Với dân tộc Phù Lá, tiếng kèn là biểu tượng cho sự thiêng liêng không thể thiếu trong một đám cưới, bởi họ quan niệm hạnh phúc lứa đôi cũng giống như tiếng kèn, phải có cặp thì khi ngân lên mới tạo nên sự đồng điệu, xúc cảm trong lòng người. Nhưng điều đặc biệt diễn ra đám cưới này là lối “hát kể” - một trong những bản sắc văn hóa truyền thống của cộng đồng người Phù Lá.
Được lưu truyền theo phương thức dân gian, làn điệu “hát kể” đã gắn bó cùng những thăng trầm trong cuộc sống của người Phù Lá. Đối với họ, “hát kể” được coi như là tiếng lòng, là lời tâm can của bản làng...
Hình thức “hát kể” trong đám cưới của người Phù Lá bắt đầu khi ông mối, đại diện cho nhà trai hát tuyên bố lí do đến nhà gái: “Hôm nay tôi đại diện cho nhà trai, cân gạo đã đủ cân, cân lợn đúng đủ lợn, gà cũng đã đủ đôi, thịt cũng đã đủ ống, rượu đủ lít, bánh đủ gánh,… Đề nghị bên nhà gái nhẹ tay bưng lễ vật”. Nhà gái vui mừng cho người ra nhận lễ vật, khai tiệc tiếp đãi bà con dân bản để chúc mừng hạnh phúc cô dâu chú rể.
Tiếp đến, khi nhà gái đặt mâm cỗ cúng lên bàn thờ, giọng ca truyền cảm của ông mối lại cất lên: “Xin phép ông bà, tổ tiên, cho cháu được tách khỏi bàn thờ này, xin được rút tên khỏi nhà này để về nhà chồng. Cầu tổ tiên ban nhiều may mắn cho các cháu, cháu qua đò gặp đò, qua đường gặp người tốt giúp, qua làng được làng yêu thương”. Những câu “hát kể” của ông mối đại diện lời muốn nói của gia đình hai bên, người dân trong bản quây quần chăm chú lắng nghe như để chứng nhận ngày bén duyên cho đôi trai gái.
Khi chuẩn bị đưa dâu, bố mẹ cô gái “hát kể” dặn dò con gái khi về nhà chồng: “Con gái của ta ơi, con về nhà chồng chịu khó nhé. Hôm nay bạn bè, anh em đến để mừng cho con về nhà chồng đấy”. Tiếng hát của đấng sinh thành cất lên chan chứa yêu thương, trách nhiệm và sự xúc động vì sắp phải xa con. Đáp lại tình cảm mẹ cha, cô dâu khóc thật to, tiếng hát đầy nghẹn ngào, da diết: “Hôm nay con xin phép về nhà chồng, bố mẹ đừng nhớ con. Con cũng lo làm ăn sao cho giàu có bằng chị bằng em, như mọi người trong bản”. Không khí nhà gái lúc này trầm xuống, tiếng kèn cũng dịu dàng, sâu lắng hơn, khuôn mặt mọi người trầm ngâm như đang suy tư điều gì.
Sau khi cô dâu cúi sát đất lạy bố mẹ 3 lạy, nhà trai đưa cô dâu bước ra cửa, lúc này họ hàng nhà gái liền chạy đến kéo cô dâu lại, nhà trai tranh kéo cô dâu đi, hai bên giả vờ giằng co và cuối cùng nhà gái phải thua để cô dâu bước ra khỏi cửa.
Người Phù Lá cho rằng đó là hành động bày tỏ sự lưu luyến tiễn cô dâu về nhà chồng. Ra đến sân, bố mẹ nhà gái chạy lại hát: “Con chim đi xây tổ phải có rơm có rác, con trâu phải có cày, con người phải có của cải” và tặng con gái của hồi môn. Cùng lúc đó, họ hàng nhà gái bắt đầu hát tiễn đưa dâu với ý “chê bai” nhà trai: “Lợn nhà trai bé bằng con chuột, bánh nhà trai bé bằng ngón tay, rượu nhạt như nước lã…”. Nhà trai nghe xong liền hát đối đáp lại: “Họ nhà trai chúng tôi cần lễ thì đã mang đủ lễ vật đến, ông bà đừng trách nữa”. Những câu hát hai bên gia đình dù chỉ là nghi lễ nhưng đã tạo nên không khí lúc sôi nổi, rộn rã, khi trầm xuống đầy tình tự, quyến luyến trong lễ cưới.
Người Phù Lá là vậy, lời ca tiếng hát của họ vừa là ngôn ngữ giao tiếp, vừa là cách họ bày tỏ tình cảm, gửi gắm yêu thương, tự tạo niềm vui cho bản thân. Tiếng hát kết hợp với tiếng kèn, tiếng trống da trâu, sáo mũi vang lên rộn ràng, náo nhiệt. Trong trang phục váy xòe thêu hoa văn, chiếc áo đính cườm đặc trưng, nét mặt của cô dâu chú rể toát lên vẻ rạng rỡ, tươi vui trong ngày hạnh phúc.
Theo dantocviet.cinet.gov.vn
