Ngôi nhà không chỉ là nơi cư trú của các thành viên trong gia đình mà còn là nơi diễn ra các nghi lễ quan trọng liên quan đến đời sống tâm linh của cộng đồng. Vì vậy, mỗi khi làm xong nhà, người M’nông thường tổ chức lễ cúng vào nhà mới, với những nghi thức, tục lệ mang đậm bản sắc dân tộc, ẩn chứa nhiều giá trị nhân văn sâu sắc.
Chủ lễ mang cục than hồng, bầu nước khấn xin vào nhà mới
Theo đó, sau khi làm xong nhà, gia chủ chọn ngày lành, giờ lành để làm lễ vào nhà mới. Lễ vật hết sức đơn giản, chỉ cần 1 con gà, 1 bầu nước, 1 cục than hồng và 1 ché rượu cần. Khi vào nhà mới, việc đầu tiên là các gia đình phải dựng được các Njeh (thần giữ nhà). Njeh là một que tre, hai bên được vót nhọn có tua, phía trên cắm 1 miếng gan gà và 1 miếng gan heo.
Njeh được cắm ngay dưới cửa ra vào và đó chính là thần Kuắt của ngôi nhà mới dựng. Sau khi chủ lễ đặt bầu nước trước cửa nhà để xin thần nhà cho phép dọn về nhà mới thì những người theo sau sẽ mang theo 1 bầu nước, một số hạt giống cùng 1 cục than hồng bước vào nhà mới. Và tất cả các thành viên trong gia đình mang đồ đạc bước vào nhà.
Sau khi đồ đạc được mang vào nhà, chủ nhà nhờ người có gia đình mẫu mực, uy tín thành đạt nhóm bếp lửa tượng trưng đem sinh khí đến cho căn nhà. Lời khấn trước khi nhóm lửa như sau: “Ta cầu xin thần lửa, thần bếp luôn thắp sáng ngọn lửa để sưởi ấm cho ngôi nhà mới. Xin các thần ban may mắn, phù hộ cho các thành viên trong gia đình sức khỏe dồi dào, luôn đoàn kết, yêu thương gắn bó với nhau…”.
Người nhóm lửa cho nhà mới phải là người mẫu mực, thành đạt và có uy tín
Sau khi tiến hành nghi thức nhóm bếp, chủ lễ sẽ cắt tiết gà và lấy máu con vật hiến sinh hòa vào rượu, quệt lên cây Njeh và các đồ dùng trong nhà. Vừa quệt vừa khấn: “Ta khấn vái thần Kuắt/ Ta khấn thần đá bếp, thần giữ nhà/ Ta khấn thần ngãi Giun Ngo…/Ta khấn thần suối nước, thần hàng rào… Ta lấy huyết của con vật hiến sinh hòa với rượu để quệt lên tất cả các vật dụng trong gia đình và cầu mong tất cả các đồ vật sẽ gắn bó hòa thuận cùng với con cháu trong gia đình. Xin thần tốt bụng hãy phù hộ cho con cháu trong ngôi nhà có sức khỏe tốt, mạnh khỏe đời đời. Làm cái rẫy đồi có lúa đầy kho, được sống an lành, hạnh phúc. Xin kính mời các thần linh và thần tốt bụng khác tới ngồi cùng người nhà chúng tôi để uống rượu cần, ăn cơm lam, thịt nướng… Ơi Yàng!...”.
Lễ cúng vào nhà mới có ý nghĩa giáo dục những giá trị của lao động, quý trọng tình bạn, tình anh em, cộng đồng
Nghi lễ kết thúc, già làng lấy rượu từ ché đưa cho gia chủ uống trước, sau đó gia chủ mời già làng cùng con cháu trong gia đình cùng thưởng thức. Những người già sẽ kể cho con cháu nghe ý nghĩa của việc cúng vào nhà mới và những người hát hay sẽ hát chúc tụng mừng cho gia chủ…
Ông Điểu M’rưng ở bon Đắk R’moan, xã Đắk R’moan, thị xã Gia Nghĩa cho biết: “Phong tục cúng vào nhà mới của người M’nông ngoài mục đích chúc tụng gia đình, dòng họ mạnh khỏe, làm ăn phát đạt còn có ý nghĩa giáo dục mọi người nhận thức được những giá trị của lao động, quý trọng tình bạn, tình anh em, cộng đồng”. Ông Điểu Tam cũng cho hay: “Lễ cúng vào nhà mới của người M’nông không chỉ trong phạm vi gia đình mà còn có cả khách khứa, người thân quen ở các bon lân cận. Bà con đến đây cùng uống rượu, dốc hết bầu tâm tư tình cảm, giải tỏa những hiềm khích, chúc nhau những lời tốt đẹp, sức khỏe, mùa màng bội thu, bon làng phát triển”.
Khăn Piêu (hay Piêu), trong tiếng Thái gọi là Ba Piều (Piều), là loại khăn đội đầu truyền thống của phụ nữ dân tộc Thái ở vùng Tây Bắc Việt Nam, đặc biệt là phụ nữ nhóm Thái đen.
Gắn liền với đời sống sinh hoạt, sản xuất và tín ngưỡng của đồng bào M’Nông, Lễ cúng máng nước là nét đẹp văn hóa truyền thống, thể hiện lòng biết ơn thiên nhiên và ước vọng về cuộc sống bình an, no ấm. Nghi lễ vừa được phục dựng tại thôn Tak Xoai, xã Trà Leng, thành phố Đà Nẵng, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa, đồng thời nâng cao ý thức bảo vệ nguồn nước và môi trường sinh thái.
Cuối tháng 10, khi những cánh đồng lúa ở khu vực phía Tây tỉnh Quảng Ngãi bắt đầu ngả sang màu vàng, cũng là thời điểm bước vào mùa lễ hội của đồng bào dân tộc thiểu số Xơ Đăng, Bahnar. Với bà con Bahnar nhánh Giơ Lâng là Lễ Ét Đông (Lễ ăn con dúi), còn với bà con Xơ Đăng là Lễ Mừng lúa mới được tổ chức với cùng mong muốn và tạ ơn trời đất cho một vụ mùa bội thu, mang lại sự ấm cúng, bình yên cho dân làng. Những nét văn hóa đặc sắc trong mùa lễ hội của đồng bào Xơ Đăng, Bahnar nơi đây đã cùng vẽ nên “bức tranh” đầy màu sắc của cộng đồng các dân tộc giữa đại ngàn Tây Nguyên.
Nơi cuối nguồn Tây Nam của tổ quốc, bên dòng sông Hậu hiền hòa bao đời ôm lấy những xóm làng trù phú, có một cộng đồng hình thành từ bao đời nay, gìn giữ và bồi đắp nên một nét đẹp văn hóa đặc sắc với những dấu ấn rất riêng. Đó là đồng bào Chăm Islam An Giang.
Ngày 25/10, UBND xã Thượng Cốc, tỉnh Phú Thọ tổ chức Lễ hội Ruộng bậc thang Miền Đồi năm 2026. Lễ hội thu hút hàng nghìn người dân và du khách đến tham quan, trải nghiệm.
Giữa không gian núi đá trùng điệp nơi cực Bắc Tổ quốc, những thanh âm trống đồng, sắc màu trang phục truyền thống và các điệu múa dân gian của đồng bào Lô Lô đã tạo nên một không gian văn hóa đặc sắc tại xã Mèo Vạc, tỉnh Tuyên Quang.
Tây Ninh có 17 dân tộc thiểu số với 35.589 người, nhiều cộng đồng sinh sống tại các xã biên giới giáp Campuchia. Tỉnh chú trọng hỗ trợ sinh kế, chăm lo giáo dục, y tế, bảo tồn bản sắc văn hóa và bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của đồng bào.
Chiều 22/10, Binh đoàn 15 (Bộ Quốc phòng) tổ chức Lễ khánh thành, bàn giao Nhà rông văn hóa tặng nhân dân thôn Giang Lố 1, xã Sa Loong, tỉnh Quảng Ngãi. Công trình có tổng kinh phí hơn 2 tỷ đồng, do Binh đoàn 20 hỗ trợ, Binh đoàn 15 làm chủ đầu tư, Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 732 phối hợp triển khai thực hiện.
Sáng 22/10, Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh An Giang trang trọng tổ chức lễ Dâng y Kathina năm 2026, với sự tham dự của chư Tôn trưởng lão Hòa thượng, Thượng tọa, chư Tăng, sư trụ trì 66 chùa Phật giáo Nam tông Khmer cùng đông đảo đồng bào, Phật tử.
Tháng 6/2025, nghề dệt thổ cẩm của đồng bào Thái ở Nghệ An được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, tạo thêm cơ hội bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch cộng đồng.
Từ khi đàn đá Lộc Hòa được công nhận là Bảo vật quốc gia vào cuối năm 2017, nghệ thuật trình diễn đàn đá đã được đưa vào các trường học tại các xã, phường ở thành phố Đồng Nai.
Giữa nhịp sống hiện đại, khi nhiều giá trị truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, Nùng Indigo (xóm Khào, xã Quảng Uyên, tỉnh Cao Bằng) trở thành điểm đến góp phần gìn giữ và lan tỏa sắc chàm đặc trưng của người Nùng An, mang đến trải nghiệm văn hóa gần gũi cho du khách.
Với chủ đề “Sắc màu văn hóa xứ Thanh”, từ ngày 22 - 24/11, tỉnh Thanh Hóa tổ chức Ngày hội Văn hóa các dân tộc tỉnh Thanh Hóa năm 2026 tại Quảng trường Lam Sơn, phường Hạc Thành.
Lao Chải (tỉnh Lào Cai) là vùng đất mang đậm dấu ấn văn hóa Mông, với ruộng bậc thang, trang phục truyền thống, tiếng khèn cùng các nghề thủ công được trao truyền qua nhiều thế hệ.
Ngày 19/10, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam khai mạc Không gian trưng bày thành tựu nghiên cứu khoa học với chủ đề “Phát huy nguồn lực nhân văn - Phát triển bao trùm, bền vững”.
Ngày hội Sắc màu văn hóa dân tộc Lự tỉnh Lai Châu năm 2026 diễn ra trong hai ngày 17–18/10 tại bản Thẳm, xã Khun Há, với nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao và trải nghiệm nghề truyền thống đặc sắc.
