Nỗ lực truyền dạy đờn ca tài tử cho thế hệ trẻ

Tiết mục đờn ca tài tử của đơn vị huyện Cờ Đỏ tại Liên hoan Đờn ca tài tử thành phố Cần Thơ lần thứ 9, năm 2023. Ảnh: Trung Kiên - TTXVN
Tiết mục đờn ca tài tử của đơn vị huyện Cờ Đỏ tại Liên hoan Đờn ca tài tử thành phố Cần Thơ lần thứ 9, năm 2023. Ảnh: Trung Kiên - TTXVN

Nghệ thuật Đờn ca tài tử là tài sản vô giá của 21 tỉnh, thành phố phía Nam, được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đờn ca tài tử không chỉ có vai trò đặc biệt trong đời sống văn hóa tinh thần của người dân Nam Bộ mà còn góp phần quan trọng làm phong phú đời sống văn hóa tinh thần của dân tộc Việt Nam. Tại Cần Thơ - thủ phủ miền Tây Nam Bộ, việc gìn giữ, lưu truyền, phát huy di sản này đang được các nghệ nhân chung tay góp sức.

Nỗ lực truyền dạy đờn ca tài tử cho thế hệ trẻ ảnh 1Tiết mục đờn ca tài tử của đơn vị huyện Cờ Đỏ tại Liên hoan Đờn ca tài tử thành phố Cần Thơ lần thứ 9, năm 2023. Ảnh: Trung Kiên - TTXVN

Truyền dạy đờn ca tài tử miễn phí

Có mặt tại Trung tâm Văn hóa quận Ninh Kiều một tối cuối tuần, chúng tôi bị thu hút bởi thanh âm từ chiếc đờn kìm, xen kẽ là tiếng gõ nhịp của nhạc cụ song loan. Hòa điệu vào đó là những lời ca trong bản “Dạ cổ hoài lang" đến từ các học viên lớp học đờn ca tài tử do Nghệ nhân Ưu tú Ái Hằng đứng lớp. Đây là lớp học khá đặc biệt với “biên độ tuổi” của học viên khá rộng, từ vài tuổi đến hơn 70 tuổi.

Sinh năm 1978, đến năm 2015, cô Ái Hằng được công nhận là Nghệ nhân Ưu tú. Sự vinh danh này không chỉ dành cho những thành quả cô gặt hái được trong nghề mà còn là ghi nhận những đóng góp của cô cho quá trình truyền nghề. Gần 30 năm theo nghề thì phân nửa thời gian cô gắn bó với các lớp dạy đờn ca tài tử miễn phí cho cộng đồng. Các lớp này do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố phối hợp cùng các đơn vị liên quan tổ chức, cũng có những lớp do các câu lạc bộ đờn ca tài tử hoặc các nhóm mộ điệu tự tổ chức…

Bất kỳ ai có đam mê tìm hiểu, được học ca tài tử, Ban tổ chức các lớp học đều chào đón gia nhập, trong đó những bạn trẻ, đặc biệt các em nhỏ là đối tượng được ưu ái nhiều nhất. Nghệ nhân Ưu tú Ái Hằng cho rằng, ngày nay, với sự bùng nổ của công nghệ thông tin, của các trò chơi ảo trên mạng, các em nhỏ dễ bị cuốn theo. Ngày càng ít những bạn nhỏ, bạn trẻ chịu tìm hiểu, theo học, đam mê các nghệ thuật truyền thống nói chung, đờn ca tài tử nói riêng. Do đó, những bạn đến với lớp học được coi là những hạt mầm, vừa để nuôi dưỡng phát triển, vừa để lan tỏa đến cộng đồng, để phong trào đờn ca tài tử ngày càng mở rộng trong nhịp sống hiện đại.

Đồng quan điểm với Nghệ nhân Ưu tú Ái Hằng, Nghệ nhân Nhân dân Trường Út chia sẻ, xuất phát từ trải nghiệm của bản thân, nhà nghèo, khao khát học đờn ca tài tử nhưng không có điều kiện. May mắn được thầy đờn Hai Long (thầy của những tài danh như Bạch Tuyết, Hùng Cường…) truyền nghề một cách tận tình và miễn phí mới có Nghệ nhân Nhân dân Trường Út ngày nay.

Nhớ công ơn đó của thầy, hơn 20 năm qua, Nghệ nhân Nhân dân Trường Út không thể nhớ mình đã đứng lớp bao nhiêu khóa học truyền dạy đờn ca tài tử. Học viên của “thầy” Trường Út có người đã “thất thập cổ lai hy”, lại có bé mới học Tiểu học… Nhờ sự dìu dắt “mát tay” của thầy, nhiều người đã thành danh, góp thêm tên tuổi vào bức tranh đờn ca tài tử đất Tây Đô, cũng như Đồng bằng sông Cửu Long.

Chị Nguyễn Thị Nhã Phương (ngụ tại quận Cái Răng), phụ huynh của hai bé cấp 1 và cấp 2 đang theo học lớp đờn ca tài tử do Nghệ nhân Ưu tú Ái Hằng đứng lớp cho biết, ba mẹ con chị đã theo học hơn 2 năm, từ khi bé nhỏ mới 5 tuổi. Chị nhận thấy đam mê của các con khi thấy bé chăm chú nghe và hát theo các tiết mục đờn ca tài tử trên ti vi. Biết thông tin thành phố mở lớp truyền dạy đờn ca tài tử miễn phí, chị đã đều đặn chở các con đến học.

Đáp lại đam mê của học viên, sự tận tụy của phụ huynh, các nghệ nhân, nghệ sĩ dù bận trăm công nghìn việc vẫn luôn nỗ lực hết mình để bám lớp.

Nỗ lực truyền dạy đờn ca tài tử cho thế hệ trẻ ảnh 2Nghệ nhân Ưu tú Kiều Nga, Phó Giám đốc Nhà hát Tây Đô, truyền dạy nghệ thuật đờn ca tài tử cho học viên. Ảnh: Đài Phát thanh và Truyền hình Thành phố Cần Thơ

Để thế hệ trẻ tỏa sáng cùng đờn ca tài tử

Bên cạnh việc truyền nghề từ các lớp học đờn ca tài tử, các nghệ nhân, nghệ sĩ còn nỗ lực mở rộng các sân chơi cho học viên. Nghệ nhân Ưu tú Kiều Nga - Phó Giám đốc Nhà hát Tây Đô cho biết, sau một thời gian giảng dạy, truyền nghề cho học viên, tùy theo khả năng của các học viên, giảng viên sẽ đưa các em đi biểu diễn, giao lưu. Những học viên có năng khiếu nổi trội sẽ được tham gia các cuộc thi trong và ngoài khu vực cùng các giảng viên.

Hiện tại, các hoạt động này mang lại hiệu quả khá khả quan khi được lồng ghép vào các chương trình xúc tiến du lịch của thành phố. Tại các điểm du lịch trọng điểm như Bến Ninh Kiều, Chợ nổi Cái Răng…thường xuyên có các chương trình đờn ca tài tử, giao lưu cùng du khách vừa mang đến sự thú vị, mới mẻ cho du khách, vừa là cơ hội để các học viên trau dồi khả năng của mình.

Giảng viên còn kết nối cùng các trường học để đưa đờn ca tài tử vào hoạt động câu lạc bộ năng khiếu, trải nghiệm ngoại khóa… “Vừa qua, Nhà hát Tây Đô phối hợp cùng Trường Đại học FPT Cần Thơ tổ chức lớp năng khiếu đờn ca tải tử. Tổng kết lớp học, ai cũng rất hào hứng để được biểu diễn tiết mục của mình. Đó là tín hiệu rất vui cho nỗ lực phát triển phong trào đờn ca tài tử của Cần Thơ nói riêng, ở Đồng bằng sông Cửu Long nói chung”, Nghệ nhân Ưu tú Kiều Nga nhấn mạnh.

Theo Nghệ nhân Ưu tú Kiều Nga, để sự dìu dắt thế hệ trẻ trên hành trình khám phá, đam mê với bộ môn nghệ thuật truyền thống này, các nghệ nhân trước hết phải tự làm mới, sáng tạo ở cả ca từ lẫn cách truyền dạy và cách ứng dụng các nền tảng mạng xã hội được giới trẻ yêu thích.

Nghệ nhân Ưu tú Kiều Nga đang đẩy mạnh các hoạt động trên những nền tảng như TikTok, Facebook, Youtube…, từ đó các lớp học online cũng được triển khai. Có những video dạy online của chị thu hút trên 30.000 lượt xem và hàng chục ngàn bình luận, trong đó hầu hết các bạn trẻ đều bày tỏ sự yêu thích và mong muốn được theo học các lớp dạy đờn ca tài tử online của chị. Vì thế, dù công việc quản lý tại Nhà hát Tây Đô khá bộn bề, cộng với lịch diễn dày đặc nhưng chị vẫn cố gắng dành nhiều thời gian cho các lớp học, đặc biệt ưu tiên các lớp online vì có thể dạy cho số lượng khá lớn học viên mà không bị giới hạn về địa điểm.

Cùng quan điểm về tính tất yếu phải đổi mới trong biểu diễn, truyền dạy bộ môn nghệ thuật đờn ca tài tử, bàn rõ hơn về sự sáng tạo, Nghệ nhân Nhân dân Trường Út cho biết: Sáng tạo là sự bắt buộc đối với mỗi nghệ nhân. Bởi bối cảnh văn hóa – lịch sử nhiều thay đổi, thị hiếu của người xem cũng đổi. Ngày trước chúng tôi chơi đờn ca tài tử tùy hứng, ca mọi nơi mà không cần âm thanh, ánh sáng. Giờ thì nghiêng nhiều về nghệ thuật trình diễn, sân khấu hóa. Xưa chỉ ngồi một chỗ ca, giờ phải kết hợp diễn, biểu cảm khuôn mặt thì khán giả mới hào hứng đón nhận. Soạn giả cũng vậy, giờ phải viết lời hiện đại, phù hợp với cuộc sống chứ câu chữ hình ảnh ước lệ tượng trưng theo lối xưa thì khán, thính giả họ không chuộng. Nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ không ngừng được sáng tạo nhờ tính “ngẫu hứng,” “biến hóa lòng bản” theo cảm xúc, trên cơ sở của 20 bài gốc (bài Tổ) và 72 bài nhạc cổ cho 4 điệu, gồm 6 bài Bắc (diễn tả sự vui tươi, phóng khoáng), 7 bài Hạ (dùng trong tế lễ, có tính trang nghiêm), 3 bài Nam (diễn tả sự an nhàn, thanh thoát) và 4 bài Oán (diễn tả cảnh đau buồn, chia ly).

Còn với Nghệ sĩ Ưu tú Ái Hằng để sáng tạo và dìu dắt thế hệ trẻ hiệu quả, nghệ nhân phải biết thay đổi linh hoạt tùy theo từng đối tượng học viên. Trên cơ sở đó có sự thiết kế giáo án, cũng như các hoạt động giao lưu biểu diễn phù hợp với mỗi nhóm học viên.

Nhận xét về những cống hiến của các nghệ nhân trong nỗ lực bảo tồn và phát triển bộ môn nghệ thuật truyền thống đờn ca tài tử, soạn giả Nhâm Hùng cho rằng, phong trào đờn ca tài tử thành phố Cần Thơ ngày càng có nhiều bước tiến khả quan. Để có được thành quả đó, là sự chung tay góp sức của rất nhiều thế hệ các nghệ sĩ, trong đó có sự cống hiến hết mình của Nghệ nhân Nhân dân Trường Út, các Nghệ nhân Ưu tú Trúc Linh, Kiều Nga, Ái Hằng… với tinh thần cống hiến tận tình, bền bỉ.

Ánh Tuyết

(TTXVN)

Có thể bạn quan tâm

Giữ hồn Dao Thanh Y nơi vùng cao Quảng La

Giữ hồn Dao Thanh Y nơi vùng cao Quảng La

Thôn Bằng Cả, xã Quảng La là nơi có trên 97% dân số là đồng bào Dao Thanh Y. Cộng đồng nơi đây được hình thành từ khoảng 300 năm trước và đến nay vẫn lưu giữ được nhiều nét văn hóa bản địa đặc sắc.

Từ những 'chứng nhân lịch sử' đến sản phẩm du lịch đặc sắc

Từ những 'chứng nhân lịch sử' đến sản phẩm du lịch đặc sắc

Trải dài từ những dấu tích văn hóa hàng nghìn năm trước đến các căn cứ cách mạng ghi dấu những thời khắc lịch sử của dân tộc, hệ thống di tích ở Tây Ninh đang được bảo tồn, phát huy giá trị, góp phần gìn giữ, lan tỏa bản sắc văn hóa địa phương; đồng thời trở thành nguồn lực quan trọng thúc đẩy phát triển du lịch bền vững.

Khi văn hóa trở thành nguồn lực kinh tế

Khi văn hóa trở thành nguồn lực kinh tế

Từ những nếp nhà trình tường dưới chân Cột cờ quốc gia Lũng Cú, ruộng bậc thang Hoàng Su Phì đến tiếng then, làn điệu cọi, nghề dệt lanh và những lễ hội truyền thống, kho tàng văn hóa đa dạng đang mở ra dư địa phát triển mới cho Tuyên Quang.

Độc đáo nghi lễ rước Lệnh Ông Sanh tại Lễ hội Cầu ngư Phan Thiết

Độc đáo nghi lễ rước Lệnh Ông Sanh tại Lễ hội Cầu ngư Phan Thiết

Sáng 2/8, trong khuôn khổ Lễ hội Cầu ngư Phan Thiết năm 2026, nghi lễ rước Lệnh Ông Sanh được tổ chức trang trọng, thu hút đông đảo người dân, ngư dân và du khách tham gia. Đây là nghi thức tiêu biểu của lễ hội, phản ánh tín ngưỡng thờ Cá Ông và đời sống văn hóa lâu đời của cộng đồng cư dân vùng biển Lâm Đồng.

Khẳng định vị thế quê hương cội nguồn cách mạng trong lịch sử dân tộc

Khẳng định vị thế quê hương cội nguồn cách mạng trong lịch sử dân tộc

Nhân dịp kỷ niệm 81 năm Ngày Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2/9/1945 - 2/9/2026), tỉnh Cao Bằng sẽ tổ chức chuỗi hoạt động văn hóa, thể thao, du lịch và chương trình nghệ thuật quy mô lớn với chủ đề “Các hoạt động, sự kiện Phường Thục Phán năm 2026 - Hội tụ bản sắc, kết nối tương lai”.

Đánh thức giá trị di sản để phát triển du lịch

Đánh thức giá trị di sản để phát triển du lịch

Triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới, tỉnh Phú Thọ đang đẩy mạnh khai thác các giá trị văn hóa đặc sắc của vùng Đất Tổ gắn với phát triển du lịch. Từ nền tảng các di sản văn hóa và tài nguyên thiên nhiên phong phú, địa phương từng bước xây dựng các sản phẩm du lịch đặc trưng, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Kết nối di sản với du lịch và công nghiệp văn hóa

Kết nối di sản với du lịch và công nghiệp văn hóa

Sau khi hợp nhất, Lâm Đồng sở hữu không gian văn hóa đa dạng hàng đầu cả nước với hệ thống di sản phong phú của 49 dân tộc. Đây là lợi thế để địa phương thúc đẩy bảo tồn di sản gắn với phát triển du lịch, công nghiệp văn hóa và chuyển đổi số, từng bước đưa văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh, động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Khánh thành Quảng trường trung tâm Gia Nghĩa (Lâm Đồng)

Khánh thành Quảng trường trung tâm Gia Nghĩa (Lâm Đồng)

Tối 25/7, tại phường Bắc Gia Nghĩa, UBND tỉnh Lâm Đồng tổ chức Lễ khánh thành Quảng trường trung tâm Gia Nghĩa và Khu liên hợp Bảo tàng - Thư viện - Công viên. Đây là hai công trình hạ tầng trọng điểm, góp phần hoàn thiện hệ thống thiết chế văn hóa, chỉnh trang đô thị, tạo thêm không gian sinh hoạt cộng đồng, văn hóa và du lịch cho khu vực phía Tây của tỉnh.

Đà Nẵng giới thiệu 'Dấu ấn văn hóa Chăm ở Lâm Đồng'

Đà Nẵng giới thiệu 'Dấu ấn văn hóa Chăm ở Lâm Đồng'

Chiều 24/7, tại thành phố Đà Nẵng, Bảo tàng Điêu khắc Chăm phối hợp với Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng khai mạc triển lãm chuyên đề "Dấu ấn văn hóa Chăm ở Lâm Đồng", giới thiệu đến công chúng những giá trị đặc sắc của văn hóa Chăm thông qua hệ thống hiện vật, hình ảnh và tư liệu khoa học đang được lưu giữ, nghiên cứu tại Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng.

Phát hiện nhiều tư liệu quý giá 'giải mã' Thành cổ Châu Sa

Phát hiện nhiều tư liệu quý giá 'giải mã' Thành cổ Châu Sa

Bảo tàng Tổng hợp tỉnh Quảng Ngãi vừa hoàn tất đợt khai quật khảo cổ khẩn cấp tại khu vực nội thành di tích Thành cổ Châu Sa (thuộc xã Tịnh Khê, tỉnh Quảng Ngãi). Kết quả đợt khai quật đã làm phát lộ quần thể công xưởng gốm quy mô lớn cùng dấu tích kiến trúc quan trọng, mở ra những tư liệu quý giá để “giải mã” diện mạo một giai đoạn lịch sử chuyển tiếp vốn ít được ghi chép.

Nỗ lực giữ vững danh hiệu Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông

Nỗ lực giữ vững danh hiệu Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông

Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông (tỉnh Lâm Đồng) đang bước vào giai đoạn chuẩn bị cho kỳ tái thẩm định dự kiến diễn ra vào tháng 7/2027. Đây là dấu mốc quan trọng nhằm giữ vững danh hiệu quốc tế, đồng thời tiếp tục phát huy giá trị di sản địa chất, văn hóa và đa dạng sinh học gắn với phát triển du lịch bền vững.

Tâm huyết khôi phục giá trị truyền thống của dân tộc Mường

Tâm huyết khôi phục giá trị truyền thống của dân tộc Mường

Giữa nhịp sống hiện đại với nhiều thay đổi, một số giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Mường đang dần ít hiện diện trong đời sống. Từ sự gắn bó với văn hóa dân tộc, chị Bùi Thị Linh (Bông Klăng), ở phường Hòa Bình, tỉnh Phú Thọ đã dành nhiều tâm huyết cho việc khôi phục, giới thiệu những nét đẹp văn hóa Mường đến với cộng đồng.

Giữ hồn tiếng sáo giữa đại ngàn Trường Sơn

Giữ hồn tiếng sáo giữa đại ngàn Trường Sơn

Tiếng sáo của đồng bào Bru Vân Kiều (bản xã Trường Sơn, tỉnh Quảng Trị) ngân vang giữa đại ngàn Trường Sơn như nhịp cầu kết nối con người với cội nguồn, núi rừng và đời sống tâm linh. Trong dòng chảy của cuộc sống hiện đại, các nghệ nhân cùng những giải pháp bảo tồn của địa phương đang góp phần giữ gìn di sản quý, đồng thời mở ra cơ hội phát triển du lịch cộng đồng gắn với bản sắc văn hóa.

Lễ dâng nến và dâng bông đặc sắc trong văn hóa Phật giáo Nam tông Khmer

Lễ dâng nến và dâng bông đặc sắc trong văn hóa Phật giáo Nam tông Khmer

Lễ dâng nến và dâng bông là các nghi thức tâm linh đặc sắc trong văn hóa Phật giáo Nam tông Khmer. Lễ thường diễn ra vào dịp Lễ Nhập hạ (tháng 6 - tháng 9 âm lịch) hoặc Lễ dâng y Kathina (tháng 9 - tháng 10 âm lịch), các nghi lễ này cầu mong bình an, mưa thuận gió hòa và phum sóc yên ấm. 

Điểm hẹn văn hóa đêm ở xứ Lạng

Điểm hẹn văn hóa đêm ở xứ Lạng

Tối 11/7, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lạng Sơn tổ chức khai trương không gian văn hóa đêm tại đường Hùng Vương, phường Lương Văn Tri.

Tạo nền tảng để chuyển 'tài nguyên' thành 'nguồn lực' phát triển mới

Tạo nền tảng để chuyển 'tài nguyên' thành 'nguồn lực' phát triển mới

Tỉnh Khánh Hòa tích cực triển khai số hóa, xây dựng “chủ quyền văn hóa số” nhằm khơi dậy nguồn lực văn hóa Chăm, mở rộng khả năng tiếp cận, tạo nền tảng cho văn hóa di sản chuyển mình từ “tài nguyên” thành “nguồn lực”, từ “tiềm năng” thành “sản phẩm văn hóa đặc sắc”. Việc này sẽ đóng góp trực tiếp vào sinh kế và tăng trưởng bền vững của tỉnh theo đúng tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.

Ngoại giao văn hóa mở thêm không gian hợp tác quốc tế

Ngoại giao văn hóa mở thêm không gian hợp tác quốc tế

Không chỉ là cầu nối đưa những giá trị văn hóa cội nguồn đến với bạn bè quốc tế, ngoại giao văn hóa đang được Phú Thọ kỳ vọng trở thành động lực thúc đẩy du lịch, thu hút đầu tư và mở rộng hợp tác. Với định hướng xây dựng chuỗi hoạt động mang dấu ấn riêng, địa phương đang từng bước biến bản sắc văn hóa thành lợi thế trong quá trình hội nhập.

Bảo tồn nghệ thuật truyền thống Khmer biến văn hóa thành động lực phát triển

Bảo tồn nghệ thuật truyền thống Khmer biến văn hóa thành động lực phát triển

Tiếng trống Chhay-Dăm rộn ràng vang lên trong sân chùa của đồng bào dân tộc Khmer mỗi dịp Tết Chôl Chnăm Thmây hay lễ hội Ok Om Bok từ lâu đã trở thành âm thanh quen thuộc ở những phum, sóc Khmer An Giang. Nhưng phía sau những nhịp trống sôi động ấy là nỗi trăn trở của nhiều nghệ nhân lớn tuổi khi lớp kế cận thưa vắng, không gian diễn xướng dần thu hẹp trước nhịp sống hiện đại.

Trao truyền và gắn kết nghệ thuật Keng Lóng của đồng bào dân tộc Thái

Trao truyền và gắn kết nghệ thuật Keng Lóng của đồng bào dân tộc Thái

Trong dòng chảy của cuộc sống hiện đại, nhiều giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số đang đứng trước nguy cơ mai một. Tuy nhiên, tại các bản làng của người Thái ở xã Mai Châu và xã Mai Hạ, tỉnh Phú Thọ, nghệ thuật Keng Lóng vẫn được gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ, góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa và làm phong phú đời sống tinh thần của cộng đồng.

Giữ sắc đỏ Pà Thẻn trong dòng chảy mới

Giữ sắc đỏ Pà Thẻn trong dòng chảy mới

Sắc đỏ trên trang phục truyền thống của phụ nữ Pà Thẻn ở xã Tân Trịnh (tỉnh Tuyên Quang) hiện diện bền bỉ trong đời sống thường ngày, lễ hội, đám cưới hỏi và cả những buổi truyền dạy nghề thêu, dệt giữa các thế hệ. Từng đường kim, mũi chỉ, hoa văn không chỉ tạo vẻ đẹp độc đáo, riêng có cho bộ trang phục mà còn góp phần lưu giữ ký ức văn hóa, tín ngưỡng và tri thức dân gian của đồng bào.