Với gần 2.000 ha, sản lượng từ 35.000 - 40.000 tấn/năm, cây chanh đang trở thành một trong những cây trồng mang lại giá trị kinh tế cao cho người dân Tuyên Quang. Để phát huy tiềm năng và nâng cao giá trị, các hộ trồng chanh của tỉnh đứng trước yêu cầu chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang hình thành vùng nguyên liệu tập trung, sản xuất theo tiêu chuẩn, liên kết doanh nghiệp và từng bước hướng tới xuất khẩu.
Cây trồng cho thu nhập cao
Tại Tuyên Quang, cây chanh được trồng tập trung ở các xã Phù Lưu, Bạch Xa, Yên Phú, Xuân Vân và các phường Bình Thuận, An Tường; trong đó, xã Phù Lưu và Bạch Xa hiện là vùng chuyên canh lớn nhất, với tổng diện tích trên 1.160 ha.
Nhờ phù hợp với điều kiện đất đai, khí hậu, cây chanh có thời gian thu hoạch kéo dài, gần như quanh năm. Năng suất bình quân đạt 18 - 22 tấn/ha; vào thời điểm thị trường thuận lợi, giá bán có thể lên tới 40.000 đồng/kg, đem lại nguồn thu đáng kể cho người trồng.
Gia đình ông Trần Duy Hiển, thôn Phù Yên, xã Phù Lưu (Tuyên Quang) hiện trồng 4 ha chanh. Từ đầu năm đến nay, gia đình ông đã thu hơn 1 tỷ đồng từ bán sản phẩm. Theo ông Hiển, hiệu quả kinh tế từ cây chanh là khá rõ, song vấn đề khiến người dân quan tâm nhất hiện nay là đầu ra. Sản phẩm chủ yếu được tiêu thụ thông qua thương lái nên giá cả có thời điểm biến động mạnh, người dân khó chủ động trong sản xuất
Ông Hiển cho biết, khi có doanh nghiệp ký hợp đồng thu mua lâu dài, người dân sẽ yên tâm đầu tư chăm sóc, sản xuất theo quy trình an toàn và nâng cao chất lượng sản phẩm. Có đầu ra ổn định thì cây chanh mới thực sự phát triển bền vững.
Tại xã Bạch Xa, gia đình ông Hoàng Văn Chính, thôn Làng Báu đang canh tác hơn 5 ha chanh. Vườn chanh mang lại doanh thu tiền tỷ mỗi năm, song việc tiêu thụ vẫn phụ thuộc nhiều vào thương lái và diễn biến thị trường.
Ông Chính cho rằng, cây chanh rất phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng ở Bạch Xa và địa phương còn nhiều dư địa để mở rộng vùng sản xuất. Nếu có doanh nghiệp đầu tư xây dựng vùng nguyên liệu, hướng dẫn quy trình sản xuất và bao tiêu sản phẩm, người dân sẵn sàng thay đổi giống, kỹ thuật canh tác để đáp ứng yêu cầu của thị trường. Gia đình ông Chính sẵn sàng chuyển sang trồng các giống chanh mới, áp dụng quy trình chăm sóc hữu cơ theo yêu cầu của doanh nghiệp để nâng cao chất lượng và đáp ứng nhu cầu thị trường.
Từ sản xuất nhỏ lẻ đến liên kết chuỗi
Thời gian qua, người trồng chanh tại Tuyên Quang đã từng bước thay đổi phương thức canh tác, áp dụng tiến bộ kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm. Nhiều hộ đã đầu tư hệ thống tưới tiết kiệm, thực hiện cắt tỉa, tạo tán, chủ động quản lý sâu bệnh theo hướng an toàn.
Tuy nhiên, sản xuất chanh hiện vẫn chủ yếu theo quy mô hộ gia đình. Diện tích được chứng nhận VietGAP, GlobalGAP còn hạn chế; việc cấp mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, xây dựng cơ sở sơ chế, đóng gói và bảo quản chưa đáp ứng yêu cầu của những thị trường khó tính, có tiêu chuẩn cao.
Theo các hộ trồng chanh, nếu chỉ sản xuất theo kinh nghiệm và bán sản phẩm qua thương lái, giá trị cây trồng khó được nâng lên tương xứng với tiềm năng. Ngược lại, khi hình thành vùng nguyên liệu tập trung, người dân sản xuất cùng một quy trình, sản phẩm được kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc, khả năng tiếp cận các thị trường lớn sẽ rộng mở hơn.
Ông Nông Quang Sự, Chủ tịch UBND xã Phù Lưu (Tuyên Quang) cho biết, cây chanh hiện là một trong những cây trồng chủ lực, mang lại nguồn thu nhập chính cho nhiều hộ dân. Vì vậy, địa phương xác định phát triển vùng chanh theo hướng hàng hóa, nâng cao chất lượng và xây dựng chuỗi liên kết là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong phát triển kinh tế nông nghiệp.
Theo ông Nông Quang Sự, địa phương đang phối hợp với các ngành chức năng làm việc với một doanh nghiệp của tỉnh Vân Nam (Trung Quốc) để khảo sát, nghiên cứu xây dựng vùng nguyên liệu chanh phục vụ xuất khẩu.
Nếu việc hợp tác được triển khai, doanh nghiệp dự kiến liên kết với người dân thông qua hợp tác xã, hướng dẫn sản xuất theo tiêu chuẩn, xây dựng mã số vùng trồng và bao tiêu sản phẩm. Đây được kỳ vọng là hướng đi giúp giải quyết bài toán đầu ra, tạo động lực để người dân thay đổi phương thức sản xuất.
Từ một cây trồng chủ yếu phục vụ thị trường tự do, cây chanh Tuyên Quang đang đứng trước cơ hội chuyển mình theo hướng sản xuất hàng hóa quy mô lớn. Khi người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp cùng tham gia trong một chuỗi liên kết, giá trị sản phẩm sẽ được nâng lên, giảm rủi ro do biến động của thị trường./.
