Mới đây, chúng tôi nhận được lời mời tham dự lễ Chuh Pơ nú (Chuh: đốt; Pơ nú: vật cưới) của gia đình ông bà Ksor Nghiệp và Nay HGơi tại thôn Ama Lim II (xã Chư Mố, huyện Ia Pa).
Bà Nay HGơi chia sẻ: “Chúng tôi lấy nhau đã lâu lắm rồi nhưng lúc ấy hoàn cảnh khó khăn nên lúc đó hai vợ chồng tôi không có điều kiện để tổ chức các nghi lễ cưới. Rồi con cái nheo nhóc ăn không đủ no, mặc không đủ ấm, đã thế lại đông con (7 đứa), cả nhà chỉ chờ vào việc làm rẫy và đổi công trong làng sống qua ngày… Nhưng gia đình hai bên không làm khó dễ gì mà còn động viên, giúp đỡ để vợ chồng tôi yên tâm sống và làm việc, cùng cố gắng để đến hôm nay con cái chúng tôi đã trưởng thành có việc làm, đứa nào đến tuổi lấy vợ (chồng) đều được họ hàng hai bên, gia đình tổ chức đầy đủ phong tục, nghi lễ và chúc phúc cho chúng nó. Giờ chúng tôi đã bớt khổ rồi và tích lũy được một chút nên tổ chức lễ Chuh Pơ nú để báo hiếu với cha mẹ cũng như anh chị em bên nhà chồng đã động viên và giúp đỡ vợ chồng tôi trong suốt thời gian qua”. Theo những người lớn tuổi trong làng thì lễ Chuh Pơ nú có ý nghĩa là lễ cưới, nhưng nếu trước đó không có điều kiện cưới hỏi thì nay các gia đình có thể làm lễ Chuh Pơ nú bất cứ lúc nào.
Ông Ksor Nghiệp cho hay: Theo phong tục người Jrai, khi cưới chồng người vợ ahoặc gia đình vợ phải đáp ứng một số lễ vật tặng bên nhà chồng theo yêu cầu. Ví dụ, lễ cúng cho mẹ gồm: 1 con bò, 1 ghè rượu, 1 bộ váy áo truyền thống, 1 khăn trùm đầu, 1 nồi đất nấu nước uống, 1 hũ bằng đồng để trả sữa người mẹ đã bao năm nuôi dưỡng chồng của mình bằng dòng sữa mẹ… Lễ cúng cho mẹ có thể thiếu vật gì cũng được nhưng không thể thiếu cái hũ bằng đồng này. Còn lễ cúng cho cha gồm: 1 con bò, 1 ghè rượu, 1 cái áo, 1 cái khố, 1 khăn choàng truyền thống, 1 khăn trùm đầu, 1 nồi đất nấu nước uống. Anh chị em bên chồng thì đơn giản hơn, nếu là nữ thì 1 bộ váy áo truyền thống, nếu là nam thì áo, khố; nhà gái có điều kiện thì có thể tặng thêm trang sức bằng bạc, đồng cho mẹ và chị em gái. Có những gia đình chồng yêu cầu cao quá khả năng của bên gái nên lễ cưới không được tổ chức và điều buồn nhất là trai gái yêu nhau phải chia tay vì không đủ lễ vật theo yêu cầu.
“Ngày xưa vợ tôi đã làm lễ cho cha mẹ chồng rồi nhưng chưa trả lễ cho anh chị em trong gia đình chồng nên bà Nay HGơi thống nhất cùng chồng tổ chức lễ, có mặt đầy đủ anh chị em và những người thân tín được mời về dự nhằm chia sẻ niềm vui hạnh phúc của gia đình…”-ông Ksor Nghiệp vui vẻ cho biết.
Đúng 11 giờ, thầy cúng có mặt tại nhà, giữa nhà có đủ 6 ghè rượu cho 6 người là anh chị em bên ông Ksor Nghiệp xếp thẳng tắp; cạnh ghè có 6 cái đĩa đựng đầy đủ các thức ăn theo nghi thức, sau đó mời 6 anh chị em của ông Nghiệp ngồi xếp hàng bên ghè rượu, ai nấy đều rất vui mừng. Niềm vui càng được nhân lên khi bà con, già làng, trưởng thôn và những người thân tín chứng kiến lễ Chuh Pơ nú, đặc biệt là mừng cho gia đình vợ chồng người tổ chức lễ có sức khỏe, hạnh phúc, lúa đầy kho… Tiếp đến, mọi người đều ngồi nghiêm túc nghe thầy cúng làm lễ. Khấn rằng: “Mong cho vợ chồng sống mãi mãi bên nhau; sinh con cái thật nhiều, có tài sản và sức khỏe tốt; làm ruộng có lúa, có bắp; chăn nuôi heo dưới sàn, gà trên chuồng, tài sản đầy trong nhà”.
Dứt lời khấn của thầy cúng, vợ chồng ông Nghiệp và các con đổ nước vào rượu ghè mời từng người (anh chị chồng) tỏ lòng hiếu thuận biết ơn, sau đó tặng quà: nữ thì mỗi người 1 bộ áo váy; nam thì 1 bộ áo khố. Tặng quà xong, con cháu mời rượu cho các bác, cô chú bên bố với những lời chúc tụng chân thành nhất.
Lễ Chuh Pơ nú là một nét đẹp văn hóa của người Jrai thể hiện rõ nét tính nhân văn, ở đó con người sống có tình, có nghĩa, luôn trân trọng, quý mến, yêu thương đoàn kết trong gia đình bên vợ (chồng); khi có vợ (chồng) không phân biệt đối xử bên nhẹ, bên nặng… Và đã là người một nhà phải yêu thương giúp đỡ lẫn nhau gắn chặt mối đoàn kết bên ngoại, bên nội… Kết cấu cộng đồng rất cao như thế đã giúp mỗi người luôn nâng cao ý thức, trách nhiệm của bản thân với gia đình và xã hội.
