Sau một hồi dẫn chúng tôi dạo quanh bản, bên ấm nước nấu bằng lá rừng còn bốc hơi nóng hổi, thơm phức đãi khách dịp đầu năm phải "ưu ái" lắm, già làng Cao Văn Ngụ ở bản Kè, xã Lâm Hoá, huyện Tuyên Hoá (Quảng Bình) mới vén tấm rèm lên để chúng tôi quan sát bên trong gian "Buồng thiêng" của gia đình. Nhưng già Ngụ vẫn ra một điều kiện: "Các chú chỉ được chụp ảnh và quan sát chứ không được bước vào"...
"Buồng thiêng", nơi đặt “Chà bài” để thờ cúng báu vật "Ma nộ" của người Mã Liềng.
Trong những ngôi nhà sàn của người Mã Liềng khi được dựng lên được tuân thủ những điều kiêng kỵ rất chặt chẽ. Không gian sử dụng nhà sàn cũng được quy định "ngầm" một cách rõ ràng giữa các thành viên trong gia đình, rất khó lòng vượt qua tục lệ đó. Trong từng ngôi nhà sàn luôn có một căn "Buồng thiêng", thường được bố trí ở phía bên trái của cửa chính, ngay cạnh một bếp lửa hầu như không bao giờ tắt.
Trước đây, bếp lửa thường được bố trí ở lối cửa chính, ngày nay được đưa ra phía cửa bếp. Buồng được thưng kín bằng những loại gỗ tốt và chỉ dành một lối vào duy nhất, được che bởi một tấm rèm để ngăn những ánh mắt của người lạ nhìn vào bên trong.
Phía trong “buồng thiêng” luôn có một bàn thờ (còn gọi là “Chà bài”). Trên “Chà bài” đặt một bát hương và "Ma nộ" (người Mã Liềng gọi nộ, người miền xuôi gọi là nỏ, cung tên). Trước mặt của gian "Buồng thiêng" luôn có một cửa sổ (còn gọi là “Ma cửa sổ” - PV), nằm sát cạnh cửa chính ra vào.
Theo quan niệm của người Mã Liềng thì cửa sổ này chính là lối ra, vào của các “Ma thần linh” và “Ma tổ tiên”. Tất cả mọi người không ai được phép ngồi tựa lưng, gác chân lên cửa sổ. Người lạ khi đến chơi cấm tuyệt đối không được bước chân vào nhà từ cửa sổ này. Căn buồng thiêng cũng là một biểu hiện hết sức gia trưởng của người đàn ông Mã Liềng bởi nhiều điều kiêng kỵ. Và đó cũng nhằm mục đích để tôn thờ "Ma nộ" một cách trang nghiêm, linh thiêng...
Ông Cao Văn Dụng, trưởng bản Kè tiết lộ về phong tục của đồng bào mình: "Buồng thiêng" của người Mã Liềng là nơi chỉ có người đàn ông trụ cột trong gia đình và người con trai cả mới được phép bước chân vào. Đối với phụ nữ và người lạ thì tuyệt đối không được bước vào, kể cả con rể trong gia đình.
Ngay cả vợ và con gái trong nhà cũng thi thoảng mới được phép bước vào "Buồng thiêng" khi thực sự có việc cần thiết. Lúc vợ mang thai, người chồng sẽ làm một căn chại (chòi) đẻ gần nhà sàn phục vụ việc sinh nở. Người Mã Liềng quan niệm rằng, nếu người phụ nữ sinh trong nhà chính và gần “Buồng thiêng” sẽ làm ô uế đến “Ma thần linh”, “Ma tổ tiên”, khi ấy những tai hoạ sẽ giáng xuống mọi người trong gia đình. Khi sinh, người đàn bà mang nhiều vía xấu.
Do đó, khi được sinh ra, ngay lập tức đứa trẻ sẽ được tắm rửa sạch sẽ để đuổi vía xấu ra khỏi cơ thể. Trước khi đưa đứa trẻ vào nhà chính, người Mã Liềng sẽ tổ chức một lễ cúng ở "Buồng thiêng" để báo cho “Ma thần linh” và “Ma tổ tiên” về sự hiện diện của thành viên mới...
Già làng Hồ Viên, bản Cà Xen, xã Thanh Hoá, huyện Tuyên Hoá cho biết, trước khi dựng nhà, người Mã Liềng sẽ phải mời Pạ gơ (thầy cúng) đến để thực hiện việc xin “Ma đất”. Làm nhà xong, họ phải mời Pạ gơ làm thêm một lễ cúng nữa thì mới được vào ở. Khi người vợ về nhà chồng sau lễ cưới, họ phải đi vào bằng lối cửa phụ. Lúc có người thân lìa đời, người chết sẽ được mang ra đặt ở cửa chính. Nhưng khi đem chôn thì người chết sẽ được mang ra khỏi nhà bằng lối cửa sổ ma. Nếu cửa sổ quá nhỏ thì buộc phải phá luôn cả vách nhà...
Giải mã bí ẩn của báu vật "Ma nộ"
Trước đây, khi còn gắn chặt với lối sống du canh du cư, những người đàn ông Mã Liềng luôn đeo "Ma nộ" bên mình và xem đây là thứ báu vật linh thiêng nhất. "Ma nộ" đối với người Mã Liềng còn được xem như là một chiếc bùa hộ mệnh, là biểu hiện của sức mạnh, phương tiện phục vụ đắc lực cho việc mưu sinh, bảo vệ bản thân, cộng đồng, làng bản...
Già làng Cao Văn Ngụ trải lòng tâm sự, từ khi Nhà nước cấm việc săn bắt động vật rừng trái phép, chiếc "Ma nộ" rất hiếm khi được bà con đem ra sử dụng vào việc mưu sinh, hầu như chỉ được đặt cố định ở vị trí “Chà bài” trong "Buồng thiêng" để thờ cúng.
Cho đến nay, bất cứ người đàn ông Mã Liềng nào khi đến tuổi trưởng thành cũng phải tự tay mình làm ra một báu vật "Ma nộ" và giữ nó đến cuối đời. Khi nào dựng nhà mới hoặc chuyển đến nơi ở khác thì phải mời Pạ gơ đến thực hiện các nghi lễ cúng rồi mới được phép đặt "Ma nộ" lên “Chà bài” trong "Buồng thiêng".
Một ngôi nhà mới của người Mã Liềng đang được xây dựng.
Để làm được một "Ma nộ", trước tiên người đàn ông phải vào rừng tìm cho được một cây gỗ tốt, thường thì dân bản chọn cây gỗ táu. Tiếp đó, dây của "Ma nộ" chủ yếu sẽ được lấy từ sợi của cây si chẻ ra rồi phơi khô, sau đó bện chặt lại. Còn với mũi tên thì được làm bằng đông la cún (người miền xuôi thường gọi đây là cây tro hoặc cây cọ rừng).
Khi vít Nộ, phần gỗ sẽ cong lại còn phần dây hầu như không cong, nhưng tạo ra một lực rất mạnh để đẩy mũi tên bay xa. Người Mã Liềng quan niệm, trong đời sống tâm linh, thế giới vũ trụ tồn tại rất nhiều "Ma" (thần linh) như: ma trời, ma núi, ma đá, ma đất, ma rừng, ma suối, ma tổ tiên, ma bếp... "Ma nộ" của người Mã Liềng chính là nơi để các "Ma" nhập vào, kể cả Ma tổ tiên, nên phải được đặt ở vị trí "Buồng thiêng" rất trang nghiêm...
TP Hồ Chí Minh gắn chăm lo đời sống đồng bào dân tộc thiểu số với hướng dẫn tiếp cận chính sách, pháp luật. Từ cơ sở, chính quyền, Mặt trận và người có uy tín cùng hỗ trợ người dân, lắng nghe kiến nghị, tạo điều kiện để đồng bào ổn định sinh kế và tham gia cộng đồng.
Phát huy truyền thống đoàn kết, gắn bó của cộng đồng các dân tộc, xã Than Uyên (tỉnh Lai Châu) đang hướng tới Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc năm 2026 gắn với Ngày Văn hóa Việt Nam bằng nhiều hoạt động thiết thực, ý nghĩa.
Thời gian qua, ngành Văn hóa tỉnh Cao Bằng đã có nhiều cách làm hay để đưa di sản đến gần công chúng, để cộng đồng tiếp tục gìn giữ và trao truyền nghề trong đời sống hôm nay.
Trong khuôn khổ Lễ hội đua mảng và Hội thi trình diễn trang phục truyền thống dân tộc xã Bắc Mê lần thứ II năm 2026, không gian văn hóa vùng cao trở nên rực rỡ với những sắc màu đặc trưng của đồng bào Tày, Mông, Dao cùng nhiều dân tộc sinh sống trên địa bàn.
Giải “Thái Nguyên Trail - Xứ Trà sơn cước 2026” đưa người chạy qua những nương chè và lối đá La Bằng bên sườn Đông Tam Đảo. Từ cuộc đua ở La Bằng, những người yêu chạy bộ có thêm lý do trở lại vùng chè cùng bạn bè và người thân.
Chiều 7/11, Đại hội đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ X thông qua Hiến chương sửa đổi và nghị quyết nhiệm kỳ 2026–2031, hoàn thành chương trình làm việc tại TP Hồ Chí Minh. Giáo hội xác định sẽ tiếp tục củng cố tổ chức, tăng cường kỷ cương, đổi mới hoạt động, đồng hành cùng dân tộc.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn ghi nhận những đóng góp của Phật giáo trong xây dựng đất nước, chăm lo đời sống nhân dân; đồng thời kỳ vọng Giáo hội tiếp tục đổi mới, củng cố đoàn kết, phát huy nguồn lực tôn giáo, đồng hành cùng dân tộc trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.
Giữ gìn và phát huy giá trị trang phục truyền thống của đồng bào Ca Dong không chỉ là trách nhiệm bảo tồn di sản, mà còn là mạch nguồn nuôi dưỡng bản sắc, kết nối quá khứ với tương lai để văn hóa cha ông mãi trường tồn cùng đại ngàn.
Lễ dâng y Kathina là dịp để đồng bào Khmer và Phật tử thực hành hạnh bố thí, tạo phước báu; đồng thời gìn giữ, phát huy những giá trị văn hóa, tín ngưỡng truyền thống tốt đẹp của bà con Khmer Nam Bộ theo hệ phái Phật giáo Nam Tông.
Chào mừng kỷ niệm 195 năm thành lập tỉnh Thái Nguyên và Festival trà quốc tế Thái Nguyên 2026, ngày 31/10, tại xã Hợp Thành, tỉnh Thái Nguyên đã diễn ra Lễ hội cơm mới 2026 với chủ đề “Hương lúa mới - Sắc màu văn hóa Tày Hợp Thành”.
Khăn Piêu (hay Piêu), trong tiếng Thái gọi là Ba Piều (Piều), là loại khăn đội đầu truyền thống của phụ nữ dân tộc Thái ở vùng Tây Bắc Việt Nam, đặc biệt là phụ nữ nhóm Thái đen.
Gắn liền với đời sống sinh hoạt, sản xuất và tín ngưỡng của đồng bào M’Nông, Lễ cúng máng nước là nét đẹp văn hóa truyền thống, thể hiện lòng biết ơn thiên nhiên và ước vọng về cuộc sống bình an, no ấm. Nghi lễ vừa được phục dựng tại thôn Tak Xoai, xã Trà Leng, thành phố Đà Nẵng, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa, đồng thời nâng cao ý thức bảo vệ nguồn nước và môi trường sinh thái.
Cuối tháng 10, khi những cánh đồng lúa ở khu vực phía Tây tỉnh Quảng Ngãi bắt đầu ngả sang màu vàng, cũng là thời điểm bước vào mùa lễ hội của đồng bào dân tộc thiểu số Xơ Đăng, Bahnar. Với bà con Bahnar nhánh Giơ Lâng là Lễ Ét Đông (Lễ ăn con dúi), còn với bà con Xơ Đăng là Lễ Mừng lúa mới được tổ chức với cùng mong muốn và tạ ơn trời đất cho một vụ mùa bội thu, mang lại sự ấm cúng, bình yên cho dân làng. Những nét văn hóa đặc sắc trong mùa lễ hội của đồng bào Xơ Đăng, Bahnar nơi đây đã cùng vẽ nên “bức tranh” đầy màu sắc của cộng đồng các dân tộc giữa đại ngàn Tây Nguyên.
Nơi cuối nguồn Tây Nam của tổ quốc, bên dòng sông Hậu hiền hòa bao đời ôm lấy những xóm làng trù phú, có một cộng đồng hình thành từ bao đời nay, gìn giữ và bồi đắp nên một nét đẹp văn hóa đặc sắc với những dấu ấn rất riêng. Đó là đồng bào Chăm Islam An Giang.
Ngày 25/10, UBND xã Thượng Cốc, tỉnh Phú Thọ tổ chức Lễ hội Ruộng bậc thang Miền Đồi năm 2026. Lễ hội thu hút hàng nghìn người dân và du khách đến tham quan, trải nghiệm.
Giữa không gian núi đá trùng điệp nơi cực Bắc Tổ quốc, những thanh âm trống đồng, sắc màu trang phục truyền thống và các điệu múa dân gian của đồng bào Lô Lô đã tạo nên một không gian văn hóa đặc sắc tại xã Mèo Vạc, tỉnh Tuyên Quang.
Tây Ninh có 17 dân tộc thiểu số với 35.589 người, nhiều cộng đồng sinh sống tại các xã biên giới giáp Campuchia. Tỉnh chú trọng hỗ trợ sinh kế, chăm lo giáo dục, y tế, bảo tồn bản sắc văn hóa và bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của đồng bào.
Chiều 22/10, Binh đoàn 15 (Bộ Quốc phòng) tổ chức Lễ khánh thành, bàn giao Nhà rông văn hóa tặng nhân dân thôn Giang Lố 1, xã Sa Loong, tỉnh Quảng Ngãi. Công trình có tổng kinh phí hơn 2 tỷ đồng, do Binh đoàn 20 hỗ trợ, Binh đoàn 15 làm chủ đầu tư, Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 732 phối hợp triển khai thực hiện.
Sáng 22/10, Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh An Giang trang trọng tổ chức lễ Dâng y Kathina năm 2026, với sự tham dự của chư Tôn trưởng lão Hòa thượng, Thượng tọa, chư Tăng, sư trụ trì 66 chùa Phật giáo Nam tông Khmer cùng đông đảo đồng bào, Phật tử.
