Trong bối cảnh yêu cầu về chất lượng nông sản, an toàn thực phẩm và phát triển xanh ngày càng cao, tỉnh Phú Thọ đang xác định khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực then chốt để tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng hiện đại, sinh thái và bền vững. Nhiều mô hình sản xuất ứng dụng kỹ thuật tiên tiến đã mang lại hiệu quả rõ rệt, góp phần thay đổi tư duy sản xuất và nâng cao giá trị nông sản địa phương.
Những mô hình hiệu quả, cách làm sáng tạo từ cơ sở
Là tỉnh trung du miền núi phía Bắc với điều kiện tự nhiên đa dạng, Phú Thọ có lợi thế phát triển nhiều loại cây trồng, vật nuôi và kinh tế rừng. Trong quá trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp, việc ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất đang mở ra hướng đi mới cho nhiều địa phương trong tỉnh.
Một trong những mô hình tiêu biểu là đề án tái canh cây có múi tại vùng cam Cao Phong, xã Cao Phong triển khai từ năm 2023 với quy mô gần 14 ha và 32 hộ dân tham gia. Mô hình áp dụng đồng bộ các giải pháp kỹ thuật từ xử lý đất, lựa chọn giống sạch bệnh đến quy trình chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh.
Trước khi trồng mới, toàn bộ diện tích được phân tích và xử lý nhằm loại bỏ nấm bệnh, tuyến trùng và các tác nhân gây hại tồn lưu trong đất. Người dân được hỗ trợ giống cam canh sạch bệnh, vật tư đầu vào và tập huấn kỹ thuật bài bản.
Sau thời gian triển khai, cây sinh trưởng tốt, tán phát triển đồng đều, cho thấy hiệu quả rõ rệt của việc ứng dụng khoa học công nghệ trong tái canh cây có múi.
Ông Nguyễn Hồng Yến, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Phú Thọ cho biết, hiệu quả lớn nhất của mô hình không chỉ nằm ở năng suất hay chất lượng cây trồng mà còn ở sự thay đổi tư duy sản xuất của người dân. Từ phương thức canh tác dựa vào kinh nghiệm, nhiều hộ dân đã chuyển sang sản xuất có kiểm soát, tuân thủ quy trình kỹ thuật và chú trọng an toàn sinh học.
Cùng với cây ăn quả, nhiều mô hình nông nghiệp công nghệ cao khác tại Phú Thọ cũng đang phát huy hiệu quả.
Tại xã Tam Đảo, Hợp tác xã Nấm Tam Đảo từng bước khẳng định hướng đi riêng với các sản phẩm nấm dược liệu ứng dụng công nghệ cao. Thành lập từ năm 2009, thời điểm mô hình nuôi trồng nấm dược liệu còn khá mới, hợp tác xã gặp nhiều khó khăn về cơ sở vật chất, kỹ thuật và thị trường tiêu thụ. Tuy nhiên, với định hướng xây dựng sản phẩm đặc trưng của địa phương, đơn vị đã kiên trì đầu tư công nghệ và hoàn thiện quy trình sản xuất.
Hiện nay, hợp tác xã tập trung phát triển các dòng nấm dược liệu có giá trị cao; trong đó, đông trùng hạ thảo được xác định là sản phẩm chủ lực. Việc ứng dụng công nghệ trong nuôi cấy, kiểm soát môi trường và bảo đảm quy trình an toàn giúp sản phẩm từng bước tạo dựng chỗ đứng trên thị trường.
Ông Nguyễn Quốc Huy, Giám đốc Hợp tác xã Nấm Tam Đảo cho biết, hiệu quả lớn nhất của mô hình không chỉ nằm ở doanh thu mà còn ở việc hình thành chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ bền vững, tạo động lực để người dân chuyển đổi sang sản xuất nông nghiệp công nghệ cao.
Hiện hợp tác xã tạo việc làm thường xuyên cho gần 50 lao động địa phương với thu nhập ổn định. Bên cạnh phát triển nấm dược liệu, đơn vị còn liên kết với nông dân tại Phú Thọ, Lào Cai và Tuyên Quang trong sản xuất dâu tằm. Hợp tác xã đã cung ứng giống cho khoảng 130 hộ dân với diện tích gần 150 ha, đồng thời bao tiêu lá dâu và kén tằm, giúp người dân yên tâm sản xuất.
Sau nhiều năm phát triển, Hợp tác xã Nấm Tam Đảo hiện có nhiều sản phẩm đạt chuẩn OCOP 3 sao và 4 sao, trở thành mô hình tiêu biểu trong phát triển nông nghiệp gắn với chế biến và xây dựng thương hiệu.
Không chỉ dừng ở các mô hình riêng lẻ, Phú Thọ đang từng bước hình thành các vùng sản xuất hàng hóa tập trung đối với chè, cây ăn quả, rừng gỗ lớn, chăn nuôi đại gia súc và thủy sản. Nhiều sản phẩm đặc trưng như chè Phú Thọ, bưởi Đoan Hùng hay thịt chua Thanh Sơn đã tạo dựng thương hiệu trên thị trường.
Tuy nhiên, quá trình thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ trong nông nghiệp vẫn còn không ít khó khăn. Quy mô sản xuất nhỏ lẻ, nguồn lực đầu tư hạn chế và trình độ tiếp cận công nghệ của một bộ phận nông dân chưa đồng đều vẫn là những rào cản lớn.
Bên cạnh đó, biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh diễn biến phức tạp, trong khi yêu cầu của thị trường về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và giảm phát thải ngày càng cao cũng tạo áp lực đối với ngành nông nghiệp địa phương.
Theo ông Đinh Công Sứ, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ, để phát triển nông nghiệp bền vững, tỉnh xác định khoa học công nghệ tiếp tục giữ vai trò trung tâm trong nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nông sản.
Tạo đột phá bằng khoa học công nghệ
Tỉnh Phú Thọ đang tập trung phát triển nền nông nghiệp sinh thái, xanh, hữu cơ và tuần hoàn; đẩy mạnh sản xuất hàng hóa theo lợi thế từng vùng; gắn sản xuất với chế biến, logistics và thị trường tiêu thụ.
Theo lãnh đạo Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Phú Thọ, một trong những giải pháp trọng tâm là tăng cường chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật cho nông dân. Giai đoạn 2020 - 2025, toàn tỉnh đã tổ chức hơn 700 lớp tập huấn cho trên 35.000 lượt nông dân và triển khai 148 mô hình ứng dụng kỹ thuật tiên tiến. Nội dung tập huấn tập trung vào giống cây trồng, vật nuôi năng suất cao, quy trình sản xuất an toàn, tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, nông nghiệp hữu cơ và chăn nuôi an toàn sinh học.
Song song với đó, tỉnh Phú Thọ chú trọng xây dựng chuỗi liên kết giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp và nhà khoa học nhằm bảo đảm đầu ra ổn định và nâng cao giá trị nông sản.
Ông Bùi Duy Linh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Phú Thọ cho biết, ngành nông nghiệp sẽ tiếp tục đẩy mạnh đào tạo, chuyển giao công nghệ và phát triển sản xuất hàng hóa quy mô lớn theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp.
Nhiều sản phẩm nông nghiệp của tỉnh đã được áp dụng truy xuất nguồn gốc, từng bước nâng cao uy tín trên thị trường. Toàn tỉnh hiện có 648 vùng sản xuất tập trung và 788 mã số vùng trồng phục vụ tiêu thụ trong nước và xuất khẩu.
Bên cạnh đó, Phú Thọ cũng chú trọng phát triển nông nghiệp tuần hoàn thông qua tận dụng phụ phẩm nông nghiệp làm phân bón, sử dụng đệm lót sinh học trong chăn nuôi và kết hợp trồng trọt - chăn nuôi theo mô hình khép kín nhằm giảm chi phí và bảo vệ môi trường.
Những giải pháp đồng bộ đang tạo chuyển biến tích cực cho nông nghiệp địa phương. Giá trị sản xuất nông nghiệp bình quân đạt 162,9 triệu đồng/ha; tỷ lệ xã đạt chuẩn nông thôn mới đạt 63,2%.
Ông Nguyễn Huy Nhuận, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Phú Thọ cho biết, giai đoạn 2025-2030, ngành nông nghiệp phấn đấu tăng trưởng 3,5%/năm, tập trung đột phá ở 3 lĩnh vực: ứng dụng khoa học - công nghệ và chuyển đổi số trong sản xuất, chế biến và tiêu thụ nông sản; phát triển nông nghiệp tuần hoàn, hữu cơ, sinh thái gắn với du lịch nông thôn; đẩy mạnh thương mại điện tử, truy xuất nguồn gốc và quản lý số hóa chuỗi giá trị nông sản.
Tỉnh cũng sẽ triển khai Đề án phát triển nông nghiệp tuần hoàn đến năm 2030, kết hợp sản xuất xanh, giảm phát thải và khai thác hiệu quả tiềm năng du lịch nông nghiệp - hướng tới mô hình "nông nghiệp thông minh - nông thôn xanh - nông dân số".
Ngoài ra, tỉnh Phú Thọ tiếp tục xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực trung tâm để phát triển nông nghiệp công nghệ cao, thông minh và thích ứng với biến đổi khí hậu. Tiếp tục mở rộng liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị, thu hút doanh nghiệp đầu tư vào chế biến sâu, logistics và tiêu thụ nông sản, hướng tới xây dựng nền nông nghiệp sinh thái, hiện đại và bền vững cho khu vực trung du miền núi phía Bắc./.
