Con đường tiến tới thực hiện bảo hiểm y tế toàn dân đang dần trở thành hiện thực khi tỷ lệ bao phủ hiện đã đạt gần 90% dân số. Bảo hiểm xã hội Việt Nam với trách nhiệm là cơ quan tổ chức thực hiện đã nỗ lực không ngừng để việc thực thi pháp luật bảo hiểm y tế hiệu quả nhất, mọi người dân sớm được hưởng quyền an sinh về bảo hiểm y tế. Đây là chia sẻ của Phó Tổng Giám đốc Bảo hiểm xã hội Việt Nam Phạm Lương Sơn với phóng viên Thông Tấn Xã Việt Nam (TTXVN), nhân Ngày Bảo hiểm y tế Việt Nam 1/7.
Người dân có thẻ BHYT làm thủ tục khám, chữa bệnh tại Bệnh viện đa khoa tỉnh Sơn La. Ảnh: Hữu Quyết - TTXVN
Đảm bảo quyền lợi của người tham gia
*Thời gian qua, chính sách, pháp luật bảo hiểm y tế ngày càng hoàn thiện, điều này có tác động như thế nào đến mục tiêu phát triển bảo hiểm y tế toàn dân, thưa ông?
- Sau gần 6 năm triển khai thực hiện Luật Bảo hiểm y tế sửa đổi, đã có những kết quả nổi bật trong tổ chức thực hiện chính sách bảo hiểm y tế được ghi nhận. Điểm đầu tiên, đó là tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế toàn dân đã đạt gần 90% dân số; đối tượng tham gia bảo hiểm y tế tăng nhanh qua các năm, bình quân mỗi năm tăng 48%. Từ năm 2015-2019 tăng hơn 15 triệu người, đến hết năm 2019 đã có 85,636 triệu người tham gia bảo hiểm y tế, trong đó diện bao phủ đã tập trung vào các nhóm yếu thế, như: nhóm người lao động đã tham gia bảo hiểm y tế đạt hơn 90%; nhóm hưu trí, mất sức lao động, bảo trợ xã hội đạt 100% (khoảng 3,1 triệu người); nhóm được ngân sách nhà nước hỗ trợ như hộ cận nghèo, học sinh, sinh viên đạt xấp xỉ 100% và trên 17,5 triệu người tham gia theo hình thức hộ gia đình.
Như vậy, Việt Nam cơ bản đã hoàn thành mục tiêu bảo hiểm y tế toàn dân và về đích trước thời hạn so với mục tiêu đề ra tại Nghị quyết số 21-NQ/TW của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế giai đoạn 2012-2020 (theo thống kê từ một số quốc gia có nền kinh tế phát triển, để đạt mục tiêu bảo hiểm y tế toàn dân nói trên phải mất từ 40 đến 80 năm). Do đó, mục tiêu đến năm 2025, tỷ lệ tham gia bảo hiểm y tế đạt 95% dân số mà Nghị quyết 20-NQ/TW của Hội nghị Trung ương 6 (khóa XII) về tăng cường công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới đặt ra là hoàn toàn khả thi.
Đạt được kết quả khả quan như vậy là do sự nỗ lực của ngành Bảo hiểm xã hội và sự phối hợp chặt chẽ của các bộ, ngành liên quan. Bảo hiểm xã hội Việt Nam đã chủ động đề xuất với Chính phủ giao chỉ tiêu thực hiện bảo hiểm y tế cho từng địa phương; tích cực phối hợp với Bộ Y tế và các bộ, ngành có liên quan, UBND các tỉnh, thành phố giải quyết kịp thời các khó khăn, vướng mắc và quyết liệt chỉ đạo Bảo hiểm xã hội các tỉnh, thành phố thực hiện các biện pháp để người dân tham gia bảo hiểm y tế thuận lợi nhất. Bảo hiểm xã hội Việt Nam cũng mở rộng hệ thống đại lý thu bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế đến UBND xã, đơn vị sự nghiệp, tổ chức chính trị - xã hội và tổ chức kinh tế; đẩy mạnh việc ứng dụng công nghệ thông tin và tích cực cải cách thủ tục hành chính tạo điều kiện thuận lợi cho người tham gia bảo hiểm y tế. Tính đến quý IV/2019, toàn quốc có 12,48 nghìn đại lý thu với 37,35 nghìn điểm thu và 52,18 nghìn nhân viên đại lý thu.
*Thưa ông, cùng với việc phát triển nhanh số đối tượng thì việc đảm bảo quyền lợi của người tham gia và quản lý, sử dụng quỹ bảo hiểm y tế được đặt ra như thế nào?
- Nếu như năm 2014, mới có 2.111 cơ sở khám chữa bệnh ký hợp đồng khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế với cơ quan Bảo hiểm xã hội, thì đến tháng 6/2020 đã là 2.571 cơ sở, tăng 22% so với năm 2014. Đặc biệt là số cơ sở khám, chữa bệnh tư nhân ký hợp đồng khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế đã tăng gần gấp đôi, từ 424 cơ sở năm 2014 lên 835 cơ sở năm 2020.
Cơ hội tiếp cận với dịch vụ khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế ngày càng mở rộng, số lượt khám, chữa bệnh được quỹ bảo hiểm y tế thanh toán cũng tăng mạnh. Nếu như năm 2009 mới có 92,1 triệu lượt khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế thì đến năm 2019 đã tăng gần gấp hai lần, với 186 triệu lượt. Số chi khám bệnh, chữa bệnh từ quỹ bảo hiểm y tế cũng ngày càng tăng, từ 15,5 nghìn tỷ (tương đương 970 triệu USD) của năm 2009, tăng lên đến hơn 100 nghìn tỷ đồng (tương đương khoảng 4 tỷ USD) của năm 2019.
Với hơn 18.000 dịch vụ kỹ thuật y tế, bao gồm cả những dịch vụ kỹ thuật cao chi phí lớn như can thiệp tim mạch, phẫu thuật tim mạch, phẫu thuật nội soi, MRI, CT, PET-CT…; trên 1.000 hoạt chất, sinh phẩm tân dược và hàng trăm vị thuốc đông y, thuốc từ dược liệu bao gồm cả các thuốc tim mạch, điều trị ung thư đắt tiền…; hàng ngàn loại vật tư y tế bao gồm cả vật tư y tế thay thế như: máy tạo nhịp tim, stent mạch vành, khớp nhân tạo… phạm vi quyền lợi về bảo hiểm y tế của Việt Nam được nhiều tổ chức quốc tế đánh giá là rộng rãi so với nhiều nước trong khu vực và trên thế giới.
Chính sách bảo hiểm y tế đã góp phần giảm chi trực tiếp từ tiền túi hộ gia đình cho dịch vụ y tế, góp phần tạo nên sự công bằng trong chăm sóc sức khỏe, đặc biệt đối với nhóm người yếu thế trong xã hội như người nghèo, cận nghèo, người khuyết tật, người thuộc đối tượng bảo trợ xã hội, trẻ em dưới 6 tuổi. Nhiều trường hợp đã được quỹ bảo hiểm y tế chi trả chi phí khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế trong năm lên đến hàng tỷ đồng.
Công tác quản lý và sử dụng quỹ bảo hiểm y tế được bảo đảm an toàn, hợp lý, hiệu quả. Do mức đóng bảo hiểm y tế còn thấp, phương thức thanh toán chi phí khám, chữa bệnh hiện nay chủ yếu theo phí dịch vụ, cùng với sự chuyển đổi sang cơ chế tài chính tự chủ của các bệnh viện công lập, chính sách giá dịch vụ y tế liên tục điều chỉnh tăng, thiếu các công cụ, chế tài kiểm soát tình trạng lạm dụng..., dẫn đến chi phí khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế ngày càng gia tăng, khiến cho việc bảo đảm cân đối quỹ bảo hiểm y tế trở nên khó khăn.
Để đảm bảo nguồn kinh phí khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế được sử dụng công khai, minh bạch, tiết kiệm, hiệu quả, đảm bảo tính khách quan; gắn thực hiện nhiệm vụ thu, chi, giải quyết chính sách, quản lý quỹ và phát triển đối tượng tham gia bảo hiểm y tế, từ năm 2018, Bảo hiểm xã hội Việt Nam đã tham mưu trình Thủ tướng Chính phủ ban hành quyết định giao dự toán chi khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế đến từng địa phương. Đây là biện pháp góp phần tháo gỡ vướng mắc trong bối cảnh hầu hết các tỉnh bị bội chi quỹ khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế do điều chỉnh giá dịch vụ y tế và mở rộng phạm vi quyền lợi của người tham gia bảo hiểm y tế. Việc hướng dẫn các địa phương phân bổ và điều hành dự toán hàng năm cũng được chú trọng. Bảo hiểm xã hội Việt Nam thường xuyên theo dõi, đánh giá việc triển khai thực hiện dự toán, tổng hợp dữ liệu giao dự toán khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế toàn quốc đến các cơ sở khám, chữa bệnh nhằm nâng cao hiệu quả kiểm soát chi phí khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế.
Việc Thủ tướng Chính phủ ban hành quyết định giao dự toán chi khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế đến từng địa phương đã đưa chính quyền địa phương chung tay cùng ngành Bảo hiểm xã hội quản lý và sử dụng hiệu quả quỹ khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế, đồng thời vẫn bảo đảm quyền lợi cho người tham gia bảo hiểm y tế.
Năm 2018, số thu từ đối tượng tham gia bảo hiểm y tế là 93.318 tỷ đồng, tổng số thu bảo hiểm y tế so với kế hoạch được giao đạt 105,8%. Tổng số chi khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế là 95.081 tỷ đồng, bằng 104,3% so với dự toán Chính phủ giao.
Năm 2019, số thu (ước tính) từ đối tượng tham gia bảo hiểm y tế là 104.807 tỷ đồng; tổng số chi khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế ước là 104.443 tỷ đồng, ước tính vẫn đảm bảo cân đối thu - chi trong năm, không phải sử dụng đến nguồn quỹ dự phòng.
Hướng tới phát triển bảo hiểm y tế bền vững
*Là chính sách xã hội quan trọng, một trong các trụ cột chính của hệ thống an sinh xã hội, góp phần thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, bảo đảm ổn định chính trị - xã hội và phát triển kinh tế - xã hội, để hướng tới phát triển bảo hiểm y tế bền vững, theo ông phải vượt qua những thách thức nào?
- Mở rộng và hoàn thiện chế độ, chính sách bảo hiểm y tế cần có bước đi, lộ trình phù hợp với phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, bảo đảm phát triển bền vững. Bên cạnh những kết quả đạt được, phát triển bền vững chính sách bảo hiểm y tế cũng đang gặp nhiều vấn đề thách thức trong thời gian tới như: già hóa dân số, mô hình bệnh tật thay đổi,... và đặc biệt là chi khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế không ngừng gia tăng, từ năm 2017 quỹ bảo hiểm y tế bắt đầu trong tình trạng chi vượt quá thu trong năm. Do đó, để thực hiện được mục tiêu mà Nghị quyết 20-NQ/TW đã đề ra là đến năm 2025 tỉ lệ tham gia bảo hiểm y tế đạt 95% dân số và để phát triển bảo hiểm y tế bền vững, cần tập trung thực hiện đồng bộ việc phát triển đối tượng tham gia; quản lý, sử dụng quỹ bảo hiểm y tế hiệu quả, an toàn nhưng cũng cần bảo vệ quyền lợi của người tham gia bảo hiểm y tế.
Số người dân chưa tham gia bảo hiểm y tế hiện nay tuy còn ít, nhưng lại là thách thức không nhỏ, bởi đó là những người không có thu nhập ổn định, thuộc thị trường lao động tự do, thường khi có bệnh mới tham gia, đi ngược lại nguyên tắc chia sẻ rủi ro của chính sách bảo hiểm y tế. Hướng giải quyết đặt ra là ngành Bảo hiểm xã hội cần phối hợp rất chặt chẽ với Bộ Y tế, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, chính quyền địa phương để đề xuất những giải pháp hỗ trợ người dân tham gia bảo hiểm y tế, giúp những đối tượng này có những thuận lợi ban đầu khi tham gia bảo hiểm y tế. Đồng thời, có giải pháp đảm bảo tính ổn định, bền vững cho các nhóm đối tượng đã tham gia bảo hiểm y tế bằng cách nâng cao nhận thức của người dân về ý thức chia sẻ cộng đồng và cơ hội có nguồn tài chính vững chắc phòng khi không may mắc bệnh; tăng cường cải cách thủ tục hành chính tiến tới thực hiện dịch vụ công trực tuyến mức độ 4, cho phép người tham gia bảo hiểm y tế thanh toán lệ phí và nhận kết quả trực tuyến.
*Trân trọng cảm ơn ông!
Chu Thanh Vân
