Thay vì bị coi là "phế phẩm" nông nghiệp và đem đốt bỏ gây lãng phí, rơm rạ đang dần mang lại nguồn thu nhập đáng kể cho người nông dân tại Gia Lai.
Việc chuyển đổi từ tư duy tiêu hủy sang tận dụng rơm rạ làm nấm hay thức ăn chăn nuôi không chỉ là một thay đổi trong phương thức sản xuất mà còn đặt nền móng vững chắc cho nền nông nghiệp xanh, bền vững.
Trên khắp các cánh đồng thuộc các xã phía Đông tỉnh Gia Lai, thời điểm này, dù lúa Đông Xuân 2025-2026 đã được người dân vận chuyển về nhà nhưng không khí vẫn nhộn nhịp hơn bao giờ hết bởi hoạt động mua bán rơm rạ. Không còn tình trạng đốt bỏ gây lãng phí và ô nhiễm môi trường, rơm rạ giờ đây đã trở thành hàng hóa được thương lái săn đón, thu mua ngay tại chân ruộng.
Ông Phùng Đăng Viên tại thôn Huỳnh Mai, xã Tuy Phước cho biết: “Trước đây gặt xong là bà con chúng tôi phơi vài ngày rồi lo đốt cho sạch, khói bụi bay mù trời. Giờ thì khác rồi, ruộng của tôi sau khi thu hoạch xong là thương lái đưa xe đến cuộn rơm và thu mua, mình không phải làm gì, ruộng đồng sạch sẽ mà còn có tiền. Giá rơm cao hay thấp tùy thuộc vào chân ruộng gần hay xa đường giao thông, trung bình 300.000 đồng/sào 500m2.
Phấn khởi vì có thêm thu nhập, bà Lê Thị Thanh chia sẻ: “Trước đây hầu hết bà con chúng tôi đốt ngay tại ruộng vì ai cũng coi rơm là rác, một vài hộ thì vận chuyển về nhà làm thức ăn cho bò, nhưng mấy năm gần đây thường bán hết cho thương lái. Bán rơm tại chỗ như thế này tiện lợi đôi đường, nông dân chúng tôi vừa có thêm tiền mặt ngay sau vụ gặt, lại đỡ được khoản chi phí thuê nhân công dọn ruộng”.
Không chỉ nông dân phấn khởi, những người làm công tác thu gom, vận chuyển thuê cho các thương lái cũng tất bật không kém. Tranh thủ nghỉ ngơi sau khi chất hàng chục cuộn rơm lên xe kéo, anh Hồ Mỹ Thọ tại thôn Mỹ Trung, xã Tuy Phước Đông cho biết: “Rơm này được thương lái mua về để ủ nấm rơm hoặc làm thức ăn cho bò. Ruộng nào trúng thì được 14-15 cuộn/sào 500m2, ít thì cũng được 10 cuộn. Rơm cuộn ra đến đâu được chất lên xe máy để chuyển ra kho chứa đến đó. Công việc tuy vất vả nhưng bù lại cũng cho những người làm công nhưng chúng tôi có thu nhập khoảng 500.000 đồng/ngày.
Vận chuyển rơm đến nơi tập trung.
Theo ông Huỳnh Việt Hùng, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Gia Lai, trên 95% khối lượng rơm rạ sau thu hoạch lúa đã được thương lái và người dân địa phương thu gom. Rơm không còn bị bỏ lại hay đốt trên đồng mà đã thực sự trở thành một loại hàng hóa có giá trị, mang lại thu nhập cho người nông dân. Việc tận dụng rơm rạ làm thức ăn chăn nuôi, phân bón hữu cơ, đặc biệt là sản xuất nấm rơm đã mở ra hướng đi bền vững, giúp tối ưu hóa chuỗi giá trị sản xuất trong nông nghiệp tại Gia Lai.
“Lợi ích của sản xuất nấm rơm là sự cộng hưởng của ba yếu tố: kinh tế, môi trường và xã hội. Về kinh tế, mô hình tạo ra chuỗi giá trị tuần hoàn từ lúa – nấm – phân hữu cơ – nông sản sạch. Về môi trường, mô hình giúp giảm phát thải khí nhà kính từ việc đốt rơm hoặc để rơm phân hủy yếm khí dưới ruộng sâu. Về xã hội, mô hình thúc đẩy ý thức sản xuất sạch, tạo việc làm tại chỗ cho lao động nông thôn và cung cấp nguồn thực phẩm an toàn cho cộng đồng” ông Hùng cho biết thêm.
Rơm cuộn được tập trung chờ thương lái thu mua.
Anh Phan Sỹ Đạt, hộ trồng nấm rơm tại xã Tuy Phước cho hay: Mỗi năm gia đình anh sản xuất khoảng 15.000 cuộn rơm (mỗi cuộn nặng trung bình 12 kg), năng suất nấm rơm đạt trung bình 1 kg/cuộn. Với giá bán sỉ tại chợ trung bình 60.000–80.000 đồng/kg nấm tươi, mỗi tháng anh thu nhập từ 10–15 triệu đồng sau khi trừ chi phí sản xuất. Bên cạnh đó, anh còn tận dụng nguồn bã rơm sau trồng nấm để trồng bắp, nhờ đó cây bắp sinh trưởng, phát triển tốt, giảm 60–70% chi phí phân bón.
Những năm qua, hình ảnh những cánh đồng đỏ lửa, khói bụi mịt mù sau mỗi mùa gặt đã không còn xuất hiện tại Gia Lai. Thay vì là "phế phẩm", rơm rạ đang trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi sản xuất nông nghiệp, mang lại giá trị kinh tế cao cho người nông dân tại đây./.
