Cứ vào ngày Thìn của tháng 3 Âm lịch hàng năm, người Lô Lô đen ở Bảo Lạc và Bảo Lâm (Cao Bằng) lại làm lễ Mể lồ pỉ, còn gọi là lễ thờ Thần đá hộ mệnh, hay lễ cúng thổ công.
Lễ cúng thần đá hộ mệnh, chỉ người già trong bản còn nhớ gốc tích. Các già kể rằng, chuyện thờ thần đá hộ mệnh của người Lô Lô đen gắn liền với một truyền thuyết: Xưa kia, hòn đá thần đã dẫn đường cho người Lô Lô đến cư trú tại Nà Hầu (xã Bảo Toàn, Bảo Lạc) rồi sang đến xã Hồng Trị, Kim Cúc (Bảo Lạc), Đức Hạnh (Bảo Lâm) bây giờ.
Đến đâu ở, người Lô Lô cũng thấy hòn đá hình vuông, cao khoảng 2 gang tay xuất hiện trên một mảnh đất bằng phẳng, trong cánh rừng già gần làng. Người Lô Lô coi đó là thần đá đã đi theo để bảo vệ dân làng, nên lập miếu thờ.
Bản Lô Lô đen truyền tai nhau về sự linh thiêng không chỉ của thần đá, mà cả khu rừng bao quanh thần đá, gọi là rừng thổ công.
Anh Chung Văn Sấn, ở xóm Khỏ Cà (xã Hồng Trị, huyện Bảo Lạc) kể rằng: Theo phong tục thì cúng thổ công xong mới gieo lúa, mới trồng ngô. Xem ngày tốt, ngày con rồng ở tháng 3 mới cúng được. Không cúng thì con hổ về kêu, dọa cả xóm luôn.
Mỗi bản người Lô Lô đen có một miếu thờ thần đá, dựng bằng cây que đơn giản trên một gò đất giữa rừng già. Trước ngày cúng chừng 1 tuần, cả bản tất bật chuẩn bị. Ngoài góp tiền để mua chó, mua lợn, mua trâu về giết thịt để cúng ở rừng, thì mỗi gia đình còn phải làm phẩm vật dâng cúng. Bà con làm cơm hoa nhiều màu trắng xanh đỏ vàng. Mỗi hộ dâng một nắm xôi to và một chai rượu.
Cúng thần đá hộ mệnh. Ảnh: baomoi.com Làng nào đông thì mổ trâu, mổ bò. Con vật tế, sau khi giết thịt thì để nguyên cả con trước miếu, bát tiết đặt bên cạnh. Già làng khấn tế, mong thần đá hộ mệnh về chứng giám lòng thành kính của bà con dân làng, nhận vật tế lễ, rồi giúp dân làng tránh được tai họa, nương rẫy tốt tươi, cuộc sống no đủ. Già làng cũng thay mặt dân làng hứa với thần đá rằng sẽ không có ai dám đốt rừng, chặt cây, không bắn giết thú rừng, không làm điều ác…
Ngày làm lễ cúng thần đá hộ mệnh, bản người Lô Lô khói trắng bay trên từng nóc nhà. Nhà nào cũng thịt gà, đồ xôi. Thế nhưng, theo anh Hoàng Văn Phúng, ở bản Cà Đổng (xã Đức Hạnh, huyện Bảo Lâm), góp mặt trong lễ cúng thần đá nơi rừng già, chỉ có người đàn ông chủ nhà:
"Ngày đấy thì con gái còn nhỏ mới đi, lớn thì không được đi. Ai mà có vợ đang chửa thì cũng không được vào khu vực đó. Sáng 8-9 giờ, thịt trâu xong thì sẽ mang một ít lông trâu đi cắm ở cái cọc nằm ở ngã ba đường. Rồi kêu cả làng không phơi quần áo ra sàn".
Kiêng kị trong ngày thờ thần đá được bà con Lô Lô đen tuân thủ tuyệt đối. Trong ngày cúng, bà con trong xóm không ai được đi đâu, không cho ai cầm cuốc cuốc rẫy. Người thực hiện lễ cúng cũng phải kiêng thật kỹ, cúng xong về tới nhà lại kiêng 3 ngày không nói chuyện với mẹ con, không ngủ với vợ, không được xới cơm, khách tới nhà không được nói chuyện... Không kiêng được như thế, người Lô Lô đen tin rằng mai kia con diều hâu sẽ về bắt gà bắt vịt!
Một tháng có vài ngày thìn, nên các bản người Lô Lô thường thỏa thuận với nhau để mỗi bản chọn một ngày, mục đích là để mời anh em bản bên cùng chứng kiến. Lễ cúng thần đá thường được tiến hành vào buổi sáng. Tới gần trưa, những con vật tế lễ được xẻ thịt, nấu cỗ ăn ngay trong rừng. Và có lẽ chỉ có duy nhất ngày đó trong năm, đàn ông Lô Lô đen mới dám bước chân vào khu rừng thiêng của bản.
Nhiều công trình nghiên cứu của các nhà dân tộc học Việt Nam đã khẳng định: dân tộc Lô Lô thuộc nhóm ngôn ngữ Tạng - Miến, cùng nhóm ngôn ngữ với các dân tộc Hà Nhì, Phù Lá, Cống, La Hủ, Si La. Dân tộc Lô Lô được chia thành 2 nhóm là Lô Lô đen và Lô Lô hoa. Người Lô Lô hoa cư trú chủ yếu ở Đồng Văn, Mèo Vạc của tỉnh Hà Giang, còn người Lô Lô đen thì cư trú chủ yếu ở huyện Bảo Lạc và Bảo Lâm của tỉnh Cao Bằng. Ở Cao Bằng, người Lô Lô đen hiện có trên 2.000 hộ.
Lễ cơm mới (Kin khảu máư) là nghi lễ truyền thống có ý nghĩa quan trọng trong đời sống văn hóa, tín ngưỡng của đồng bào Thái. Hằng năm, vào khoảng tháng 5 - 6 theo lịch Thái, tương ứng với tháng 9 - 10 dương lịch, khi lúa ngoài đồng đã chín, thóc mới được đưa về đầy bồ, các gia đình tổ chức nghi lễ để mừng thành quả sau một mùa lao động.
Bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc đang được xã Mường Lát xác định gắn với phát triển kinh tế xã hội, trong đó chú trọng phục dựng các giá trị truyền thống, phát huy vai trò của nghệ nhân, người có uy tín và xây dựng các mô hình du lịch cộng đồng.
Từ bao đời nay, phong tục buộc chỉ cổ tay được đồng bào Thái Tây Bắc luôn được gìn giữ, duy để gửi gắm ước mong cho mọi người luôn có sức khỏe, bình an trong cuộc sống.
Múa kỳ lân không chỉ tạo không khí rộn ràng trong những ngày lễ, Tết, mà còn thể hiện tinh thần thượng võ, khát vọng về cuộc sống bình an, no đủ của đồng bào Nùng. Loại hình nghệ thuật dân gian này đang được gìn giữ, quảng bá như một nét văn hóa đặc sắc của vùng cao Cao Bằng.
Lễ cúng Tổ tiên của người Lô Lô đen ở thôn Lô Lô Chải, xã Lũng Cú, tỉnh Tuyên Quang là nghi lễ truyền thống mang đậm bản sắc văn hóa, thể hiện lòng thành kính với tổ tiên và tinh thần gắn kết cộng đồng.
Lễ cầu mùa của người Nùng tại Cao Bằng được tổ chức vào “đắp nọi”, ngày cuối cùng của tháng Giêng âm lịch hằng năm. Nghi lễ truyền thống thể hiện lòng biết ơn thần linh, gửi gắm ước vọng về một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, bản làng bình an, no ấm.
Giàng Thị Sinh, cô gái dân tộc Mông vùng cao ở xã Sà Phìn (Tuyên Quang), đạt 27,31 điểm khối C00 trong kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 và trúng tuyển ngành Sư phạm Lịch sử - Địa lí, Trường Đại học Sư phạm 2 Hà Nội. Với Sinh, kết quả ấy là niềm vui sau những năm tháng cố gắng và cũng là bước đầu để em theo đuổi ước mơ trở thành cô giáo.
Lễ hội Thắk Côn là một lễ hội truyền thống có ý nghĩa quan trọng trong đời sống văn hóa, tinh thần của cộng đồng Khmer tại thành phố Cần Thơ, được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chính thức ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, ngày 3/6/2025.
Thực hiện đề án “Tăng cường dạy và học ngoại ngữ giai đoạn 2025 - 2035, định hướng đến năm 2045”, năm 2027, An Giang tập trung nâng cao chất lượng dạy và học ngôn ngữ, chữ viết của đồng bào Khmer; tăng tốc nâng cao chất lượng dạy và học tiếng Anh, tiếng Pháp; phát triển đội ngũ giáo viên, học liệu, cơ sở vật chất và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong dạy học ngoại ngữ. Tỉnh đồng thời chuẩn bị các điều kiện để triển khai một số ngoại ngữ khác như tiếng Nhật, tiếng Trung Quốc, tiếng Hàn theo nhu cầu thực tế.
Giữa núi rừng Quảng La (tỉnh Quảng Ninh), cộng đồng người Dao Thanh Y vẫn bền bỉ gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống đã được vun đắp qua hàng trăm năm.
Chiều 2/8/2026, trong khuôn khổ Ngày hội Bánh dân gian Nam Bộ - An Giang 2026 (phường Long Xuyên), các nghệ nhân người Khmer đã trình diễn chế biến bánh rây và phục vụ miễn phí 200 chiếc bánh cho người dân, du khách.
Ở tuổi ngoài 60, bà Hoàng Thị Thoát xã Yên Châu (Sơn La) vẫn miệt mài truyền dạy chữ Thái, dân ca và nghề dệt thổ cẩm cho thế hệ trẻ. Từ tâm huyết của người "giữ lửa", việc thành lập Tổ Phụ nữ dệt thổ cẩm xã Yên Châu đang mở ra hướng đi mới, đưa nghề truyền thống gắn với sinh kế và phát triển du lịch cộng đồng.
Tháng 8 này, Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Đoài Phương, Hà Nội) trở thành điểm hẹn văn hóa đặc sắc với chuỗi hoạt động mang chủ đề “Về miền Tây qua nét văn hóa của đồng bào Khmer”.
Sáng 26/7, tại chùa Khmer thuộc Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam, đồng bào dân tộc Khmer đã tổ chức lễ dâng y tắm mưa kết hợp cầu siêu tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ. Đây là hoạt động ý nghĩa hướng tới Ngày Thương binh Liệt sĩ 27/7, thể hiện đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" và tôn vinh nét đẹp văn hóa tâm linh đặc sắc của đồng bào dân tộc Khmer.
Giữa nhịp sống hiện đại, những điệu xòe, tiếng cồng chiêng và lời dân ca Thái vẫn hiện diện trong đời sống của đồng bào ở xã Mường Lát (Thanh Hóa). Từ sự tâm huyết của các nghệ nhân đến những chính sách hỗ trợ của địa phương, các giá trị văn hóa truyền thống đang được gìn giữ, trao truyền và từng bước trở thành nguồn lực cho phát triển cộng đồng.
Không chỉ lưu giữ nghề dệt thổ cẩm truyền thống của đồng bào dân tộc Thái, xưởng dệt Hoa Ban ở Bản Lác (xã Mai Hạ, tỉnh Phú Thọ) còn tạo việc làm cho phụ nữ yếu thế và người khuyết tật. Mô hình là điểm sáng trong bảo tồn văn hóa gắn với phát triển sinh kế theo Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Khi nương rẫy bắt đầu xanh tốt, đồng bào Bahnar tại xã Kông Chro, tỉnh Gia Lai lại rộn ràng tổ chức lễ Sơmă Kơcham, nghi lễ truyền thống nhằm cầu bình an, sức khỏe, mùa màng bội thu, củng cố tình đoàn kết trong cộng đồng.
Nghi lễ thay bàn thờ gia tiên, còn gọi là “tôi chòng”, của đồng bào dân tộc Tày vừa được tái hiện tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam, giới thiệu tới công chúng nét đẹp tín ngưỡng gắn với đạo lý “uống nước nhớ nguồn”.
