Để chuẩn bị cho lễ cúng, gia chủ mời thầy Tào về nhà, thầy Tào được đón rước, mời mọc tử tế. Con cháu trong gia đình cùng nhau tham gia, họ hàng làng xóm đến dự. Những người đến tham gia thường mang góp gạo, rượu, hoa quả, bánh kẹo (có tính chất đóng góp, trả nợ đồng lần).
Lễ vật cúng gồm: Thịt gà, vịt, lợn ( số lượng tuùy thuộc vào từng nhà làm làm lễ to hay nhỏ). Bánh kẹo, hoa quả, hàng mã.Xôi, bánh dày. Rượu
Lễ vật cúng gồm: Thịt gà, vịt, lợn ( số lượng tuùy thuộc vào từng nhà làm làm lễ to hay nhỏ). Bánh kẹo, hoa quả, hàng mã.Xôi, bánh dày. Rượu
Để chuẩn bị, con cháu, họ hàng đem gạo, rượu, tiền, quần áo, khăn, mũ cùng một bức trướng bằng vải màu, phụ thuộc vào tuổi đương sự mà người đến mừng trọn màu vải và viết nội dung bức trướng cho phù hợp. Nếu ngừơi làm lễ 49 tuổi thì viết chữ Phúc, 61 tuổi thì viết chữ Thọ, 73 tuổi chữ Khang, 85 tuổi chữ Ninh...
Dựng lương: (tẳng lường). Trong nhà dựng một đàn cúng dưới chân bàn thờ, bên cạnh lập một cái lầu váng, nghĩa là lầu bổ lương, cao chừng 40cm, đường kính chừng 25cm hình lăng trụ bên ngoài gián giấy hồng điều tượng trưng cái bịch gạo số mệnh. Dùng tre làm một chiếc thang bảy bậc nếu là đàn ông, chín bậc là đàn bà, tượng trưng là cây cầu mệnh. Đào một gốc cây mai hoặc cây chuối bứng cả rễ tượng trưng là cây mệnh.
Gạo con cháu, họ hàng đem đến được đổ vào một cái thúng đặt bên ngoài gần cửa ra vào. Từ thúng gạo trải một tấm vải đen, trắng dẫn đến lầu váng tượng trưng cho chiếc cầu nối từ hạ giới lên thiên đình. Trên mặt vải đặt những chiếc đũa hình chữ chi cùng vàng mã tượng trưng là những thanh cầu và tiền hành lộ.
Chuyển lương: Thầy tào niệm chú vào thúng gạo rồi xúc gạo vào bát kèm theo vàng mã và ít tiền lẻ đưa cho con cháu ngồi tấm vải chuyền tay nhau đổ vào lầu váng.
Dâng rượu đốt đèn: Ông, bà ngồi bên lầu váng, con cháu dâng rượu, thầy tào, bà then đọc lời cầu các thần chứng giám. Hết một chầu hát. Các con thứ vái rồi rót rượu trước lầu. Kế đó người ta đốt đèn tượng trưng tinh anh phát sáng tinh thần minh mẫn. Con cháu dâng khăn, áo, giầy, tất, vòng tay hộ mệnh ...Trong khi truyền, con cháu hát bài mừng thọ ông, khúc hát có đoạn:
Chuyển lương: Thầy tào niệm chú vào thúng gạo rồi xúc gạo vào bát kèm theo vàng mã và ít tiền lẻ đưa cho con cháu ngồi tấm vải chuyền tay nhau đổ vào lầu váng.
Dâng rượu đốt đèn: Ông, bà ngồi bên lầu váng, con cháu dâng rượu, thầy tào, bà then đọc lời cầu các thần chứng giám. Hết một chầu hát. Các con thứ vái rồi rót rượu trước lầu. Kế đó người ta đốt đèn tượng trưng tinh anh phát sáng tinh thần minh mẫn. Con cháu dâng khăn, áo, giầy, tất, vòng tay hộ mệnh ...Trong khi truyền, con cháu hát bài mừng thọ ông, khúc hát có đoạn:
Ông bà được sáu mốt
Cả con gái con trai
Lấy tiền tài mừng thọ
Mười ngươi mười đấu gạo
Chín người chín gói tiền
Đem về đây mừng thọ
Mời thầy cả cấp mũ
Mời thầy hay hay cấp tất
Cấp đôi tất ra sân
Cấp đôi giày rong bản
Hoàn phúc: lầu váng đã đầy gạo số lượng dư trong thúng lẫn với những đồng tiền được thầy tào, bà then ban lại để ban cho con cháu coi như lộc của ông bà, bố mẹ.
Hoàn phúc: lầu váng đã đầy gạo số lượng dư trong thúng lẫn với những đồng tiền được thầy tào, bà then ban lại để ban cho con cháu coi như lộc của ông bà, bố mẹ.
Làm lường (buộc lương): Hành lễ xong mọi người vui vẻ ăn uống. Sau khi ăn được nửa chừng bữa anh con rể tượng trưng tín sứ ở trên thiên đình xuống nhận lễ, và lên gác buộc chiếc lầu váng lên cây thượng lương. Vừa buộc vừa hát:
Tôi đại diện cho Pú Mú
Tôi đại diện cho Pú Mú
Được chọn cử xuống khiêng gạo lương
Bịch này tạo ngàn xuân không hỏng
Nhờ Pú Cấy làm ơn đón lấy
Đóm lên đến chốn đại an
Đưa lên đến chốn đại cát
Rồi lần lượt dùng ba sợi chỉ ba mầu se sẵn buộc lầu váng vào cây thượng lương, vừa buộc vừa hát.
Buộc sợi dây thứ nhất
Rồi lần lượt dùng ba sợi chỉ ba mầu se sẵn buộc lầu váng vào cây thượng lương, vừa buộc vừa hát.
Buộc sợi dây thứ nhất
Ông bà sống lâu như mười cây mạy Vác trăm cây mai
Buộc sợi dây thứ hai gia san yên ổn
Buộc sợi dây thứ ba
Con gái vốc nước thành hoa
Con trai khôn ngoan giỏi chữ
Thầy táo rót ba chén rượi đặt trong khay đưa lên trên gác cho anh con rể dâng lên thiên đình. Anh con rể lần lượt cầm từng chén rượi đổ một ít vào lầu váng rồi vẩy rượu ra bốn phương. Rượi này là tượng trưng cho mưa thuận gió hòa. Vừa vẩy, vừa hát:
Mưa xuống đến phương Đông
Thầy táo rót ba chén rượi đặt trong khay đưa lên trên gác cho anh con rể dâng lên thiên đình. Anh con rể lần lượt cầm từng chén rượi đổ một ít vào lầu váng rồi vẩy rượu ra bốn phương. Rượi này là tượng trưng cho mưa thuận gió hòa. Vừa vẩy, vừa hát:
Mưa xuống đến phương Đông
Mọi người được sông lâu
Con cháu được êm đềm
Tứ quý được vui vẻ yên bình
Mưa xuống đến phương Tây
Bồ nặng bich đầy
Tiền bạc vô số''
Người ta còn hình dung cuộc đời người đi qua trên cây cầu mệnh bằng gỗ. Thời gian qua, cây cầu bị mục gãy lên phải sửa sang bắc lại cầu cho chắc chắn. Thầy tào cho đẽo hai thanh gỗ dài khoảng 40cm, rộng khoảng 8cm, hai đầu chốt hai đinh bằng gỗ có đệm hai mảnh vải nhỏ trắng đen. sau lễ cây cầu mệnh tượng trưng này được đem đóng ở góc vườn.
Người ta còn hình dung cuộc đời người đi qua trên cây cầu mệnh bằng gỗ. Thời gian qua, cây cầu bị mục gãy lên phải sửa sang bắc lại cầu cho chắc chắn. Thầy tào cho đẽo hai thanh gỗ dài khoảng 40cm, rộng khoảng 8cm, hai đầu chốt hai đinh bằng gỗ có đệm hai mảnh vải nhỏ trắng đen. sau lễ cây cầu mệnh tượng trưng này được đem đóng ở góc vườn.
Khi đóng cây cầu người ta hát:
Đinh này là đinh đồng
Vít này là vít sắt
Đinh này là đinh đồng
Vít này là vít sắt
Đóng đinh thứ nhất bà bá được phú quý
Đóng đinh thư hai bà bá được bình an
Đóng đinh thứ ba bà bá được thư thái
Đóng đinh thư tư bà bá được đại phong lưu
Trồng cây mệnh: Cây mai hoặc cây chuối bứng cả rể được đem trồng vào góc vườn có rào cẩn thận và được chăm sóc cho cây mọc xanh tốt. Trong trường hợp khô hạn để đảm bảo cây mọc người ta thắp hương vào một cây chuối trong vườn lấy cây đó là cây mệnh. Người ta tin rằng những thứ đó có tác dụng hộ mệnh linh hồn sẽ thỏa mái đi trên chiếc cầu, con đường rợp bóng mát sẽ tránh được mệt mỏi ốm đau...
Buổi lễ kết thúc, ra về thầy Tào được gia chủ đưa cho chút tiền và gạo, xôi, thịt gà, thủ lợn…đây là lễ trả công thầy Tào đã tới giúp gia đình.Còn những người tham gia hộ lễ sau khi về được biếu chút bánh kẹo, và hoa quả lộc mang về.
Lễ mừng thọ cho người cao tuổi đối với người Tày nói riêng và các dân tộc nói chung là truyền thống có từ lâu đời, thể hiện nền nếp, gia phong của một gia đình mà còn mang ý nghĩa về văn hóa dân tộc.
Theo langvietonline.vn
TTXVN
