Xác định các di tích lịch sử, văn hóa là những tài sản vô giá, những năm qua, các địa phương trong tỉnh Lào Cai đã triển khai nhiều giải pháp nhằm bảo tồn, phát huy các giá trị, góp phần làm giàu kho tàng di sản văn hóa của tỉnh và thúc đẩy ngành du lịch phát triển.

Gìn giữ “di sản” ở vùng quê cách mạng

Xã Việt Hồng (tỉnh Lào Cai) là địa phương nằm trong quần thể Di tích lịch sử quốc gia Chiến khu Vần. Với truyền thống cách mạng, những năm qua, Đảng bộ, chính quyền, nhân dân các dân tộc trong xã luôn nỗ lực vượt khó, đoàn kết xây dựng quê hương ngày càng phát triển. Đặc biệt, công tác bảo tồn, phát huy giá trị các di tích lịch sử, văn hóa được địa phương chú trọng quan tâm.

Xã Việt Hồng hiện có 7 dân tộc sinh sống; trong đó, dân tộc thiểu số chiếm hơn 58%, chủ yếu đồng bào Tày, Dao. Toàn xã có 3 di tích lịch sử, văn hóa cấp tỉnh gồm: Đình làng Dọc, đền Hạ Bằng La và chùa, đền, đình Minh Phú. Với nhiều di tích lịch sử văn hóa từ nhiều thế kỷ cũng tín ngưỡng dân gian phong phú, đặc sắc, nhiều lễ hội đã góp phần tạo điểm nhấn trong công tác bảo tồn di sản văn hóa gắn với phát triển du lịch ở xã Việt Hồng.

Tại thôn 6B (xã Việt Hồng), đền Hạ Bằng La từ lâu được biết đến là địa điểm linh thiêng cầu an của người dân. Đền là điểm đến không thể thiếu trong hành trình du lịch tâm linh của người dân và du khách gần xa vào mỗi mùa lễ hội đầu Xuân. Hằng năm, vào ngày 15 - 16 tháng Giêng, người dân Việt Hồng lại nô nức tham gia Lễ hội đền Hạ Bằng La.

Đền được khởi dựng từ cuối thế kỷ XIX, gắn với quá trình mở đất, lập làng của người dân nơi đây. Đền có lịch sử lâu đời, thờ Tam tòa Thánh mẫu, là thiết chế tín ngưỡng, nơi sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng tâm linh của cộng đồng các dân tộc trong và ngoài xã. Trải qua hơn một thế kỷ, đền Hạ Bằng La luôn được nhân dân gìn giữ, phụng thờ và trở thành trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng quan trọng, nơi gửi gắm niềm tin tâm linh và đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của bao thế hệ.

Lễ hội năm nay được tổ chức trong hai ngày 3 - 4/3 (tức ngày 15 - 16 tháng Giêng) gồm hai phần. Trong đó, phần lễ được tổ chức theo nghi thức truyền thống, trang nghiêm, thành kính, thể hiện lòng tôn kính đối với Tam tòa Thánh Mẫu và các bậc tiền nhân. Đây dịp để nhân dân, du khách tưởng nhớ công đức của các bậc tiền nhân và cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Mặt khác, lễ hội còn là cơ hội để gắn kết cộng đồng, trao truyền những giá trị văn hóa tốt đẹp cho thế hệ mai sau.

Không chỉ mang ý nghĩa tín ngưỡng, Lễ hội đền Hạ Bằng La còn là không gian giao lưu văn hóa sôi động gồm các trò chơi dân gian như: kéo co, đẩy gậy, bịt mắt bắt vịt, ném còn… thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia. Những làn điệu dân ca, điệu múa truyền thống cũng được tái hiện tạo nên bức tranh Xuân rực rỡ nơi vùng cao.

Chị Hoàng Thúy Lan (đến từ phường Yên Bái, Lào Cai) cho hay, gia đình chị luôn giữ thói quen đi đền Hạ Bằng La vào dịp đầu năm hay dịp giỗ Mẫu để cầu tài lộc, may mắn, bình an và hạnh phúc. Đến với đền, gia đình chị còn được tham gia các trò chơi dân gian, tạo không khí vui tươi, phấn khởi trong những ngày đầu năm.

Ông Nguyễn Viết Bảo (bản Chao, xã Việt Hồng) chia sẻ, với người dân nơi đây, đền Hạ Bằng La là nơi sinh hoạt tín ngưỡng tâm linh quan trọng của người dân. Hằng năm vào dịp lễ hội, người dân ai cũng háo hức, phấn khởi để đi xem hội. Ngoài việc cầu bình an, may mắn cho bản thân, gia đình, đây cũng là dịp để người dân trong xã giao lưu, thắt chặt tình đoàn kết.

Ngoài tổ chức lễ hội, đền Hạ Bằng La còn tổ chức lễ Giỗ Mẫu vào một ngày trong tháng 3 âm lịch, lễ vào Hạ (ngày 1/4 âm lịch), lễ ra Hè vào thu và lễ Vu lan (ngày 15/7 âm lịch), lễ Giỗ cha (tháng 8 âm lịch), tiệc Mẫu (18/10 âm lịch) và lễ Tất niên (ngày 15 tháng Chạp).

Cũng vào dịp đầu Xuân năm mới, xã Việt Hồng còn tổ chức Lễ hội đình Làng Dọc - lễ hội dân gian mang đậm sắc thái văn hóa của người Kinh và người Tày cổ. Đây không chỉ là dịp cầu cho mạ xanh, lúa tốt, mùa màng bội thu mà còn gửi gắm ước vọng về cuộc sống an lành, no ấm, hạnh phúc.

Đình làng Dọc được xây dựng từ đầu thế kỷ XIX, vào đời vua Khải Định triều Nguyễn và được vua ban sắc phong. Ngôi đình không chỉ thờ thần linh, Thành hoàng làng mà còn thờ ông tổ họ Phạm cùng 6 dòng họ khác - những bậc tiền nhân có công khai khẩn, lập làng từ thế kỷ XVIII. Đình Làng Dọc mang đậm màu sắc tâm linh, đồng thời chứa đựng những giá trị văn hóa, lịch sử sâu sắc, góp phần khơi dậy tinh thần đoàn kết, gắn bó cộng đồng và tri ân tổ tiên, ông cha đã gây dựng nên mảnh đất này.

Ông Hoàng Mạnh Hà, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Việt Hồng cho biết, công tác bảo tồn và phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa truyền thống của các dân tộc trên địa bàn được xã quan tâm, chú trọng. Trong đó, việc tổ chức các lễ hội đầu năm giữ vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa, tín ngưỡng của người dân. Thông qua các lễ hội góp phần gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa dân tộc, giáo dục truyền thống yêu nước, lòng tự hào quê hương cho thế hệ trẻ; đồng thời, quảng bá hình ảnh Việt Hồng - vùng quê cách mạng đến du khách gần xa.

Tạo đà cho du lịch phát triển

Việc bảo tồn di tích lịch sử, văn hóa là nền tảng cốt lõi để phát triển du lịch bền vững, biến “di sản” thành tài nguyên “vàng” tạo động lực cho phát triển du lịch và tạo sinh kế cho người dân địa phương. Nhờ đó năm 2025, Việt Hồng đón trên 26.000 lượt khách du lịch; trong đó khách quốc tế gần 4.200 người; doanh thu từ du lịch gần 21 tỷ đồng, góp phần tăng thu nhập bình quân đầu người của xã đạt 62 triệu đồng/người/năm.

Phó Chủ tịch UBND xã Việt Hồng Đào Trọng Hai cho biết, thời gian qua, cấp ủy, chính quyền xã nỗ lực kiện toàn Ban quản lý di tích, tổ chức các lễ hội nền nếp, đảm bảo an toàn, văn minh; giữ gìn an ninh trật tự, vệ sinh môi trường và thực hiện nếp sống văn minh trong lễ hội. Tuy nhiên, trước yêu cầu bảo tồn lâu dài, một số hạng mục của di tích trên địa bàn vẫn cần được tu bổ, chỉnh trang, đầu tư đồng bộ để phục vụ nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng của nhân dân và tạo động lực phát triển du lịch.

Phó Chủ tịch UBND xã Việt Hồng kêu gọi toàn thể nhân dân trên địa bàn, các doanh nghiệp, nhà hảo tâm trong và ngoài tỉnh tiếp tục phát tâm công đức, ủng hộ kinh phí để trùng tu lại di tích. Đảng ủy, chính quyền xã Việt Hồng cam kết việc quản lý, sử dụng nguồn công đức và xã hội hóa thực hiện công khai, minh bạch, đúng quy định và mục đích.

Toàn tỉnh Lào Cai hiện có 1 di tích danh thắng cấp quốc gia đặc biệt, 34 di tích lịch sử, văn hóa cấp quốc gia, 172 di tích cấp tỉnh, 56 di sản văn hóa phi vật thể trong danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, 3 bảo vật quốc gia, 4 di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại cùng gần 30.000 tư liệu, hiện vật. Với nguồn tài nguyên quý giá, Lào Cai đã và đang nỗ lực phát huy di sản, biến các giá trị “di sản” thành “tài sản”, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Từ năm 2020 - 2025, trong 34 di tích cấp quốc gia, toàn tỉnh có 18 di tích được phục hồi và tu bổ (đạt 53%). Ngoài đầu tư gần 33 tỷ đồng (từ Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi) để tu bổ 2 di tích cấp quốc gia (gồm: Di tích Dinh Hoàng A Tưởng và Di tích khảo cổ Hắc Y - Đại Cại), Lào Cai còn huy động các nguồn lực hợp pháp từ các tổ chức, cá nhân lên tới 156 tỷ đồng. Đây là điểm sáng của tỉnh trong thực hiện hiệu quả nhiệm vụ tu bổ, tôn tạo các di tích bằng nguồn lực xã hội hóa.

Việc đầu tư bài bản đã giúp các di tích không chỉ dừng lại ở mục đích bảo tồn mà còn trở thành những “địa chỉ đỏ” nhằm giáo dục truyền thống cách mạng, điểm tham quan hấp dẫn, thu hút đông đảo du khách; góp phần làm tăng nguồn thu nhập cho địa phương và người dân. Năm 2025, Lào Cai đón 10,5 triệu lượt khách du lịch, tăng 1,41% so với năm 2024; trong đó, khách quốc tế đạt 1,46 triệu lượt. Tổng doanh thu từ du lịch đạt khoảng 46.000 tỷ đồng, tăng 61,4% so với năm 2025, đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế - xã hội của tỉnh./.