Với đồng bào Dao Tiền nơi đây, Lễ Đặt tên là một nghi thức có vai trò, dấu mốc quan trọng trong vòng đời người con trai Dao và bắt buộc người con trai nào cũng phải trải qua bởi nó đánh dấu sự trưởng thành của các chàng trai từ tuổi ấu thơ sang tuổi trưởng thành. Đây là lễ báo cáo với các thần linh, tổ tiên về việc đặt tên thứ hai (tên âm) cho người con trai trong dòng tộc được ghi vào gia phả. Khi qua đời, con cháu sẽ cúng giỗ theo tên âm. Đặc biệt, khi cúng lễ xưng tên với tổ tiên, người Dao kiêng dùng tên thật mà chỉ dùng tên âm đã được đặt trong Lễ Đặt tên.
Ngày làm Lễ Đặt tên là ngày vui của gia đình, dòng họ và cũng là ngày vui của cả bản làng. Nghi lễ bắt buộc gồm có gà, rượu, gạo và 4 con lợn to. Lễ chính được tổ chức vào ban đêm và kéo dài liên tục đến sáng. Lễ cúng gồm có: áo dài truyền thống, dây buộc lưng, khăn quấn đầu, mũ chào mào, tất cả đều bằng chất liệu thổ cẩm tự dệt cùng một chuông lắc và hai bộ tranh. Trong đó, bộ tranh dài có 6 bức treo tường, bộ tranh ngắn có hai bức, để khi làm lễ cúng thầy mo và đứa trẻ sẽ đội lên đầu. Ban thờ chính treo trên tường thẳng cửa ra vào được bày 6 quả bánh nếp, một bát nước, hai cây nến; Dưới ban thờ là hai chiếc bàn nhỏ, mỗi bàn bày 6 bát rượu, một bát nước, ba cây nến và 12 quả bánh nếp.
Ông Triệu Văn Hội, xóm Tra, xã Toàn Sơn, huyện Đà Bắc (Hòa Bình) đang chuẩn bị các thủ tục để cúng Lễ Đặt tên cho đứa trẻ cho biết: Theo phong tục của người Dao Tiền xóm Tra từ xưa tới nay, phải có Lễ Đặt tên, dòng họ, gia đình, xóm bản mới công nhận là người trưởng thành và cũng là “mốc” quan trọng nhất của đời người con trai. Trước khi làm Lễ Đặt tên, gia đình phải chuẩn bị đồ lễ trước vài tháng như: nấu cơm nếp để làm rượu hoẵng (rượu ủ men lá cây rừng) khoảng 100 lít, thịt một con lợn (to, nhỏ tùy theo điều kiện gia đình) đem ướp muối, ủ kín. Để chuẩn bị cho công việc vào ngày làm lễ chính từ sáng đến chiều, gia đình phải dậy từ 2-3 giờ, đồ hai hông xôi để làm bánh nếp. Mỗi hông xôi khoảng 100 chiếc nhỏ bằng nắm tay được gói bằng lá dong. Gia đình thịt gà và hai con lợn làm cỗ để đãi khách đến chúc mừng.
Ngày làm lễ, bốn ông thầy mo có uy tín được gia đình mời đến cúng hai ngày, hai đêm. Đúng 12 giờ đêm đầu tiên của lễ, đứa trẻ mới được mặc bộ trang phục của người dân tộc Dao Tiền và ngồi giữa 2 thầy mo. Buổi lễ còn có sự chứng kiến của bà con xóm, bản đến chúc mừng đứa trẻ đã có tên (Bia ton); cầu chúc cho trẻ khỏe mạnh, sống lâu, hạnh phúc, con cái đầy đủ và cái tên đã được đặt vào lúc 1 giờ sáng. Sau đó, tiếng trống, chiêng, sáo tù và mới được vang lên báo hiệu buổi lễ bắt đầu. Lúc này, thầy mo cùng với đứa trẻ sẽ phải nhẩy chèo liên tục cho tới sáng.
Cháu Đặng Văn Trường, 8 tuổi ở xóm Tra, xã Toàn Sơn vui mừng trong ngày Lễ Đặt tên của mình tâm sự: Hôm nay, cháu được ông bà, bố mẹ và họ hàng tổ chức làm lễ Đặt tên. Cháu rất vui, vì kể từ ngày hôm nay, cháu đã trở thành người lớn, được dòng họ công nhận để nối dõi dòng họ Đặng.
Đến ngày thứ hai, gia đình tiếp tục thịt 2 con lợn đặt lên bàn để cúng. Đêm xuống, 4 thầy mo thay nhau đọc bài cúng, 6 người gồm 3 nam, 3 nữ cùng nhảy đồng, hát đối. Đây là lễ cúng để tiễn tổ tiên và tiễn ma rừng. Kết thúc Lễ Đặt tên vào 12 giờ đêm của ngày thứ hai, gia đình chia thịt lợn thành nhiều phần bằng nhau để biếu 4 thầy mo cùng những người giúp việc và khách đến chúc mừng. Lễ Đặt tên được diễn ra trong không khí vui vẻ, nhộn nhịp đã làm cho một xóm nhỏ hẻo lánh nơi thung lũng trở lên náo nhiệt trong màn đêm mà không hề mệt mỏi.
Ngày nay, thực hiện nếp sống mới, Lễ Đặt tên đã có phần đơn giản hơn. Nhưng để làm được lễ Đặt tên, người Dao Tiền cũng phải chuẩn bị trước đó 1 năm để có ít nhất một tạ gạo, 100 lít rượu, 50 con gà, 4 con lợn bản.
Có thể nói lễ Đặt tên của người Dao Tiền ở xóm Tra, xã Toàn Sơn, huyện Đà Bắc (Hòa Bình) vừa là nơi giữ gìn nét đẹp truyền thống vừa hội tụ tính cộng đồng, tinh thần đoàn kết, giao lưu văn hóa; đồng thời, góp phần lưu giữ nhiều loại hình văn hóa dân gian của dân tộc Dao...
Ngày làm Lễ Đặt tên là ngày vui của gia đình, dòng họ và cũng là ngày vui của cả bản làng. Nghi lễ bắt buộc gồm có gà, rượu, gạo và 4 con lợn to. Lễ chính được tổ chức vào ban đêm và kéo dài liên tục đến sáng. Lễ cúng gồm có: áo dài truyền thống, dây buộc lưng, khăn quấn đầu, mũ chào mào, tất cả đều bằng chất liệu thổ cẩm tự dệt cùng một chuông lắc và hai bộ tranh. Trong đó, bộ tranh dài có 6 bức treo tường, bộ tranh ngắn có hai bức, để khi làm lễ cúng thầy mo và đứa trẻ sẽ đội lên đầu. Ban thờ chính treo trên tường thẳng cửa ra vào được bày 6 quả bánh nếp, một bát nước, hai cây nến; Dưới ban thờ là hai chiếc bàn nhỏ, mỗi bàn bày 6 bát rượu, một bát nước, ba cây nến và 12 quả bánh nếp.
Ông Triệu Văn Hội, xóm Tra, xã Toàn Sơn, huyện Đà Bắc (Hòa Bình) đang chuẩn bị các thủ tục để cúng Lễ Đặt tên cho đứa trẻ cho biết: Theo phong tục của người Dao Tiền xóm Tra từ xưa tới nay, phải có Lễ Đặt tên, dòng họ, gia đình, xóm bản mới công nhận là người trưởng thành và cũng là “mốc” quan trọng nhất của đời người con trai. Trước khi làm Lễ Đặt tên, gia đình phải chuẩn bị đồ lễ trước vài tháng như: nấu cơm nếp để làm rượu hoẵng (rượu ủ men lá cây rừng) khoảng 100 lít, thịt một con lợn (to, nhỏ tùy theo điều kiện gia đình) đem ướp muối, ủ kín. Để chuẩn bị cho công việc vào ngày làm lễ chính từ sáng đến chiều, gia đình phải dậy từ 2-3 giờ, đồ hai hông xôi để làm bánh nếp. Mỗi hông xôi khoảng 100 chiếc nhỏ bằng nắm tay được gói bằng lá dong. Gia đình thịt gà và hai con lợn làm cỗ để đãi khách đến chúc mừng.
Ngày làm lễ, bốn ông thầy mo có uy tín được gia đình mời đến cúng hai ngày, hai đêm. Đúng 12 giờ đêm đầu tiên của lễ, đứa trẻ mới được mặc bộ trang phục của người dân tộc Dao Tiền và ngồi giữa 2 thầy mo. Buổi lễ còn có sự chứng kiến của bà con xóm, bản đến chúc mừng đứa trẻ đã có tên (Bia ton); cầu chúc cho trẻ khỏe mạnh, sống lâu, hạnh phúc, con cái đầy đủ và cái tên đã được đặt vào lúc 1 giờ sáng. Sau đó, tiếng trống, chiêng, sáo tù và mới được vang lên báo hiệu buổi lễ bắt đầu. Lúc này, thầy mo cùng với đứa trẻ sẽ phải nhẩy chèo liên tục cho tới sáng.
Cháu Đặng Văn Trường, 8 tuổi ở xóm Tra, xã Toàn Sơn vui mừng trong ngày Lễ Đặt tên của mình tâm sự: Hôm nay, cháu được ông bà, bố mẹ và họ hàng tổ chức làm lễ Đặt tên. Cháu rất vui, vì kể từ ngày hôm nay, cháu đã trở thành người lớn, được dòng họ công nhận để nối dõi dòng họ Đặng.
Đến ngày thứ hai, gia đình tiếp tục thịt 2 con lợn đặt lên bàn để cúng. Đêm xuống, 4 thầy mo thay nhau đọc bài cúng, 6 người gồm 3 nam, 3 nữ cùng nhảy đồng, hát đối. Đây là lễ cúng để tiễn tổ tiên và tiễn ma rừng. Kết thúc Lễ Đặt tên vào 12 giờ đêm của ngày thứ hai, gia đình chia thịt lợn thành nhiều phần bằng nhau để biếu 4 thầy mo cùng những người giúp việc và khách đến chúc mừng. Lễ Đặt tên được diễn ra trong không khí vui vẻ, nhộn nhịp đã làm cho một xóm nhỏ hẻo lánh nơi thung lũng trở lên náo nhiệt trong màn đêm mà không hề mệt mỏi.
Ngày nay, thực hiện nếp sống mới, Lễ Đặt tên đã có phần đơn giản hơn. Nhưng để làm được lễ Đặt tên, người Dao Tiền cũng phải chuẩn bị trước đó 1 năm để có ít nhất một tạ gạo, 100 lít rượu, 50 con gà, 4 con lợn bản.
Có thể nói lễ Đặt tên của người Dao Tiền ở xóm Tra, xã Toàn Sơn, huyện Đà Bắc (Hòa Bình) vừa là nơi giữ gìn nét đẹp truyền thống vừa hội tụ tính cộng đồng, tinh thần đoàn kết, giao lưu văn hóa; đồng thời, góp phần lưu giữ nhiều loại hình văn hóa dân gian của dân tộc Dao...
Vũ Hà
