấm, đường, nước mắm, gừng và thêm chút bột năng để nước dùng được sánh lại. Tùy theo truyền thống được lưu lại mà mỗi gia đình sẽ có một công thức đặc biệt, trở thành bí kíp riêng trong chế biến nước lủ", chị Hạnh bày tỏ
Bánh phở trắng ngần, dẻo dai cùng với thịt xá xíu, dưa chuột, lạc rang, khoai lang chiên… được rắc lên trên cùng trước khi chan nước lủ. Khi ăn, thực khách có thể trộn đều lên, vị chua chua ngọt ngọt của nước lủ, dai dai của sợi phở hòa quyện với nhau hài hòa và tinh tế làm nên món ăn không chỉ đẹp về hình thức mà còn ngon về hương vị, khiến bất cứ ai khi nhìn thấy cũng đều muốn thưởng thức ngay.
"Trong những ngày Tết, món ăn này thanh mát, ngon miệng cũng giúp cho người dân đỡ "ngấy", chị Hạnh chia sẻ.
Anh Nguyễn Huy Quỳnh, phường Trà Lý, tỉnh Hưng Yên cho biết: "Mỗi lần đến Lạng Sơn thường là vào dịp gần Tết, tôi bị lôi cuốn với những món ăn độc đáo, đặc biệt là phở chua. Phải nói đây không chỉ là món ăn rất ngon mà còn thể hiện sự tài tình khéo léo của người Xứ Lạng. Tôi cũng thường mua một vài bát về cho gia đình cùng thưởng thức, ai cũng tấm tắc khen ngon".
Ẩm thực Xứ Lạng ẩn chứa những nét văn hóa đặc trưng, là tính cách, là phong vị, là thành quả của cả một quá trình lao động, sản xuất sáng tạo. Ngày nay, ẩm thực nơi đây không đơn thuần chỉ là những món ăn độc đáo mà còn là nhân tố góp phần vào việc phát triển du lịch nơi biên cương của Tổ quốc.
Thưởng thức ẩm thực Lạng Sơn trong không khí se lạnh cùng với những cánh đào đang dần hé nở, báo hiệu một mùa xuân mới đang về mang theo nhiều niềm tin và hy vọng./.
