Liên hoan hát Then – đàn Tính toàn quốc (12/5 – 14/5):

Nghệ nhân Mào Văn Ết đam mê cây đàn Tính

Nghệ nhân Mào Văn Ết đam mê cây đàn Tính
Nghệ nhân Mào Văn Ết kiểm tra những cần đàn mới được làm. Ảnh: Phan Tuấn Anh - TTXVN
Nghệ nhân Mào Văn Ết kiểm tra những cần đàn mới được làm.
Ảnh: Phan Tuấn Anh - TTXVN

Trong căn nhà nhỏ của Nghệ nhân Mào Văn Ết, treo trang trọng giữa trần nhà là hai chiếc đàn Tính tẩu loại lớn - đó là “tổ nghiệp”, tự tay ông chế tác ra. Nhiều người bạn cùng trang lứa, cùng sở nguyện về Tính tẩu của ông đã đem đàn dự thi khắp mọi miền và giành nhiều giải cao. Đã có nhiều người tìm đến hỏi mua nhưng ông đều từ chối bởi nó đã là kỷ vật thiêng liêng của ông với những người bạn đã khuất. Mỗi năm chỉ duy nhất một lần vào dịp Tết, ông hạ hai cây đàn xuống để lau chùi bụi phủ bám.

Nghệ nhân Mào Văn Ết thử tiếng một cây đàn tính tẩu. Ảnh: Phan Tuấn Anh - TTXVN
Nghệ nhân Mào Văn Ết thử tiếng một cây đàn tính tẩu.
Ảnh: Phan Tuấn Anh - TTXVN

Đề cập đến cây đàn Tính tẩu, ông Mào Văn Ết cho biết, tồn tại hàng trăm năm trên miền đất Tây Bắc nhưng người Thái không ai biết cây đàn Tính ra đời từ bao giờ. Ở mỗi vùng đất lại lưu truyền một dị bản về nguồn gốc cây đàn tính.
Nghệ nhân Mào Văn Ết nói về cách thức chế tác một cây đàn tính tẩu. Ảnh: Phan Tuấn Anh - TTXVN
Nghệ nhân Mào Văn Ết nói về cách thức chế tác một cây đàn tính tẩu.
Ảnh: Phan Tuấn Anh - TTXVN

Khi 10 tuổi, ông Mào Văn Ết đã bắt đầu cầm đàn Tính tẩu tập lên dây, chỉnh đàn theo các bài then cổ và tập chế tác từng bộ phận dưới sự dẫn dắt, dạy dỗ, trao truyền của ông nội. Khi thanh niên, bàn chân Mào Văn Ết đã ngược xuôi, bươn tìm khắp các vùng có người Thái trắng sinh sống ở Quỳnh Nhai (Sơn La), thị xã Mường Lay, Tủa Chùa (Điện Biên) để “tầm sư học đạo” ở các bậc thầy chơi đàn Tính tẩu. Năm 1960, Mào Văn Ết được cố nhạc sĩ Tạ Thâm - nguyên Trưởng khoa Âm nhạc, Trường Văn hóa, Nghệ thuật Tây Bắc mời về để khai thác kỹ thuật chế tác và đánh đàn truyền thống. Ròng rã 10 năm, đến năm 1970, Mào Văn Ết và nhạc sĩ Tạ Thâm đã cải tiến thành công bộ tính gồm tính cao, tính trung, tính đại; hình dáng đàn đẹp hơn, âm sắc đạt chuẩn. Quá trình cùng người thầy Tạ Thâm miệt mài nghiên cứu, tìm tòi, Mào Văn Ết đã học được nhuần nhuyễn kỹ thuật chế tác theo tiêu chuẩn lý tính, hóa tính và vật lý âm thanh. Độ tuổi mười tám, đôi mươi, Mào Văn Ết được tuyển làm “báo khỏa” (nhạc công đệm cho tốp múa của Then - các vị thần linh ở Mường Trời) trong lễ Kin Pang Then - Lễ tạ ơn, ăn mừng mệnh Then, là di sản đặc biệt được người Thái trắng tỉnh Điện Biên.

Những cây đàn Tính tẩu của Nghệ nhân Mào Văn Ết. Ảnh: Phan Tuấn Anh - TTXVN
Những cây đàn Tính tẩu của Nghệ nhân Mào Văn Ết.
Ảnh: Phan Tuấn Anh - TTXVN

Trải qua nhiều đơn vị công tác như Đội ca nhạc dân gian Tây Bắc, Đài Phát thanh và Truyền hình Tây Bắc, Đài Phát thanh và Truyền hình Lai Châu, Sở Văn hóa, Thông tin Lai Châu, Hội Văn nghệ Lai Châu… ở cương vị nào ông Mào Văn Ết cũng trăn trở, nặng lòng với cây đàn Tính. Ông quên ăn, quên cả bóng nắng gắt gay bao trùm chỗ ông ngồi tỉ mẩn chế tác các chi tiết của cây đàn Tính tẩu. Lúc biểu diễn, ông say sưa, nhập tâm trên từng phím đàn, hòa điệu hát, bước chân, nhịp xòe như đưa người nghe, người xem lạc vào mùa lễ hội. Rồi tiếng đàn dẫn người nghe đi dọc khắp các triền sông, con suối miền Tây Bắc, nghe kể về chuyện đời, chuyện bản…

Nghệ nhân Mai Văn Ết cho hay, đàn Tính tẩu có 6 bộ phận nhưng đàn đạt chuẩn hay không lại ở bầu đàn (má tính tẩu) - hộp cộng hưởng âm thanh. Người chế tác phải chọn được quả bầu già (mắc tẩu), kích thước vừa phải, vỏ mỏng, đem cạo sạch lõi và phơi khô nhiều tháng, khi vỏ bầu hóa gỗ sẽ cưa đôi, lấy phần dưới làm bầu đàn. Mặt đàn (tép tính) thường được làm bằng gỗ cây, lát. Cần đàn (căn tính) làm bằng các loại gỗ nhẹ, mịn, ít bị cong vênh do nhiệt và lực căng của dây, như: sổi, vàng tâm, thông trắng…, độ dài cần đàn được làm theo độ dài ngắn sải tay của người chơi đàn. Khóa đàn (xe tính) thường sử dụng chất liệu là sừng của những con trâu già để làm, khi lên dây sẽ cho âm thanh chuẩn nhất. Bộ dây, âm vực có thể đạt đến 3 quãng 8, tuy nhiên người diễn chỉ dùng ngưỡng ở 2 quãng 8. Đàn tính tẩu có loại 2 dây, có loại 3 dây, có thể độc tấu, đệm cho hát, múa và hòa tấu cùng các loại nhạc cụ dân tộc thuộc bộ hơi, như: sáo trúc, sáo bầu, đàn nhị, pí pặp…“Cây đàn tính tẩu của người Thái trắng vùng Tây Bắc có điểm khác với cây đàn tính tẩu của các dân tộc Tày, Nùng vùng Ðông Bắc, bởi đàn tính tẩu của người Thái trắng Tây Bắc có mỏ đàn được cách điệu thành hình chiếc đuôi con gà trống. Tổng thể hài hòa hình dáng cây đàn tính tẩu của người Thái vùng Tây Bắc là biểu tượng của con gà trống - vật tổ của người Thái”, ông Mào Văn Ết cho biết.
Nghệ nhân Mào Văn Ết luôn tâm huyết, nặng lòng với cây đàn tính tẩu và những nhạc cụ dân tộc. Ảnh: Phan Tuấn Anh - TTXVN
Nghệ nhân Mào Văn Ết luôn tâm huyết, nặng lòng với cây đàn tính tẩu và những nhạc cụ dân tộc. Ảnh: Phan Tuấn Anh - TTXVN

Gần cả cuộc đời, ở các hoạt động trình diễn văn hóa dân tộc, chế tác và sử dụng tính tẩu, sáng tác và soạn nhạc dân gian..., Nghệ nhân Mào Văn Ết đều đóng góp rất lớn. Là một người lưu giữ nhiều làn điệu dân ca cổ của dân tộc, ông đã truyền dạy cho rất nhiều thế hệ học trò. Với những cống hiến đó, ông vinh dự được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể lần thứ I năm 2015.
 
Phan Tuấn Anh - Hải An

Có thể bạn quan tâm

Độc đáo nghề làm mão, mặt nạ của đồng bào Khmer

Độc đáo nghề làm mão, mặt nạ của đồng bào Khmer

Đó là chủ đề trưng bày chuyên đề do Bảo tàng tỉnh Đắk Lắk phối hợp với Bảo tàng tỉnh Vĩnh Long tổ chức, ngày 11/9. Trưng bày giới thiệu đến công chúng những giá trị đặc sắc của nghề làm mão, mặt nạ truyền thống - di sản văn hóa gắn với đời sống tín ngưỡng và các loại hình nghệ thuật biểu diễn dân gian của đồng bào Khmer.

Nhịp cầu nối đôi bờ biên giới với những câu chuyện phối hợp và sẻ chia

Nhịp cầu nối đôi bờ biên giới với những câu chuyện phối hợp và sẻ chia

Tiếng hát “Việt Nam - Trung Hoa” vang lên trong buổi giao lưu tại phường Hà Giang 1, tỉnh Tuyên Quang, mở đầu cho những câu chuyện giữa cán bộ làm nhiệm vụ quản lý, bảo vệ biên giới hai nước. Phía sau những tiết mục văn nghệ, trận bóng bàn và hành trình tìm hiểu các điểm đến của địa phương là một mối quan hệ được bồi đắp bằng nhiều năm phối hợp, chia sẻ và đồng hành.

Gìn giữ bản sắc văn hóa, tạo động lực phát triển vùng biên

Gìn giữ bản sắc văn hóa, tạo động lực phát triển vùng biên

Thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, tỉnh Lạng Sơn xác định, xây dựng và phát triển nền văn hóa toàn diện, giàu bản sắc, nhân văn, khoa học, hiện đại, trở thành nền tảng vững chắc, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực cho phát triển nhanh và bền vững.

Khai hội truyền thống Đền Minh Lương

Khai hội truyền thống Đền Minh Lương

Trong tiết thu dịu mát, tiếng trống khai hội vang lên giữa không gian cổ kính của Đền Minh Lương, xã Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang, mở đầu những ngày hội đậm sắc màu văn hóa, tín ngưỡng.

Đặc sắc Lễ hội Trung Nguyên Kiến Tiêu Nghinh ông Quan Thánh Đế Quân xuất du

Đặc sắc Lễ hội Trung Nguyên Kiến Tiêu Nghinh ông Quan Thánh Đế Quân xuất du

Sáng 6/9 (tức ngày 25/7 âm lịch), tại phường Phan Thiết (tỉnh Lâm Đồng), đoàn Quan Thánh Đế Quân xuất du diễn ra trong sự thích thú của đông đảo người dân địa phương và du khách. Đây là phần hội quan trọng và đặc sắc nhất của Lễ hội Trung Nguyên Kiến Tiêu Nghinh ông Quan Thánh Đế Quân xuất du lần thứ 15 - năm 2026.

'Đánh thức' nếp nhà xưa và các giá trị văn hóa bản địa

'Đánh thức' nếp nhà xưa và các giá trị văn hóa bản địa

Nằm nép mình bên những ghềnh đá cổ ven biển Sa Huỳnh, làng Gò Cỏ (phường Sa Huỳnh, tỉnh Quảng Ngãi) đang trở thành điểm đến hấp dẫn du khách trong và ngoài nước nhờ mô hình du lịch cộng đồng gắn liền với việc bảo tồn không gian kiến trúc truyền thống và các giá trị văn hóa bản địa.

Thắt chặt tình đoàn kết, hữu nghị giữa nhân dân khu vực biên giới Việt Nam - Lào

Thắt chặt tình đoàn kết, hữu nghị giữa nhân dân khu vực biên giới Việt Nam - Lào

Từ ngày 31/8 - 2/9, tại khu vực Cửa khẩu Quốc tế Lóng Sập, xã Lóng Sập diễn ra các hoạt động văn hóa, thể thao và du lịch thu hút đông đảo du khách và nhân dân biên giới Việt Nam và Lào tham gia. Đây là sự kiện trong chuỗi hoạt động thuộc Tuần Văn hóa - Du lịch Mộc Châu năm 2026, do Ủy ban nhân dân tỉnh Sơn La tổ chức.

Rộn ràng Tết Độc lập ở các bản làng vùng cao Điện Biên

Rộn ràng Tết Độc lập ở các bản làng vùng cao Điện Biên

Tết Độc lập 2/9 không chỉ rộn ràng ở các đô thị mà còn lan tỏa đến những bản làng vùng cao Điện Biên. Trong sắc cờ đỏ, đồng bào các dân tộc khoác lên mình trang phục truyền thống, hòa vào các hoạt động văn hóa, vui hội và đón du khách, cùng lan tỏa niềm tự hào về quê hương, đất nước.

Lai Châu: Trích đoạn Lễ hội Gầu tào văn hóa dân tộc Mông chào mừng Tết Độc lập

Lai Châu: Trích đoạn Lễ hội Gầu tào văn hóa dân tộc Mông chào mừng Tết Độc lập

Trong khuôn khổ các hoạt động chào mừng Tết Độc lập năm 2026, ngày 2/9/2026, tại Không gian văn hóa Mông thuộc sân vận động xã Than Uyên, Bảo tàng tỉnh Lai Châu phối hợp với UBND xã Than Uyên tổ chức trình diễn cúng cây nêu trích đoạn trong Lễ hội Gầu tào của dân tộc Mông. Đây là một trong những điểm nhấn đặc sắc, thu hút đông đảo nhân dân và du khách thập phương đến tham quan, trải nghiệm. 

Gần 3.000 người tham gia giải chạy “Đón bình minh trên biển” vào sáng 2/9

Gần 3.000 người tham gia giải chạy “Đón bình minh trên biển” vào sáng 2/9

Sáng 2/9, tại Quảng trường Tháp Nghinh Phong (phường Tuy Hòa), Giải chạy Tuy Hòa bán marathon 2026 “Đón bình minh trên biển” do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk tổ chức đã hoàn thành các phần thi. Giải có sự tham gia của gần 3.000 vận động viên, xuất phát vào lúc 4 giờ sáng 2/9 với hành trình đi qua các tuyến đường ở phường, kết nối các địa điểm du lịch như Tháp Nghinh Phong, Tháp Nhạn và khu vực biển Tuy Hòa.

Lai Châu chào mừng Tết Độc lập

Lai Châu chào mừng Tết Độc lập

Sáng 2/9/2026, tại Sân vận động xã Than Uyên, tỉnh Lai Châu diễn ra Lễ thượng cờ chào mừng Tết Độc lập năm 2026 với sự tham gia của hơn 2.000 cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang, học sinh, nhân dân các dân tộc tỉnh Lai Châu cùng du khách. Sau lễ thượng cờ là các hoạt động múa sạp, diễu hành đường phố mang đậm sắc màu văn hóa các dân tộc vùng cao Lai Châu.

Mộc Châu - Tiếng gọi mùa yêu

Mộc Châu - Tiếng gọi mùa yêu

Nằm trong chuỗi các hoạt động Tuần Văn hóa - Du lịch Mộc Châu năm 2026, tối 1/9, tại Quảng trường 8/5 (phường Mộc Châu), tỉnh Sơn La tổ chức Chương trình nghệ thuật với chủ đề "Mộc Châu - Tiếng gọi mùa yêu", chào mừng kỷ niệm 81 năm ngày "Tết Độc lập" - Quốc khánh 2/9. Chương trình thu hút đông đảo du khách và nhân dân các dân tộc tỉnh Sơn La đến dự.

Về nơi Tết Độc lập đậm sắc Mường

Về nơi Tết Độc lập đậm sắc Mường

Trong không khí đón mừng Tết Độc lập 2/9, đồng bào Mường ở Lạc Sơn, tỉnh Phú Thọ lại sum họp, tổ chức các hoạt động theo phong tục được duy trì qua nhiều thế hệ. Từ bữa cơm đoàn tụ, những món quà biếu cha mẹ đến bánh uôi, tiếng chiêng, lời hát đối, những phong tục ấy góp phần tạo nên nét văn hóa đặc sắc trong ngày Tết của đồng bào Mường nơi đây.

Tiếng nhạc ngũ âm giữ hồn văn hóa Khmer ở An Giang

Tiếng nhạc ngũ âm giữ hồn văn hóa Khmer ở An Giang

Với đồng bào Khmer Nam Bộ, nhạc ngũ âm không chỉ góp phần tạo nên không khí trang nghiêm trong các nghi lễ Phật giáo hay rộn ràng trong những lễ hội truyền thống, mà còn là một phần văn hóa được gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ. Tại các ngôi chùa Khmer ở An Giang, những lớp học nhạc ngũ âm đang giúp thế hệ trẻ hiểu, yêu và tiếp tục gìn giữ những thanh âm đặc trưng của dân tộc mình.

Sức trẻ gìn giữ âm nhạc truyền thống Tây Nguyên

Sức trẻ gìn giữ âm nhạc truyền thống Tây Nguyên

Phía Tây của tỉnh Quảng Ngãi là nơi mang đậm nét văn hóa của đồng bào các dân tộc thiểu số Tây Nguyên; trong đó âm nhạc đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống của bà con nhân dân nơi đây.